Güçlendirme Kavramı ve Hemşirelikte Güçlendirme Yaklaşımları
Özet
Hemşirelerin temel görevi sağlıklı ve hasta bireylerde bakım ile ilgili eylemlerdir. Hemşirelik bakımının kalitesini etkileyen çok sayıda faktör söz konusudur. Bakımın kalitesinin artırılmasında ele alınması gereken önemli faktörlerden biri de güçlendirmedir. Güçlendirme, hasta güvenliği ve bakım kalitesini de etkileyen bir araçtır. Güçlendirme kavramının tanımı, çeşitleri, hemşirelikte güçlendirme ile ilgili yaklaşımlar bu alanda yapılacak diğer çalışmalara rehberlik edecektir. Güçlendirme sürecinin etin bir şekilde hayata geçirilmesi hemşirelik hizmet sunumunun kalitesini ve hemşirelik yönetiminin etkinliğini arttıracaktır.
Güçlendirme hemen uygulanabilen bir teknik değildir. Güçlendirme yaklaşımları bir süreç olarak tanımlanır. Hemşirelerin güçlendirilmesinin; iş memnuniyeti, stres deneyimi, iş motivasyonu, algılanan örgütsel destek, öz yeterlilik ve duygusal tükenmişlik gibi farklı değişkenlerle ilişkili olduğu belirtilmektedir. Güçlendirme, artan üretkenliğe ve etkinliğe yol açan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Güçlendirilmiş bireyler sorumluluklarının farkında ve bu sorumluluklarını yerine getirebilecek yeterliliğe sahiptir. Sağlıklı/hasta bireye ve ailesine etkin ve kaliteli sağlık hizmetinin sunulabilmesinde önemli bir faktör olan güçlendirme davranışlarının hemşirelerde artırılması daha fazla pozitif eylemlere ve zorluklara daha etkin bir şekilde yanıt verme becerisine yol açabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda güçlendirme nedir ve güçlendirme nasıl sağlanır sorularının yanıtlanması önem arz eder.
The main task of nurses is to provide care for healthy and sick individuals. There are many factors that affect the quality of nursing care. One of the important factors that should be addressed in increasing the quality of care is empowerment. Empowerment is a tool that also affects patient safety and quality of care. The definition of the concept of empowerment, its types, and approaches to empowerment in nursing will guide other studies to be conducted in this field.
The effective implementation of the empowerment process will increase the quality of nursing service delivery and the effectiveness of nursing management. Empowerment is not a technique that can be applied immediately. Empowerment approaches are defined as a process. It is stated that the empowerment of nurses is related to different variables such as job satisfaction, stress experience, work motivation, perceived organizational support, self-sufficiency, and emotional exhaustion. Empowerment is defined as a process that leads to increased productivity and effectiveness. Empowered individuals are aware of their responsibilities and have the competence to fulfill these responsibilities. It is thought that increasing the empowerment behaviors of nurses, which is an important factor in providing effective and quality health services to healthy/sick individuals and their families, may lead to more positive actions and the ability to respond to challenges more effectively. In this context, it is important to answer the questions of what empowerment is and how empowerment is provided.
Referanslar
Ulupınar S. Hemşirelikte güçlendirme. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2011;15(2): 77-84.
Phil A. Empowerment..., slogan or operating principle? Journal for Quality and Participatian. 1992;15(16).
Trus M, Razbadauskas A, Doran D. et al. Work‐related empowerment of nurse managers: A systematic review. Nursing & health sciences. 2012;14(3): 412-420.
Kuokkanen L, Leino-Kilpi H, Katajisto J. Nurse empowerment, job-related satisfaction, and organizational commitment. Journal of nursing care quality. 2003;18(3): 184-192.
TDK. Güç ve güçlendirme kavramları 2024. (07.08.2024 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Clauson G. Erkal A. Türkçede “güç” kavramı. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2019;19(1): 251-258.
Sneed NV. Power: its use and potential for misuse by nurse consultants. Clinical Nurse Specialist. 2001;15(4): 177-181.
Erbay E. Güç ve güçlendirme kavramları bağlamında sosyal hizmet uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2019;19(42): 41-64.
Apak H. Güçlendirme ve maneviyat duyarlı sosyal hizmet. The Journal of Academic Social Science Studies. 2018;67: 399-411.
Sheafor BW, Horejsi CJ. Sosyal Hizmet Uygulaması Temel Teknikler ve İlkeler. (B. Çiftçi, Çev. Ed.). Ankara: Nika Yayınevi; 2014.
Aslan Ş. Sünbül F. Sağlık çalışanlarında personel güçlendirme, başarı güdüsü ve etik liderliğin demografik açıdan farklılıkları. Journal of Healthcare Management and Leadership. 2018;(1): 13-26.
Block P. The empowered manager. San Francisco: Jossey-Bass; 1986.
Kanter R. Men and women of the corporation. New York: Basic Books; 1977.
Bish M, Kenny A, Nay R.Perceptions of structural empowerment: nurse leaders in rural health services. Journal of Nursing Management: 2014;22(1): 29-37.
Ala Ş. Personeli güçlendirmenin, örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisinde etiksel davranışın rolü. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Konya; 2010.
Koçel, T. İşletme yöneticiliği. İstanbul: Beta Yayıncılık; 2020.
Şahin F. Sosyal hizmette güçler perspektifi ve çözüm odaklı mülakat. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2001;4(4).
Rappaport J. Terms of empowerment/exemplars of prevention: toward a theory for community psychology. American Journal of Community Psychology. 1987;15: 121-148.
Turan SB. Yapısal güçlendirme: Bir ölçek geliştirme çalışması. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 2018;13(49): 101-111.
Kurtluk, E. Hemşirelikte yapısal ve psikolojik güçlendirme uygulamalarının karşılaştırmalı değerlendirmesi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 2019;1(2): 116-121.
Korkmaz AÇ, Bilgen FG, Kabasoğan H. Hemşirelerde Psikolojik Güçlendirme: COVID-19 Süreci Örneği. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2024:7(1): 83-89.
Sürgevil O, Tolay E, Topoyan M. Yapısal güçlendirme ve psikolojik güçlendirme ölçeklerinin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri. Journal of Yasar University. 2013;8(31): 5371-5391.
İhtiyaroğlu N. Yapısal ve psikolojik güçlendirmenin öğretmen motivasyonu üzerindeki etkisi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2017;7(2): 361-378.
Serbest Ş, Yıldırım A. Türkiye’de personel güçlendirme konusunda hemşirelik ve işletme alanında yapılmış lisansüstü tezlerin retrospektif analizi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 2023;10(1): 134-142.
Er F, Altuntaş S. Hemşirelikte personel güçlendirme. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 2014;3(1): 155-160.
Burkhard MA, Nathaniel KA. Çağdaş hemşirelikte etik. (Alpar Ş, Bahçecik N, Karabacak Ü. Çev. Ed.). İstanbul: Medikal Yayıncılık; 2013.
Stevenson C, Leamy M, Barker P. The philosophy of empowerment. Mental Health Nursing. 2000;20(9): 8-12.
Rao A. The contemporary construction of nurse empowerment. Journal of Nursing Scholarship. 2012;44(4): 396-402.
Liaqat M, Awan RL, Sharif S, et al. Empowerment: A change in nursing and health care system. Journal of Clinical Research & Bioethics. 2020;11(6).
Cai C, Zhou Z. Structural empowerment, job satisfaction, and turnover intention of chinese clinical nurses. Nursing and Health Sciences. 2009;11: 397-403.
Ning S, Zhong H, Libo W, Qiujie L. The impact of nurse empowerment on job satisfaction. Journal of advanced nursing. 2009;65(12): 2642-2648
Hauck A, Griffin MQ, Fitzpatrick JJ. Structural empowerment and anticipated turnover among critical care nurses. Journal of Nursing Management. 2011;19(2): 269–276.
Ouyang YQ, Zhou WB, Qu H. The impact of psychological empowerment and organisational commitment on chinese nurses’ job satisfaction. Contemporary Nurse. 2015;50: 80–91.
Van Bogaert P, Peremans L, De Wit M, et. al.Nurse managers' perceptions and experiences regarding staff nurse empowerment: a qualitative study. Frontiers in Psychology. 2015;6: 1585.
Gürhan M. Hemşirelik hizmetleri yönetiminde çalışanları güçlendirme Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2006.
Sarmiento TP, Laschinger HKS, Iwasiw C. Nurse educators’ workplace empowerment, burnout, and job satisfaction: testing Kanter's theory. Journal of Advanced Nursing. 2004;46(2): 134-143.
Mortaş K. Örgütsel güven ve iş yeri güçlendirmesinin hemşirelerin örgütsel bağlılığına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. İzmir; 2005.
Çavuş MF, Demir Y. Personel güçlendirme ve tükenmişlik: sağlık çalışanları üzerine bir araştırma. II. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi Bildiriler Kitabı. Ankara; 2010.
Dirik HF. Çalışma ortamı ve güçlendirmenin hasta güvenliği kültürüne etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İzmir; 2014.
Özbas AA, Tel H. The effect of a psychological empowerment program based on psychodrama on empowerment perception and burnout levels in oncology nurses: psychological empowerment in oncology nurses. Palliative & Supportive Care. 2016;14(4): 393.
Dirik HF, Intepeler SS. The work environment and empowerment as predictors of patient safety culture in Turkey. Journal of Nursing Management. 2017;25(4): 256-265. https://doi.org/10.1111/jonm.12458
Şalgam HM. Akreditasyon belgesine sahip özel hastanelerdeki hemşirelerin, güçlendirme algıları ve yöneticilerinin liderlik davranışını algılamaları. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2017.
Özalp ŞŞ, Şahin AO. Hemşirelerin örgütsel adalet algıları ile yapısal ve psikolojik güçlendirme algılarının incelenmesi. 5. Ulusal 1. Uluslararası Hemşirelikte Güncel Yaklaşımlar Kongresi Bildiri Özeti Kitabı. Sakarya; 2018.
Türe A, Akkoç İ. The mediating role of social support in the effect of perceived organizational support and psychological empowerment on career satisfaction in nurses. Perspectives in Psychiatric Care. 2020;56: 985– 993. https://doi.org/10.1111/ppc.12562
Şener Ş, Şahin AO. Hemşirelerin örgütsel adalet algıları ile yapısal ve psikolojik güçlendirme algılarının incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2023;10(1): 78-86.
Referanslar
Ulupınar S. Hemşirelikte güçlendirme. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2011;15(2): 77-84.
Phil A. Empowerment..., slogan or operating principle? Journal for Quality and Participatian. 1992;15(16).
Trus M, Razbadauskas A, Doran D. et al. Work‐related empowerment of nurse managers: A systematic review. Nursing & health sciences. 2012;14(3): 412-420.
Kuokkanen L, Leino-Kilpi H, Katajisto J. Nurse empowerment, job-related satisfaction, and organizational commitment. Journal of nursing care quality. 2003;18(3): 184-192.
TDK. Güç ve güçlendirme kavramları 2024. (07.08.2024 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Clauson G. Erkal A. Türkçede “güç” kavramı. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. 2019;19(1): 251-258.
Sneed NV. Power: its use and potential for misuse by nurse consultants. Clinical Nurse Specialist. 2001;15(4): 177-181.
Erbay E. Güç ve güçlendirme kavramları bağlamında sosyal hizmet uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2019;19(42): 41-64.
Apak H. Güçlendirme ve maneviyat duyarlı sosyal hizmet. The Journal of Academic Social Science Studies. 2018;67: 399-411.
Sheafor BW, Horejsi CJ. Sosyal Hizmet Uygulaması Temel Teknikler ve İlkeler. (B. Çiftçi, Çev. Ed.). Ankara: Nika Yayınevi; 2014.
Aslan Ş. Sünbül F. Sağlık çalışanlarında personel güçlendirme, başarı güdüsü ve etik liderliğin demografik açıdan farklılıkları. Journal of Healthcare Management and Leadership. 2018;(1): 13-26.
Block P. The empowered manager. San Francisco: Jossey-Bass; 1986.
Kanter R. Men and women of the corporation. New York: Basic Books; 1977.
Bish M, Kenny A, Nay R.Perceptions of structural empowerment: nurse leaders in rural health services. Journal of Nursing Management: 2014;22(1): 29-37.
Ala Ş. Personeli güçlendirmenin, örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisinde etiksel davranışın rolü. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Konya; 2010.
Koçel, T. İşletme yöneticiliği. İstanbul: Beta Yayıncılık; 2020.
Şahin F. Sosyal hizmette güçler perspektifi ve çözüm odaklı mülakat. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2001;4(4).
Rappaport J. Terms of empowerment/exemplars of prevention: toward a theory for community psychology. American Journal of Community Psychology. 1987;15: 121-148.
Turan SB. Yapısal güçlendirme: Bir ölçek geliştirme çalışması. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi. 2018;13(49): 101-111.
Kurtluk, E. Hemşirelikte yapısal ve psikolojik güçlendirme uygulamalarının karşılaştırmalı değerlendirmesi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 2019;1(2): 116-121.
Korkmaz AÇ, Bilgen FG, Kabasoğan H. Hemşirelerde Psikolojik Güçlendirme: COVID-19 Süreci Örneği. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2024:7(1): 83-89.
Sürgevil O, Tolay E, Topoyan M. Yapısal güçlendirme ve psikolojik güçlendirme ölçeklerinin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri. Journal of Yasar University. 2013;8(31): 5371-5391.
İhtiyaroğlu N. Yapısal ve psikolojik güçlendirmenin öğretmen motivasyonu üzerindeki etkisi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2017;7(2): 361-378.
Serbest Ş, Yıldırım A. Türkiye’de personel güçlendirme konusunda hemşirelik ve işletme alanında yapılmış lisansüstü tezlerin retrospektif analizi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 2023;10(1): 134-142.
Er F, Altuntaş S. Hemşirelikte personel güçlendirme. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi. 2014;3(1): 155-160.
Burkhard MA, Nathaniel KA. Çağdaş hemşirelikte etik. (Alpar Ş, Bahçecik N, Karabacak Ü. Çev. Ed.). İstanbul: Medikal Yayıncılık; 2013.
Stevenson C, Leamy M, Barker P. The philosophy of empowerment. Mental Health Nursing. 2000;20(9): 8-12.
Rao A. The contemporary construction of nurse empowerment. Journal of Nursing Scholarship. 2012;44(4): 396-402.
Liaqat M, Awan RL, Sharif S, et al. Empowerment: A change in nursing and health care system. Journal of Clinical Research & Bioethics. 2020;11(6).
Cai C, Zhou Z. Structural empowerment, job satisfaction, and turnover intention of chinese clinical nurses. Nursing and Health Sciences. 2009;11: 397-403.
Ning S, Zhong H, Libo W, Qiujie L. The impact of nurse empowerment on job satisfaction. Journal of advanced nursing. 2009;65(12): 2642-2648
Hauck A, Griffin MQ, Fitzpatrick JJ. Structural empowerment and anticipated turnover among critical care nurses. Journal of Nursing Management. 2011;19(2): 269–276.
Ouyang YQ, Zhou WB, Qu H. The impact of psychological empowerment and organisational commitment on chinese nurses’ job satisfaction. Contemporary Nurse. 2015;50: 80–91.
Van Bogaert P, Peremans L, De Wit M, et. al.Nurse managers' perceptions and experiences regarding staff nurse empowerment: a qualitative study. Frontiers in Psychology. 2015;6: 1585.
Gürhan M. Hemşirelik hizmetleri yönetiminde çalışanları güçlendirme Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2006.
Sarmiento TP, Laschinger HKS, Iwasiw C. Nurse educators’ workplace empowerment, burnout, and job satisfaction: testing Kanter's theory. Journal of Advanced Nursing. 2004;46(2): 134-143.
Mortaş K. Örgütsel güven ve iş yeri güçlendirmesinin hemşirelerin örgütsel bağlılığına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. İzmir; 2005.
Çavuş MF, Demir Y. Personel güçlendirme ve tükenmişlik: sağlık çalışanları üzerine bir araştırma. II. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi Bildiriler Kitabı. Ankara; 2010.
Dirik HF. Çalışma ortamı ve güçlendirmenin hasta güvenliği kültürüne etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İzmir; 2014.
Özbas AA, Tel H. The effect of a psychological empowerment program based on psychodrama on empowerment perception and burnout levels in oncology nurses: psychological empowerment in oncology nurses. Palliative & Supportive Care. 2016;14(4): 393.
Dirik HF, Intepeler SS. The work environment and empowerment as predictors of patient safety culture in Turkey. Journal of Nursing Management. 2017;25(4): 256-265. https://doi.org/10.1111/jonm.12458
Şalgam HM. Akreditasyon belgesine sahip özel hastanelerdeki hemşirelerin, güçlendirme algıları ve yöneticilerinin liderlik davranışını algılamaları. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2017.
Özalp ŞŞ, Şahin AO. Hemşirelerin örgütsel adalet algıları ile yapısal ve psikolojik güçlendirme algılarının incelenmesi. 5. Ulusal 1. Uluslararası Hemşirelikte Güncel Yaklaşımlar Kongresi Bildiri Özeti Kitabı. Sakarya; 2018.
Türe A, Akkoç İ. The mediating role of social support in the effect of perceived organizational support and psychological empowerment on career satisfaction in nurses. Perspectives in Psychiatric Care. 2020;56: 985– 993. https://doi.org/10.1111/ppc.12562
Şener Ş, Şahin AO. Hemşirelerin örgütsel adalet algıları ile yapısal ve psikolojik güçlendirme algılarının incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2023;10(1): 78-86.
