Adölesan Gebelikler ve Kültürel Yaklaşımlar İle Ebe/Hemşirenin Rolü
Özet
Adölesan dönem, geniş anlamıyla bireyin çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemi olarak tanımlanır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler de adölesan gebelikler çok önemli bir toplum salığı sorunu yaratmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, her yıl 15-19 yaş arası 21 milyon adölesan kız çocuğu gebelik yaşamakta ve bu kızların, %50’si istenmeyen olacak şekilde, 12 milyon doğum gerçekleştirdiği tahmin edilmektedir. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması’nın (TNSA) son güncel araştırmasına göre, adölesanların toplam nüfusa oranı %16 olup adölesan doğurganlık oranı %4 olarak kayda geçmiş ve 19 yaşındaki kadınların %10’u ya anne olmuştur ya da gebedir. Adölesan gebelikler; preeklampsi, anemi, enfeksiyon, yetersiz kilo alımı, erken membran yırtılması gibi sorunların yanı sıra kadınların eğitimi, sosyal ve ekonomik gelişimlerinin önünde bir engel oluşturmaktadır. Yenidoğanlar açısından da doğumsal malformasyon, erken doğum, düşük doğum ağırlığına neden olmaktadır. Araştırmalar adölesan gebeliklerin oluşmasında, eğitim, iş, sosyo-ekonomik ve evlilik durumu, aile planlaması yöntemleri konusunda bilgi yetersizliği, okul ve aile tarafından cinsel sağlık/ üreme sağlığı konusunda yetersiz bilgi eksikliğinden kaynaklandığını belirtmektedir. Sonuç olarak; adölesanların erken yaşta evlenmesi önlenmelidir. Bu bakımdan birinci basamak sağlık hizmetlerinde ilk karşılaşılan sağlık profesyonellerinden biri olan ebe/hemşirelere önemli görevler düşmektedir. Danışmanlık hizmetleri verilerek, ulusal eğitim kampanyaları düzenlenerek, kitle iletişim araçları ile farkındalık sağlanmalıdır. Adölesan gebeliklerin önlenmesi konusundaki çalışmalara ağırlık verilmelidir.
Adolescence is broadly defined as the period of transition of an individual from childhood to adulthood. Adolescent pregnancies pose a significant public health problem in both developed and developing countries. According to the World Health Organization (WHO), each year 21 million adolescent girls between the ages of 15 and 19 experience pregnancy, and it is estimated that these girls have 12 million births, 50% of which are unintended. According to the latest research of the Turkey Demographic and Health Survey (TDHS), the ratio of adolescents to the total population is 16%, the adolescent fertility rate is recorded as 4%, and 10% of 19-year-old women are either mothers or pregnant. Adolescent pregnancies pose problems such as preeclampsia, anemia, infection, inadequate weight gain, and premature rupture of membranes, as well as an obstacle to women's education, social and economic development. In terms of newborns, it causes congenital malformations, premature birth and low birth weight. Research indicates that adolescent pregnancies are caused by lack of education, work, socio-economic and marital status, lack of information about family planning methods, and inadequate information about sexual/reproductive health by schools and families. As a result; early marriage of adolescents should be prevented. In this respect, midwives/nurses, who are one of the first health professionals encountered in primary health care services, have important duties. Awareness should be raised through mass media by providing consultancy services, organizing national education campaigns, and focusing on studies on preventing adolescent pregnancies.
Referanslar
Anık Y, Ege E. Erken evlilikler ve adölesan gebeliklerde hemşirelik yaklaşımı. Çelebioğlu A (ed.) Adölesan Sağlığı ve Hemşirelik Yaklaşımları içinde. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. p. 46-55
Sezgin AU, Punamäki RL. Impacts of early marriage and adolescent pregnancy on mental and somatic health: the role of partner violence. Archives of women's mental health. 2020;23(2): 155-166. doi:10.1007/s00737-019-00960-w
Meral O, Şener A, Şen T. Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesine Başvuran Adölesan Gebelerin Tıbbi, Sosyal ve Hukuki Açıdan İncelenmesi. Medical Records. 2021;3(2): 73-79. doi:10.37990/medr.837401
Rowlands A, Juergensen EC, Prescivalli AP, et al. Social and Biological Transgenerational Underpinnings of Adolescent Pregnancy. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(22): 12152. doi:10.3390/ijerph182212152
WHO. Adolescent pregnancy 2022. (29/03/2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy adresinden ulaşılmıştır).
Maheshwari MV, Khalid N, Patel PD, et al. Maternal and Neonatal Outcomes of Adolescent Pregnancy: A Narrative Review. Cureus. 2022;14(6): e25921. doi:10.7759/cureus.25921
Poudel S, Razee H, Dobbins T, et al. Adolescent Pregnancy in South Asia: A Systematic Review of Observational Studies. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(22): 15004. doi:10.3390/ijerph192215004
Neal S, Channon AA, Chandra-Mouli V, et al. Trends in adolescent first births in sub-Saharan Africa: a tale of increasing inequity?. International Journal for Equity in Health. 2020;19(1):1 51. doi:10.1186/s12939-020-01251-yUNICEF. (2022). Early childbearing. Geneva: UNICEF. https://data.unicef.org/topic/child-health/adolescent-health/ (Accessed on 30 March 2023).
TNSA. Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (30/03/2023 tarihinde https://hips.hacettepe.edu.tr/tr/2018_turkiye_nufus_ve_saglik_arastirmasi-55 adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. Doğum İstatistikleri 2021. (30/03/2023 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Birth-Statistics-2021-45547 adresinden ulaşılmıştır).
Barut MU. Adölesan Gebelerin Maternal ve Fetal Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Dicle Tıp Dergisi. 2018;45(3): 283-90. https://doi.org/10.5798/dicletip.457244
Daysal-Güler B, Altay B. Adölesanlarda Riskli Sağlık Davranışları Ve Hemşirelik Yaklaşımı. Hitit Sağlık Dergisi. 2024;(2): 27-39.
Chung HW, Kim EM, Lee JE. Comprehensive understanding of risk and protective factors related to adolescent pregnancy in low- and middle-income countries: A systematic review. Journal of Adolescence. 2018;69: 180-188. doi:10.1016/j.adolescence.2018.10.007
Demir G, Çakıroğlu FP, Balcı O. Adölesan Gebelerin Beslenme Durumları İle Yeni Doğan Ağırlığının Değerlendirilmesi. Gevher Nesibe Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;5(7): 10–18. https://doi.org/10.46648/gnj.73
Mohamed S, Chipeta MG, Kamninga T, et al. Interventions to prevent unintended pregnancies among adolescents: a rapid overview of systematic reviews. Systematic Reviews. 2023;12(1):198. doi:10.1186/s13643-023-02361-8
Asare BYA, Baafi, D, Asare BD, et al. Factors associated with adolescent pregnancy in the Sunyani Municipality of Ghana. International Journal of Africa Nursing Sciences. 2019;10: 87–91. https://doi.org/10.1016/j.ijans.2019.02.001
Yavaş-Çelik M, Karasu F. Türk ve Suriyeli Kadınlarda Erken Evlilikler. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2022;33(3): 799-810. DOI: 10.33417/tsh.942915
Okeke SR, Idriss-Wheeler D, Yaya S. Adolescent pregnancy in the time of COVID-19: what are the implications for sexual and reproductive health and rights globally?. Reproductive health. 2022;19(1): 207. https://doi.org/10.1186/s12978-022-01505-8
Wuermli AJ, Yoshikawa H, Hastings PD. A bioecocultural approach to supporting adolescent mothers and their young children in conflict-affected contexts. Development and psychopathology. 2021;33(2): 714–726. https://doi.org/10.1017/S095457942000156X
Arslan M, Aktaş D. Göçün Getirdiği Yaşamda Kadın Olmak: Üreme Sağlığı ve Hemşirelik Yaklaşımı. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(3): 215-222. DOI: 10.53493/avrasyasbd.873485
Kahyaoğlu-Süt H. Suriye'den göç eden kadınlar ve üreme sağlığı sorunları. Sağlık ve Toplum. 2017;27(1): 3-7.
Özel FS, Söylevi S, Yılmaz Ş, et al. Toplumsal Cinsiyetin Gebelik, Doğum ve Doğum Sonu Dönemde Kadın Sağlığına Etkisi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, IV. Hemşireliği Güçlendirme Sempozyumu Özel Sayı, 2021;51-60. DOI: 10.47115/jshs.971559
Arslan S, Okçu G, Coşkun AM, et al. Kadınların Gebeliği Algılama Durumu ve Bunu Etkileyen Faktörler. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2019;6(1): 179-192. DOI: 10.17681/hsp.432333
Öskan-Fırat B, Güngör-Satılmış İ. Perinatolojide Özel Gruplar ve Hemşirelik Bakımı. İzmir Demokrasi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;5(3): 664-680. DOI: 10.52538/iduhes.1132505
Çabuk Aİ, Açıkgöz K, Akpınar E. Adölesan gebeliklere yaklaşım ve koruyucu hekimlik. Artıran-İğde FA (ed.) Birinci Basamakta Cinsel Sağlık/Üreme Sağlığına Yaklaşım içinde. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2020. p. 55- 9.
Göncü-Serhatlıoğlu S, Kaya N. Ebelik Hizmetlerinde Adölesan Gebeliklere Etik Yaklaşım. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2018;5(3): 503-508. DOI: 10.17681/hsp.411926
Yurtçu E, Mutlu S, Çitil A, et al. Adolesan ve Erişkin Gebelikler Arasındaki Perinatal Sonuçların Karşılaştırılması: Retrospektif Kohort Çalışma. Osmangazi Tıp Dergisi. 2020;42(6): 603-8. https://doi.org/10.20515/otd.681440
Çakır SÇ, Çelik S, Yazıcıoğlu B, et al. Adölesan gebeliklerin erken neonatal dönem sonuçları. Ankara Medical Journal. 2021;(4): 515-525
Abebe AM, Fitie GW, Jember DA, et al. Teenage Pregnancy and Its Adverse Obstetric and Perinatal Outcomes at Lemlem Karl Hospital, Tigray, Ethiopia, 2018. BioMed research international. 2020; 3124847. https://doi.org/10.1155/2020/3124847
Young S, Guo KL. Cultural Diversity Training: The Necessity of Cultural Competence for Health Care Providers and in Nursing Practice. The health care manager. 2020;39(2): 100–108. https://doi.org/10.1097/HCM.0000000000000294
WHO. Adolescent Pregnancy Situation in South-East Asia region 2015. (26/07/2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/handle/10665/204765 adresinden ulaşılmıştır).
Amoadu M, Hagan D, Ansah EW. Adverse obstetric and neonatal outcomes of adolescent pregnancies in Africa: a scoping review. BMC Pregnancy Childbirth. 2022;22(1): 598. https://doi.org/10.1186/s12884-022-04821-w
Erfina E, Widyawati W, McKenna L, et al. Becoming an adolescent mother: The experiences of young Indonesian new mothers living with their extended families. Midwifery. 2022;104: 103170. doi:10.1016/j.midw.2021.103170
Bolarinwa OA, Tessema ZT, Frimpong JB. et al. Spatial distribution and factors associated with adolescent pregnancy in Nigeria: a multi-level analysis. Archives of public health = Archives belges de sante publique. 2022;80(1): 43. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00789-3
Das M, Guedes A, Moletsane R, et al. Singularity and Diversity in Child, Early, and Forced Marriage and Unions. The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine. 2022;70(3S): S1–S4. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2021.12.008
Şahin F, Küçük L. Adölesan Gebelerde Kültürel Faktörler ve Distresin, Psikososyal Sağlık Üzerine Etkilerinin İncelenmesi. Medical Research Reports. 2021; 4(3): 3-17.
Fatori D, Argeu A, Brentani H, et al. Maternal Parenting Electronic Diary in the Context of a Home Visit Intervention for Adolescent Mothers in an Urban Deprived Area of São Paulo, Brazil: Randomized Controlled Trial. JMIR mHealth and uHealth. 2020;8(7): e13686. https://doi.org/10.2196/13686
Aydemir H, Öztürk-Can H, Tuna-Oran, N. Culture-Based Midwifery Care in The Prenatal Period and The Relationship of Midwifery Care to Cultural Care Models. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences. 2022;7(21): 49–56. https://doi.org/10.5281/zenodo.7388829
TC. Resmi Gazete. Türk Ceza Kanunu. 12.10.2004, Sayı: 25611. Tertip:5, Cilt:43. (01/04/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kaya-Odabaş R, Çoban A. Thompson & Thompson Biyoetik Karar Verme Modeli Kullanılarak Adölesan Bir Gebenin Bildiriminde Etik Karar Verme Süreci. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(2): 139-146.
Aluş-Tokat M, Yanik F, Bilgiç D, et al. İncinebilir Kadınların Doğum ve Postpartum Dönem Bakım Deneyimleri: Holistik Hemşirelik Yaklaşımları. Etkili Hemşirelik Dergisi. 2024;17(2): 307-323. https://doi.org/10.46483/jnef.1468705
Buldum A, Güner-Emül T. Adölesan gebelikte doğum korkusu ve hemşirelik bakımı. Selçuk Sağlık Dergisi. 2020;1(2): 85-96 .
Referanslar
Anık Y, Ege E. Erken evlilikler ve adölesan gebeliklerde hemşirelik yaklaşımı. Çelebioğlu A (ed.) Adölesan Sağlığı ve Hemşirelik Yaklaşımları içinde. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. p. 46-55
Sezgin AU, Punamäki RL. Impacts of early marriage and adolescent pregnancy on mental and somatic health: the role of partner violence. Archives of women's mental health. 2020;23(2): 155-166. doi:10.1007/s00737-019-00960-w
Meral O, Şener A, Şen T. Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesine Başvuran Adölesan Gebelerin Tıbbi, Sosyal ve Hukuki Açıdan İncelenmesi. Medical Records. 2021;3(2): 73-79. doi:10.37990/medr.837401
Rowlands A, Juergensen EC, Prescivalli AP, et al. Social and Biological Transgenerational Underpinnings of Adolescent Pregnancy. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(22): 12152. doi:10.3390/ijerph182212152
WHO. Adolescent pregnancy 2022. (29/03/2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy adresinden ulaşılmıştır).
Maheshwari MV, Khalid N, Patel PD, et al. Maternal and Neonatal Outcomes of Adolescent Pregnancy: A Narrative Review. Cureus. 2022;14(6): e25921. doi:10.7759/cureus.25921
Poudel S, Razee H, Dobbins T, et al. Adolescent Pregnancy in South Asia: A Systematic Review of Observational Studies. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(22): 15004. doi:10.3390/ijerph192215004
Neal S, Channon AA, Chandra-Mouli V, et al. Trends in adolescent first births in sub-Saharan Africa: a tale of increasing inequity?. International Journal for Equity in Health. 2020;19(1):1 51. doi:10.1186/s12939-020-01251-yUNICEF. (2022). Early childbearing. Geneva: UNICEF. https://data.unicef.org/topic/child-health/adolescent-health/ (Accessed on 30 March 2023).
TNSA. Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (30/03/2023 tarihinde https://hips.hacettepe.edu.tr/tr/2018_turkiye_nufus_ve_saglik_arastirmasi-55 adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. Doğum İstatistikleri 2021. (30/03/2023 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Birth-Statistics-2021-45547 adresinden ulaşılmıştır).
Barut MU. Adölesan Gebelerin Maternal ve Fetal Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Dicle Tıp Dergisi. 2018;45(3): 283-90. https://doi.org/10.5798/dicletip.457244
Daysal-Güler B, Altay B. Adölesanlarda Riskli Sağlık Davranışları Ve Hemşirelik Yaklaşımı. Hitit Sağlık Dergisi. 2024;(2): 27-39.
Chung HW, Kim EM, Lee JE. Comprehensive understanding of risk and protective factors related to adolescent pregnancy in low- and middle-income countries: A systematic review. Journal of Adolescence. 2018;69: 180-188. doi:10.1016/j.adolescence.2018.10.007
Demir G, Çakıroğlu FP, Balcı O. Adölesan Gebelerin Beslenme Durumları İle Yeni Doğan Ağırlığının Değerlendirilmesi. Gevher Nesibe Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;5(7): 10–18. https://doi.org/10.46648/gnj.73
Mohamed S, Chipeta MG, Kamninga T, et al. Interventions to prevent unintended pregnancies among adolescents: a rapid overview of systematic reviews. Systematic Reviews. 2023;12(1):198. doi:10.1186/s13643-023-02361-8
Asare BYA, Baafi, D, Asare BD, et al. Factors associated with adolescent pregnancy in the Sunyani Municipality of Ghana. International Journal of Africa Nursing Sciences. 2019;10: 87–91. https://doi.org/10.1016/j.ijans.2019.02.001
Yavaş-Çelik M, Karasu F. Türk ve Suriyeli Kadınlarda Erken Evlilikler. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2022;33(3): 799-810. DOI: 10.33417/tsh.942915
Okeke SR, Idriss-Wheeler D, Yaya S. Adolescent pregnancy in the time of COVID-19: what are the implications for sexual and reproductive health and rights globally?. Reproductive health. 2022;19(1): 207. https://doi.org/10.1186/s12978-022-01505-8
Wuermli AJ, Yoshikawa H, Hastings PD. A bioecocultural approach to supporting adolescent mothers and their young children in conflict-affected contexts. Development and psychopathology. 2021;33(2): 714–726. https://doi.org/10.1017/S095457942000156X
Arslan M, Aktaş D. Göçün Getirdiği Yaşamda Kadın Olmak: Üreme Sağlığı ve Hemşirelik Yaklaşımı. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(3): 215-222. DOI: 10.53493/avrasyasbd.873485
Kahyaoğlu-Süt H. Suriye'den göç eden kadınlar ve üreme sağlığı sorunları. Sağlık ve Toplum. 2017;27(1): 3-7.
Özel FS, Söylevi S, Yılmaz Ş, et al. Toplumsal Cinsiyetin Gebelik, Doğum ve Doğum Sonu Dönemde Kadın Sağlığına Etkisi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, IV. Hemşireliği Güçlendirme Sempozyumu Özel Sayı, 2021;51-60. DOI: 10.47115/jshs.971559
Arslan S, Okçu G, Coşkun AM, et al. Kadınların Gebeliği Algılama Durumu ve Bunu Etkileyen Faktörler. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2019;6(1): 179-192. DOI: 10.17681/hsp.432333
Öskan-Fırat B, Güngör-Satılmış İ. Perinatolojide Özel Gruplar ve Hemşirelik Bakımı. İzmir Demokrasi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;5(3): 664-680. DOI: 10.52538/iduhes.1132505
Çabuk Aİ, Açıkgöz K, Akpınar E. Adölesan gebeliklere yaklaşım ve koruyucu hekimlik. Artıran-İğde FA (ed.) Birinci Basamakta Cinsel Sağlık/Üreme Sağlığına Yaklaşım içinde. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2020. p. 55- 9.
Göncü-Serhatlıoğlu S, Kaya N. Ebelik Hizmetlerinde Adölesan Gebeliklere Etik Yaklaşım. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2018;5(3): 503-508. DOI: 10.17681/hsp.411926
Yurtçu E, Mutlu S, Çitil A, et al. Adolesan ve Erişkin Gebelikler Arasındaki Perinatal Sonuçların Karşılaştırılması: Retrospektif Kohort Çalışma. Osmangazi Tıp Dergisi. 2020;42(6): 603-8. https://doi.org/10.20515/otd.681440
Çakır SÇ, Çelik S, Yazıcıoğlu B, et al. Adölesan gebeliklerin erken neonatal dönem sonuçları. Ankara Medical Journal. 2021;(4): 515-525
Abebe AM, Fitie GW, Jember DA, et al. Teenage Pregnancy and Its Adverse Obstetric and Perinatal Outcomes at Lemlem Karl Hospital, Tigray, Ethiopia, 2018. BioMed research international. 2020; 3124847. https://doi.org/10.1155/2020/3124847
Young S, Guo KL. Cultural Diversity Training: The Necessity of Cultural Competence for Health Care Providers and in Nursing Practice. The health care manager. 2020;39(2): 100–108. https://doi.org/10.1097/HCM.0000000000000294
WHO. Adolescent Pregnancy Situation in South-East Asia region 2015. (26/07/2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/handle/10665/204765 adresinden ulaşılmıştır).
Amoadu M, Hagan D, Ansah EW. Adverse obstetric and neonatal outcomes of adolescent pregnancies in Africa: a scoping review. BMC Pregnancy Childbirth. 2022;22(1): 598. https://doi.org/10.1186/s12884-022-04821-w
Erfina E, Widyawati W, McKenna L, et al. Becoming an adolescent mother: The experiences of young Indonesian new mothers living with their extended families. Midwifery. 2022;104: 103170. doi:10.1016/j.midw.2021.103170
Bolarinwa OA, Tessema ZT, Frimpong JB. et al. Spatial distribution and factors associated with adolescent pregnancy in Nigeria: a multi-level analysis. Archives of public health = Archives belges de sante publique. 2022;80(1): 43. https://doi.org/10.1186/s13690-022-00789-3
Das M, Guedes A, Moletsane R, et al. Singularity and Diversity in Child, Early, and Forced Marriage and Unions. The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine. 2022;70(3S): S1–S4. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2021.12.008
Şahin F, Küçük L. Adölesan Gebelerde Kültürel Faktörler ve Distresin, Psikososyal Sağlık Üzerine Etkilerinin İncelenmesi. Medical Research Reports. 2021; 4(3): 3-17.
Fatori D, Argeu A, Brentani H, et al. Maternal Parenting Electronic Diary in the Context of a Home Visit Intervention for Adolescent Mothers in an Urban Deprived Area of São Paulo, Brazil: Randomized Controlled Trial. JMIR mHealth and uHealth. 2020;8(7): e13686. https://doi.org/10.2196/13686
Aydemir H, Öztürk-Can H, Tuna-Oran, N. Culture-Based Midwifery Care in The Prenatal Period and The Relationship of Midwifery Care to Cultural Care Models. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences. 2022;7(21): 49–56. https://doi.org/10.5281/zenodo.7388829
TC. Resmi Gazete. Türk Ceza Kanunu. 12.10.2004, Sayı: 25611. Tertip:5, Cilt:43. (01/04/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kaya-Odabaş R, Çoban A. Thompson & Thompson Biyoetik Karar Verme Modeli Kullanılarak Adölesan Bir Gebenin Bildiriminde Etik Karar Verme Süreci. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(2): 139-146.
Aluş-Tokat M, Yanik F, Bilgiç D, et al. İncinebilir Kadınların Doğum ve Postpartum Dönem Bakım Deneyimleri: Holistik Hemşirelik Yaklaşımları. Etkili Hemşirelik Dergisi. 2024;17(2): 307-323. https://doi.org/10.46483/jnef.1468705
Buldum A, Güner-Emül T. Adölesan gebelikte doğum korkusu ve hemşirelik bakımı. Selçuk Sağlık Dergisi. 2020;1(2): 85-96 .
