Dünyada ve Türkiye’de Çocuk İşçiliğinin Genel Durumu ve Çocuk İşçiliğiyle Mücadelede Sosyal Koruma Politikalarının Önemi
Özet
İşgücü piyasalarında çocuk işçiliği konusu sanayi devriminden sonra gündeme gelmiş, yaklaşık 250 yıllık tarihsel süreçte çocukların dezavantajlı konumları nedeniyle kötü çalışma koşullarına maruz kalmaları bir sorun olmaya devam etmiştir. Son 30 yılda Uluslararası Çalışma Örgütü ve Birleşmiş Milletler-UNICEF öncülüğünde sorununun ortadan kaldırılması yönünde önemli ilerlemeler kaydedilmiş ancak COVID-19 sürecinden sonra mücadele zemini zayıflamış ve çocuk işçi sayısı yeniden artmıştır. Yeni liberal küreselleşme politikalarının sonucu olarak işletmelerin ucuz işgücü ihtiyacı, işgücü piyasalarında informel istihdam ilişkileri, ebeveynlerin-çocukların yoksulluğu, zorunlu-gönülsüz göç olgusu çocuk işçiliğinin günümüzde de insani bir sorun olarak devam etmesine neden olmaktadır. Bu çalışma dünyada ve Türkiye’de çocuk işçiliğini, çocuk işçiliğine neden olan faktörleri istatistikler açısından analiz etmeyi, bu sorunla mücadelede özellikle sosyal koruma politikalarının önemini vurgulamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın diğer bir amacı ise, ulusal ya da uluslararası düzeyde hangi koşullar ve gerekçeler olursa olsun kaynaklar etkili kullanıldığında ve çocuk işçiliği özelinde sosyal koruma politikaları geliştirildiğinde bu sorunun büyük ölçüde aşılabileceğini göstermektir.
Referanslar
Kalaycı, C. ve Karadeniz, M., Çocuk Yoksulluğu ve Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Sosyal Korumanın Rolü, Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 9 (2) 2023, s. 207-229.
UNICEF, Child Poverty in the Midst of Wealth, Innocenti Record Card 18, 2023.
ILO-UNICEF, Child Labour; Global Estimates 2020 and the Road Forward, www.ilo.org, 2021
UNICEF-Türkiye, Çocuk Hakları Sözleşmesi, (13/03/2024 tarihinde https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme adresinden ulaşılmıştır).
İş Kanunu ve Çalışma Yaşamı Kanunları, 4857 Sayılı İş Kanunu, Tanımlar Madde 2, İstanbul: Beta Basım ve Yayın, 2018.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete Tarihi: 06.04.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25425 (14/03/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5457&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
ILO-ÇSGB, 30 Soruda Çocuk ve Genç İşçilere Özel Çalışma Koşulları, ILO Ankara Ofisi ve T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (14/03/2024 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/medias/6947/30-soruda-çocuk-ve-genç-işçilere-oezel-çalışma-koşulları.pdf adresinden ulaşılmıştır).
ÇSGB, Çocuk İşçiliği ile Mücadelede Öğretmen El Kitabı, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Ankara, 2007, s.9.
ILO, Çocuk İşçiliği, Uluslararası Çalışma Örgütü Ankara Ofisi, (15/03/2024 tarihinde https://www.ilo.org/ankara/areas-of-work/child-labour/lang--tr/index.htm adresinden alınmıştır).
Kahraman, F. ve Kahraman, Ahmet B., Dezavantajlılığın Çocuk Halleri: Dünyada ve Türkiye’de Dezavantajlı Gruplarda Yer Alan Çocukların Durumu, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, Cilt 8 Sayı 20, 2017, s.255-268.
TÜİK, Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri 2023, (21/03/2024n tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2023-53713 adresinden alınmıştır).
World Bank, April 2022 Global Poverty Update from The World Bank, https://blogs.worldbank.org/opendata/april-2022-global-poverty-update-worldbank [Erişim Tarihi: 11.07.2024].
UNICEF, The State of the World’s Children 2005: Childhood Under Threat. New York: International Labour Organization and United Nations Children’s Fund, 2005, s.19.
Spicker, P., Leguizamón, S.A. ve Gordon, D., Poverty: An International Glossary, 2th Ed., London: Zed Books, 2007, s.32.
UNICEF, Child Poverty in the Midst of Wealth, 2023, United Nation’s Children Fund (UNICEF) Innocenti, Florence, December 2023.
Erdut, Zeki (2007), Enformel İstihdamın Ekonomik, Sosyal ve Siyasal Etkileri, Çalışma ve Toplum / 7, 53-82.
Lordoğlu, Kuvvet (1996), Enformel İstihdam ve Türkiye Kaynakları, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 55(1), 45-60.
ILO (2023), World Employment and Social Outlook, Trends 2023, Inernational Labor Organization, DOI: https://doi.org/10.54394/SNCP1637.
T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu, Kayıtdışı İstihdam Oranları, 20.05.2024 tarihinde [http://eski.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/calisan/kayitdisi_istihdam/kayitdisi_istihdam_oranlari adresinden alınmıştır]
TÜİK, İşgücü İstatistikleri, I. Çeyrek, Ocak-Mart, 2024
UN, IOM (International Organization for Migration), World Migration Report, 2022.
T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, [07.06.2024 tarihinde https://goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden alınmıştır].
Birleşik Metal, MESEM mesleki eğitim değil, çocuk emeği sömürüsüdür!, Birleşik İş Metal Sendikası, 15 Şubat 2024, [10.07.2024 tarihinde https://www.birlesikmetalis.org/index.php/tr/guncel/basin-aciklama/2122-mesem-mesleki-egitim-degil-cocuk-emegi-somurusudur adresinden alınmıştır].
Tunçcan Nilgün, Çocuk İşçiliği: Nedenleri, Boyutları ve Küreselleşen Dünyadaki Konumu, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, Yıl 2000 Sayı 43-44.
ILO-UNICEF, Child Labour, Global Estimates 2020, Trends and the Road Forward, International Labour Organization and United Nations Children’s Fund 2021.
TÜİK, İstatistiklerle Çocuk, IV.Çeyrek Ekim-Aralık 2019.
TÜİK, İstatistiklerle Çocuk, 2023. Hanehalkı İşgücü Araştırması.
ILO, Let’s Act on our commitments; End Child Labour, World Day Against Child Labour, 12 Haziran 2019, World Day Against Child Labour International Labour Organization (www.ilo.org).
OECD, How can we help to stop child labour, February 2019, 02.05.2024 tarihinde http://oe.cd/child-well-being adresinden alınmıştır].
ILO, Türkiye’de Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Programı (2021-2025), Türkiye Ofisi, 5 Mart 2021, 06.06.224 tarihinde https://www.ilo.org/tr/publications/ilonun-turkiyede-cocuk-isciligiyle-mucadele-programi-2021-2025 adresinden alınmıştır].
UNICEF, Çocuk İşçiliği, UNICEF Türkiye, 13.04.2024 tarihinde https://www.unicef.org/turkiye/çocuk-işçiliği-0 sayfasından alınmıştır].
OECD, Breaking the Vicious Circles of Informel Employment and the Low Paying Work, 2024, OECD Publishing, Paris.
Demirbilek, İbrahim, İşgücü Piyasasında Dönüşüm ve Sosyal Koruma, Türk Metal Sendikası, Araştırma ve Eğitim Merkezi yayınları-98, Ankara, 2024.
Referanslar
Kalaycı, C. ve Karadeniz, M., Çocuk Yoksulluğu ve Çocuk İşçiliğinin Önlenmesinde Sosyal Korumanın Rolü, Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 9 (2) 2023, s. 207-229.
UNICEF, Child Poverty in the Midst of Wealth, Innocenti Record Card 18, 2023.
ILO-UNICEF, Child Labour; Global Estimates 2020 and the Road Forward, www.ilo.org, 2021
UNICEF-Türkiye, Çocuk Hakları Sözleşmesi, (13/03/2024 tarihinde https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme adresinden ulaşılmıştır).
İş Kanunu ve Çalışma Yaşamı Kanunları, 4857 Sayılı İş Kanunu, Tanımlar Madde 2, İstanbul: Beta Basım ve Yayın, 2018.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete Tarihi: 06.04.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25425 (14/03/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5457&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
ILO-ÇSGB, 30 Soruda Çocuk ve Genç İşçilere Özel Çalışma Koşulları, ILO Ankara Ofisi ve T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (14/03/2024 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/medias/6947/30-soruda-çocuk-ve-genç-işçilere-oezel-çalışma-koşulları.pdf adresinden ulaşılmıştır).
ÇSGB, Çocuk İşçiliği ile Mücadelede Öğretmen El Kitabı, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Ankara, 2007, s.9.
ILO, Çocuk İşçiliği, Uluslararası Çalışma Örgütü Ankara Ofisi, (15/03/2024 tarihinde https://www.ilo.org/ankara/areas-of-work/child-labour/lang--tr/index.htm adresinden alınmıştır).
Kahraman, F. ve Kahraman, Ahmet B., Dezavantajlılığın Çocuk Halleri: Dünyada ve Türkiye’de Dezavantajlı Gruplarda Yer Alan Çocukların Durumu, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, Cilt 8 Sayı 20, 2017, s.255-268.
TÜİK, Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri 2023, (21/03/2024n tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2023-53713 adresinden alınmıştır).
World Bank, April 2022 Global Poverty Update from The World Bank, https://blogs.worldbank.org/opendata/april-2022-global-poverty-update-worldbank [Erişim Tarihi: 11.07.2024].
UNICEF, The State of the World’s Children 2005: Childhood Under Threat. New York: International Labour Organization and United Nations Children’s Fund, 2005, s.19.
Spicker, P., Leguizamón, S.A. ve Gordon, D., Poverty: An International Glossary, 2th Ed., London: Zed Books, 2007, s.32.
UNICEF, Child Poverty in the Midst of Wealth, 2023, United Nation’s Children Fund (UNICEF) Innocenti, Florence, December 2023.
Erdut, Zeki (2007), Enformel İstihdamın Ekonomik, Sosyal ve Siyasal Etkileri, Çalışma ve Toplum / 7, 53-82.
Lordoğlu, Kuvvet (1996), Enformel İstihdam ve Türkiye Kaynakları, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 55(1), 45-60.
ILO (2023), World Employment and Social Outlook, Trends 2023, Inernational Labor Organization, DOI: https://doi.org/10.54394/SNCP1637.
T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu, Kayıtdışı İstihdam Oranları, 20.05.2024 tarihinde [http://eski.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/calisan/kayitdisi_istihdam/kayitdisi_istihdam_oranlari adresinden alınmıştır]
TÜİK, İşgücü İstatistikleri, I. Çeyrek, Ocak-Mart, 2024
UN, IOM (International Organization for Migration), World Migration Report, 2022.
T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, [07.06.2024 tarihinde https://goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden alınmıştır].
Birleşik Metal, MESEM mesleki eğitim değil, çocuk emeği sömürüsüdür!, Birleşik İş Metal Sendikası, 15 Şubat 2024, [10.07.2024 tarihinde https://www.birlesikmetalis.org/index.php/tr/guncel/basin-aciklama/2122-mesem-mesleki-egitim-degil-cocuk-emegi-somurusudur adresinden alınmıştır].
Tunçcan Nilgün, Çocuk İşçiliği: Nedenleri, Boyutları ve Küreselleşen Dünyadaki Konumu, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, Yıl 2000 Sayı 43-44.
ILO-UNICEF, Child Labour, Global Estimates 2020, Trends and the Road Forward, International Labour Organization and United Nations Children’s Fund 2021.
TÜİK, İstatistiklerle Çocuk, IV.Çeyrek Ekim-Aralık 2019.
TÜİK, İstatistiklerle Çocuk, 2023. Hanehalkı İşgücü Araştırması.
ILO, Let’s Act on our commitments; End Child Labour, World Day Against Child Labour, 12 Haziran 2019, World Day Against Child Labour International Labour Organization (www.ilo.org).
OECD, How can we help to stop child labour, February 2019, 02.05.2024 tarihinde http://oe.cd/child-well-being adresinden alınmıştır].
ILO, Türkiye’de Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Programı (2021-2025), Türkiye Ofisi, 5 Mart 2021, 06.06.224 tarihinde https://www.ilo.org/tr/publications/ilonun-turkiyede-cocuk-isciligiyle-mucadele-programi-2021-2025 adresinden alınmıştır].
UNICEF, Çocuk İşçiliği, UNICEF Türkiye, 13.04.2024 tarihinde https://www.unicef.org/turkiye/çocuk-işçiliği-0 sayfasından alınmıştır].
OECD, Breaking the Vicious Circles of Informel Employment and the Low Paying Work, 2024, OECD Publishing, Paris.
Demirbilek, İbrahim, İşgücü Piyasasında Dönüşüm ve Sosyal Koruma, Türk Metal Sendikası, Araştırma ve Eğitim Merkezi yayınları-98, Ankara, 2024.
