Onkolojik Tedavi Kaynaklı Gelişen Oral Mukozitin Yönetimi
Özet
Dünya genelinde prevalansı giderek artan ve yakın gelecekte daha da artacağı öngörülen kanser, ciddi ve yaygın bir sağlık sorunudur. Onkolojik tedavinin önemli bir yan etkisi olan oral mukozit (OM), kanser tedavisi gören hastalarda oldukça yaygın olarak görülmektedir. OM genellikle ağrı ile ilişkili olup hastaların çiğneme, yutma ve konuşmalarında güçlük yaratabilir. OM iyi yönetilmediğinde; hastalarda kaşeksi, anoreksi, dehidratasyon ve malnütrisyona neden olabilir; hastanın yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir. Ayrıca şiddetli OM, hastaneye tekrar yatışlara sebep olabilir, tedavi planını aksatabilir ve hasta prognozunu olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle, OM’in doğru ve etkin yönetimi oldukça önemlidir. Hastaya en yakın sağlık profesyoneli olarak onkoloji hemşireleri OM’in değerlendirilmesi, önlenmesi ve yönetiminde, kilit rol oynamaktadır. Bu amaçla, onkoloji hemşilerinin OM yönetimi ile ilgili güncel rehberleri takip etmesi ve bu bilgileri bakıma yansıtabilmesi gerekmektedir. Buradan hareketle bu bölümde, onkolojik tedaviye bağlı gelişen OM’nin değerlendirilmesi, önlenmesi ve yönetilmesinde hemşirelere yol gösterecek kanıta dayalı bir rehber sunmak amaçlanmıştır.
Referanslar
Bahar, A., Ovayolu, Ö., & Ovayolu, N. (2019). Onkoloji hastalarında sık karşılaşılan semptomlar ve hemşirelik yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 42-58.
Pulito, C., Cristaudo, A., Porta, C., Zapperi, S., Blandino, G., Morrone, A., & Strano, S. (2020). Oral mucositis: the hidden side of cancer therapy. J Exp Clin Cancer Res, 39(1), 210. doi: https://doi.org/10.1186/s13046-020-01715-7
Elad, S., Yarom, N., Zadik, Y., Kuten-Shorrer, M, & Sonis, S.T. (2022). The broadening scope of oral mucositis and oral ulcerative mucosal toxicities of anticancer therapies. CA Cancer J Clin, 72(1), 57-77. doi: https://doi.org/10.3322/caac.21704
National Cancer Institute (NCI). (08.09.2024 tarihinde https://www.cancer.gov/search/results?swKeyword=oral+mucositis adresinden ulaşılmıştır).
GLOBOCAN 2022, IARC. (08.09.2024 tarihinde https://gco.iarc.fr/today/en/dataviz/pie?mode=population&group_populations=0 adresinden ulaşılmıştır).
Brown, T. J., & Gupta, A. (2020). Management of Cancer Therapy-Associated Oral Mucositis. JCO Oncology Practice, 16(3), 103–109. https://doi.org/10.1200/JOP.19.00652
Al-Dasooqi, N., Sonis, S.T., Bowen, J.M., Bateman, E., Blijlevens, N., Giblon, R.J., Logan R.M, Stringer, A.M., Yazbeck, R., Elad, S., & Lalla, R.V. (2013). Emerging evidence on the pathobiology of mucositis. Support Care Cancer, 21(7), 2075–2083. doi: https://doi.org/10.1007/s00520-013-1810-y
Hong, C.H.L., Gueiros, L.A., Fulton, J.S., Cheng, K.K.F., Kandwal, A., Fall-Dickson, J.M., Johansen, J., Ameringer, S., Kataoka, T., Weikel, D., Eilers, H., Ranna, V., Lalla, R.V., Bossi, P., & Elad, S. (2019). Mucositis Study Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer/International Society for Oral Oncology (MASCC/ISOO). Systematic review of basic oral care for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines. Support Care Cancer, 27(10), 3949-3967. doi: https://doi.org/10.1007/s00520-019-04848-4
Kusiak, A., Jereczek-Fossa, B.A., Cichońska, D., & Alterio, D. (2020). Oncological-therapy related oral mucositis as an ınterdisciplinary problem—literature review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7), 2464. doi: https://doi.org/10.3390/ijerph17072464
Çakmak, S. (2023). Geriatrik onkoloji hastalarında stomatit, mukozit yönetimi ve kanıta dayalı güncel uygulamalar. Hintistan S, (Ed). Geriatrik Onkolojide Semptom Yönetimi ve Kanıta Dayalı Güncel Uygulamalar. İçinde (p.28-33 Ankara: Türkiye Klinikleri.
Elad, S., Cheng, K. K. F., Lalla, R. V., Yarom, N., Hong, C., Logan, R. M., Bowen, J., Gibson, R., Saunders, D. P., Zadik, Y., Ariyawardana, A., Correa, M. E., Ranna, V., Bossi, P., & Mucositis Guidelines Leadership Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer and International Society of Oral Oncology (MASCC/ISOO) (2020). MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer, 126(19), 4423–4431. https://doi.org/10.1002/cncr.33100
İzgü, N. (2017). Kanser tedavisine bağlı gelişen oral mukozit yönetiminde kanıt temelli tamamlayıcı tedaviler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14(4), 304-310.
Steinmann, D., Babadağ, S. B. Felber, S., et al. (2021). Nursing procedures for the prevention and treatment of mucositis ınduced by cancer therapies: clinical practice guideline based on an ınterdisciplinary consensus process and a systematic literature search. Integrative Cancer Therapies, 20. https://doi.org/10.1177/1534735420940412
Bölükbaş, Y. G., Kıymaç, S. M. & Durna, Z. (2024). Kemoterapi uygulanan kanser hastalarının gastrointestinal sistem semptomlarında hemşirelik yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 11(1), 56-62.
Denız, B. (2018). Kemoterapi alan kanser hastalarında mukozit yönetimi. Sağlık ve Toplum, 28(3), 10-15.
Tarakçıoğlu Çelik, G. H. (2016). Onkoloji hemşireliğinde semptom yönetimi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(4), 93-100.
Multinational Association of Supportive Care in Cancer: MASCC/ISOO Mucositis Clinical Practice Guidelines, 2019. (08.09.2024 tarihinde https://www.mascc.org/mucositis-guidelines adresinden ulaşılmıştır).
Referanslar
Bahar, A., Ovayolu, Ö., & Ovayolu, N. (2019). Onkoloji hastalarında sık karşılaşılan semptomlar ve hemşirelik yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 42-58.
Pulito, C., Cristaudo, A., Porta, C., Zapperi, S., Blandino, G., Morrone, A., & Strano, S. (2020). Oral mucositis: the hidden side of cancer therapy. J Exp Clin Cancer Res, 39(1), 210. doi: https://doi.org/10.1186/s13046-020-01715-7
Elad, S., Yarom, N., Zadik, Y., Kuten-Shorrer, M, & Sonis, S.T. (2022). The broadening scope of oral mucositis and oral ulcerative mucosal toxicities of anticancer therapies. CA Cancer J Clin, 72(1), 57-77. doi: https://doi.org/10.3322/caac.21704
National Cancer Institute (NCI). (08.09.2024 tarihinde https://www.cancer.gov/search/results?swKeyword=oral+mucositis adresinden ulaşılmıştır).
GLOBOCAN 2022, IARC. (08.09.2024 tarihinde https://gco.iarc.fr/today/en/dataviz/pie?mode=population&group_populations=0 adresinden ulaşılmıştır).
Brown, T. J., & Gupta, A. (2020). Management of Cancer Therapy-Associated Oral Mucositis. JCO Oncology Practice, 16(3), 103–109. https://doi.org/10.1200/JOP.19.00652
Al-Dasooqi, N., Sonis, S.T., Bowen, J.M., Bateman, E., Blijlevens, N., Giblon, R.J., Logan R.M, Stringer, A.M., Yazbeck, R., Elad, S., & Lalla, R.V. (2013). Emerging evidence on the pathobiology of mucositis. Support Care Cancer, 21(7), 2075–2083. doi: https://doi.org/10.1007/s00520-013-1810-y
Hong, C.H.L., Gueiros, L.A., Fulton, J.S., Cheng, K.K.F., Kandwal, A., Fall-Dickson, J.M., Johansen, J., Ameringer, S., Kataoka, T., Weikel, D., Eilers, H., Ranna, V., Lalla, R.V., Bossi, P., & Elad, S. (2019). Mucositis Study Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer/International Society for Oral Oncology (MASCC/ISOO). Systematic review of basic oral care for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines. Support Care Cancer, 27(10), 3949-3967. doi: https://doi.org/10.1007/s00520-019-04848-4
Kusiak, A., Jereczek-Fossa, B.A., Cichońska, D., & Alterio, D. (2020). Oncological-therapy related oral mucositis as an ınterdisciplinary problem—literature review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7), 2464. doi: https://doi.org/10.3390/ijerph17072464
Çakmak, S. (2023). Geriatrik onkoloji hastalarında stomatit, mukozit yönetimi ve kanıta dayalı güncel uygulamalar. Hintistan S, (Ed). Geriatrik Onkolojide Semptom Yönetimi ve Kanıta Dayalı Güncel Uygulamalar. İçinde (p.28-33 Ankara: Türkiye Klinikleri.
Elad, S., Cheng, K. K. F., Lalla, R. V., Yarom, N., Hong, C., Logan, R. M., Bowen, J., Gibson, R., Saunders, D. P., Zadik, Y., Ariyawardana, A., Correa, M. E., Ranna, V., Bossi, P., & Mucositis Guidelines Leadership Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer and International Society of Oral Oncology (MASCC/ISOO) (2020). MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer, 126(19), 4423–4431. https://doi.org/10.1002/cncr.33100
İzgü, N. (2017). Kanser tedavisine bağlı gelişen oral mukozit yönetiminde kanıt temelli tamamlayıcı tedaviler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14(4), 304-310.
Steinmann, D., Babadağ, S. B. Felber, S., et al. (2021). Nursing procedures for the prevention and treatment of mucositis ınduced by cancer therapies: clinical practice guideline based on an ınterdisciplinary consensus process and a systematic literature search. Integrative Cancer Therapies, 20. https://doi.org/10.1177/1534735420940412
Bölükbaş, Y. G., Kıymaç, S. M. & Durna, Z. (2024). Kemoterapi uygulanan kanser hastalarının gastrointestinal sistem semptomlarında hemşirelik yönetimi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 11(1), 56-62.
Denız, B. (2018). Kemoterapi alan kanser hastalarında mukozit yönetimi. Sağlık ve Toplum, 28(3), 10-15.
Tarakçıoğlu Çelik, G. H. (2016). Onkoloji hemşireliğinde semptom yönetimi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(4), 93-100.
Multinational Association of Supportive Care in Cancer: MASCC/ISOO Mucositis Clinical Practice Guidelines, 2019. (08.09.2024 tarihinde https://www.mascc.org/mucositis-guidelines adresinden ulaşılmıştır).
