Hemşirelikte Hasta Bakımını Güçlendirme Yaklaşımları

Şeyda Can

doi:10.37609/akya.3292

Yazarlar

Şeyda Can

https://orcid.org/0000-0001-9733-133X

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3292.c11828

Özet

Güçlendirme kavramı hem bireysel hem de örgütsel anlamda insan kaynaklarının yönetim sürecinde etkili bir başarının sağlanmasıdır. Güçlendirme kavramı bireylerde öz yönetim ve öz bakım yeteneğini geliştiren kişilerarası, etkileşimsel ve davranışsal süreçler olarak tanımlanır. Sözlük anlamına göre güç; fizik, düşünce ve ahlak yönünden bir etki yapabilme veya bir etkiye direnebilme yeteneği iken güçlendirmek güçlü duruma getirmek, güç kazanmasını sağlamak şeklinde açıklanmaktadır.
Hasta bireylerde hastalıklarının yönetimine yönelik güçlendirme kavramı ise bireyin hastalık süreçleri ile baş ederek amaçlı bir şekilde hedefe ulaşmayı sağlayan kendi kendine yönetim yeterliliğidir. Hasta güçlendirme uygulamaları, hastaların öz-yeterliğini, atılganlıklarını, öz farkındalıklarını ve özerklik duygularını iyileştirir. Böylelikle güçlendirme bireysel ve toplumsal bir dönüşüm sürecini içermektedir. Güçlendirme kavramında birey öncelikle kendi sağlığı için değişmeyi kabul eder. Bu kabulleniş sonrası dinamik bir sağlık sürecini gerçekleştirme isteği gösterir. Hastanın kendi bakım sürecine dahil edilerek kendi bakım süreci ile ilgili olarak karar vermesi özellikle kronik rahatsızlığı olan bireylerde hastalıklarını doğru bir şekilde yönetimini sağlar. Güçlendirme yaklaşımları hastaların yaşam kaliteleri ve hastalık yönetiminin iyileştirilmesinde kullanılabilir.
Güçlendirme ile ilgili yapılan çalışmalar güçlendirme konusunda farkındalık sağlamak ve uygulanabilir güçlendirme yaklaşımlarını ortaya çıkarmak amacına yöneliktir. Bu doğrultuda bu derlemenin amacı; hemşirelerin hemşirelik bakımında hasta bakımını güçlendirmeye yönelik yaklaşımlarının belirlenerek ve sonuçlarını incelemektir.

The concept of empowerment is the achievement of effective success in the management process of human resources, both individually and organizationally. The concept of empowerment is defined as interpersonal, interactive and behavioral processes that develop self-management and self-care skills in individuals. According to the dictionary, power is the ability to make an impact or resist an impact in terms of physical, mental and moral aspects, while empowerment is explained as making one powerful, ensuring that one gains power.
The concept of empowerment for the management of illnesses in sick individuals is to achieve self-management competence that enables the individual to cope with their illness processes and achieve their goals purposefully. Patient empowerment practices improve patients' self-sufficiency, assertiveness, self-awareness and sense of autonomy. Thus, empowerment includes an individual and social transformation process. In the concept of empowerment, the individual first accepts change for their own health. After this acceptance, they show a desire to realize a dynamic health process. The patient's inclusion in their own care process and their decision-making regarding their own care process ensures that they manage their illnesses correctly, especially in individuals with chronic illnesses. Empowerment approaches can be used to improve patients' quality of life and disease management.
Studies on empowerment are aimed at raising awareness about empowerment and revealing applicable empowerment approaches. In this context, the purpose of this review is to determine the approaches of nurses towards empowering patient care in nursing care and to examine their results.

Referanslar

Kurtluk E. Hemşirelikte yapısal ve psikolojik güçlendirme uygulamalarının karşılaştırmalı değerlendirmesi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 2019;1(2): 116-121.

Zimmerman MA. Handbook of Community Psychology. Rappaport J, Seidmann E, editors. Kluwer Academic: Kluwer Academic/Plenum Publishers; 2000.

TDK. Güç ve güçlendirme kavramları 2024. (07.08.2024 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).

Anderson RM, Funnell MM. Patient empowerment: reflections on the challenge of fostering the adoption of a new paradigm. Patient Education and Counseling. 2005;57(2): 153-157.

Gürdap Z, Cengiz Z. Sağlık bakım sisteminde hastayı güçlendirme: Fırsatlar ve zorluklar. Artuklu International Journal of Health Sciences. 2023;3(1): 74-81.

Shearer NBC, Reed PG. Empowerment: Reformulation of a non-Rogerian concept. Nursing Science Quarterly. 2004;17(3): 253-259.

Tsay SL, Hung LO. Empowerment of patients with end-stage renal disease—a randomized controlled trial. International Journal Of Nursing Studies. 2004;41(1): 59-65.

Shearer NB, Cisar N, Greenberg EA. A telephone-delivered empowerment intervention with patients diagnosed with heart failure. Heart & Lung. 2007;36(3): 159-169.

Karaman E, Fadiloglu C, Yildirim Y. ve ark. The effects of an exercise empowerment programme for older patients with heart failure: a randomized controlled trial. Int J Caring Sci. 2020;13(3): 1835-46.

Cuzco C, Castro P, Pérez RM. ve ark. Impact of a nurse-driven patient empowerment intervention on the reduction in patients’ anxiety and depression during ICU discharge: A randomized clinical trial. Critical Care Medicine. 2022;50(12): 1757-1767.

Spijk-de Jonge MJ, Weijers JM, Teerenstra S, et al. Patient involvement in rheumatoid arthritis care to improve disease activity-based management in daily practice: A randomized controlled trial. Patient Education And Counseling. 2022;105(5): 1244-1253.

Lee SJ. An empowerment program to improve self-management in patients with chronic kidney disease. Korean Journal of Adult Nursing. 2018;30(4): 426-436.

Nygårdh A, Malm D, Wikby K. ve ark. The complexity in the implementation process of empowerment-based chronic kidney care: a case study. BMC Nurs. 2014;30(22): 13–22. DOI: 10.1186/1472-6955-13-22.

Moattari M, Ebrahimi M, Sharifi N, ve ark. The effect of empowerment on the self-efficacy, quality of life and clinical and laboratory indicators of patients treated with hemodialysis: a randomized controlled trial. Health Qual Life Outcomes. 2012;10: 115. DOI: 10.1186/1477-7525-10-115.

Deaton C. Outcomes measurement. The Journal of Cardiovascular Nursing. 2000;14(4):116-118.

Laramee AS, Levinsky S.K, Sargent J. ve ark. Case management in a heterogeneous congestive heart failure population: a randomized controlled trial. Archives of İnternal Medicine. 2003;163(7): 809-817.

Yu DSF, Li PWC, Li SX. et al. Effectiveness and cost-effectiveness of an empowerment-based self-care education program on health outcomes among patients with heart failure: a randomized clinical trial. JAMA Network Open. 2022;5(4): e225982-e225982.

Dianati M, Asmaroud SR, Shafaghi S. ve ark. Effects of an empowerment program on self-care behaviors and readmission of patients with heart failure: a randomized clinical trial. Tanaffos. 2020;19(4): 312.

Salehi S, Mehralin H, Hasheminia SA. Effect of family empowerment model on re-hospitalization and outpatient visits in a period of nine months among heart failure patients. Knowledge and Health. 2016;11(3): 1–7.

Tel H, Tel H. Transfer anksiyetesi; yoğun bakım hastası ve ailesinin ortak duygusal deneyimi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2009,13(1): 24-29.

Cuzco, C., Castro Rebollo, P., Marin Perez, R. Et al. Mixed‐Method research protocol: Development and evaluation of a nursing intervention in patients discharged from the Intensive Care Unit. Nursing Open. 2021;8(6): 3666-3676.

Larsson I, Bremander A, Andersson M. Patient empowerment and associations with disease activity and pain‐related and lifestyle factors in patients with rheumatoid arthritis. ACR Open Rheumatology. 2021;3(12): 842-849.

Tuna Hİ, Örsal Ö. Hemşire liderliğinde romatoid artritli hastalara verilen bakımın etkinliği (sistematik derleme). GÜSBD. 2021;10(1): 144-152.

Yılmaz A, Kar A, Kaya M. Hasta güçlendirme ve yaşam kalitesi ilişkisi. İşletme Bilimi Dergisi. 2020;8(1): 97-114.

Kalaycıoğlu G. Kemoterapi alan hastaların öz bakım yönetimi ve hasta güçlendirme arasındaki ilişki. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2023.

Dedeli Ö, Fadıloğlu Ç. Obezitede güçlendirme ve hemşirelik yaklaşımları. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences. 2012;4(2): 94-101.

Bıyıklıoğlu T. Bir üniversite hastanesinde endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının güçlendirme düzeylerinin belirlenmesi. Türkiye Cumhuriyeti Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi Doktora Tezi. Ankara; 2017.

Tan M, Patır S. Covid-19 pandemisi döneminde hasta güçlendirmenin mental iyi oluşa etkisinin incelenmesi. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2021;4(2): 157-170.

Özmen S, Kocakaya K. Kanser hastalarında hasta güçlendirmenin yaşam kalitesi üzerindeki etkisi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi. 2024;12(1): 99-117.

Anderson RM, Funnell MM. Patient empowerment: myths and misconceptions. Patient Education and Counseling. 2010;79(3): 277-282.

Kaya N, Işık O. Hastaların hasta güçlendirmeyle ilgili değerlendirmeleri. 3. Uluslararası 13. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi. Sakarya; 2019.