Afetlerde Kadın, Liderlik ve Ebelik
Özet
Dünya Sağlık Örgütü afeti, insanların yaşamını maddi ve manevi riske atan; toplumların fiziksel, psikolojik ve ekonomik olarak zarar gördüğü dışarıdan yardım gereksinimi oluşturacak büyüklükte aniden meydana gelen her türlü olay olarak tanımlamıştır. Türkiye afet riski yönünden yüksek riskli bölgeler arasında yer almaktadır. Literatürde, büyük doğal afetlerde ölüm oranlarının cinsiyete göre değişkenlik gösterdiği belirtilmektedir. Kadınlar, çocuklar, gebeler ve lohusalar savunmasız grupta yer almaktadır. Ülkemizde çalıştığı bölgede çoğunlukla tek sağlık profesyoneli olan ebeler afetlerde savunmasız bireylere koruyucu, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerin uygulanmasında ön sıralarda yer almaktadırlar. Bu gibi olağanüstü durumlarda ebeler sadece bakım verici rolünü değil liderlik yönlerini de kullanmalıdır. Bu bölümde afet kavramına, afetlerde kadınların yaşadığı sorunlara, afet ebeliği kavramına ve afetlerde lider yönetici modeli ile ebelik mesleğinin entegrasyonuna yer verilmiştir.
Referanslar
Adler N.E., Cutler D.M., Fielding J.E. et al. Addressing Social Determinants of Health and Health Disparities. National Academy of Medicine’s Vital Directions for Health and Health Care Initiative; National Academy of Sciences: Washington, DC, USA, 2016; pp. 1–16. [CrossRef]
AFAD. Deprem Dairesi Başkanlığı (Yıllık Deprem İstatistikleri), Ankara: 2019. (https://www.deprem.gov.tr/119.)
AFAD. Türkiye Deprem Tehlike Haritası, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara: 2018 Erişim adresi: (http://tdth.afad.gov.tr/TDTH)
Aker S, Aydın Kartal Y. Afet Yönetiminde Ebelerin Rol ve Sorumlulukları ve Afet Ebeliği Kavramının Geliştirilmesi. ACADEMY 1st International Conference on Earthquake Studies, 21 Mayıs, İstanbul, (2023). 119-129
Al Thobaity A, Plummer V, Williams B. What are the most common domains of the core competencies of disaster nursing? A scoping review. International Emergency Nursing, 2017; 31, 64-71
American College of Obstetricians and Gynecologists., Hospital disaster preparedness for obstetricians and facilities providing maternity care. Obstetrıcs & Gynecology, 2017; 130(6): e291-e297. doi:10.1097/AOG.0000000000002413
Beek K, McFadden A, Dawson A. The role and scope of practice of midwives in humanitarian settings: A systematic review and content analysis. Human Resources For Health, 2019; 17: 1-16.
Canbulat Ş. Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda görülen salgın hastalıklar. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi. 2023; 3(1): 47-64.
Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED) ve United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNISDR). What is the human cost of weather- related disasters (1995-2015). 2015 (https://www.unisdr.org/files/46796_cop21weatherdisastersreport2015.pdf)
Centre for Research on the Epidemiology of Disasters., Rewiev of Disaster Events. 2018 (https://www.cred.be/sites/default/files/Review2018.pdf Erişim tarihi: 03.04.2024)
Ceren A. Afetler ve insani yardım faaliyetleri üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2021; 23(2), 289-312
Çakmak B, Ribeiro A.P., İnanır A. Postural denge ve gebelikte düşme riski, J. Matern. Fetal Yenidoğan Tıbbı. 2016; 29(10): 1623–1625. https://doi.org/10.3109/14767058.2015.1057490.
Demir A, İnce C. Covıd-19 ve Bir Huzurevi Özelinde Yaşlı Bireylerin Afetler Karşısındaki Konumunun Sosyal Hizmet Açısından Değerlendirilmesi. Akkaş İ, BabahanoğLu R. (ed.) Sosyal Hizmet Alanında Uluslararası Araştırmalar içinde. (). Konya: Eğitim Yayınevi; 2021. p.68-112.
Dönmez A, Yeyğel Ç. Afet, Savaş, Göç ve Pandemide Ebelik (Özel Durumlarda Ebelik). Aktaş S, Aksoy Derya Y, Toker E. (ed) A’dan Z’ye Temel Ebelik içinde. İstanbul Tıp Kitapevi; 2023.p. 835-851.
Fletcher K.A, Reddin K, Tait D. The history of disaster nursing: from Nightingale to nursing in the 21st century. Journal of Research in Nursing, 2022; 27(3): 257-272
Gözükızıl C.A, Tezcan S. Cumhuriyet’in yüzüncü yılında Türkiye’de afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi. Kent Akademisi, 16 (Türkiye Cumhuriyetinin 100. Yılı Özel Sayısı| Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Türkiye), 2023: 97-114.
Gültekin S, Uçtu A.K. Afetlerde Doğum. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2024; 5(1): 54-66.
Hays K.E, Prepas R. The professionalization of international disaster response: it is time for midwives to get ready. Journal of Midwifery & Women's Health,2015; 60(4): 348-359.
Hayta Y, İnsafoğlu S. Afet Yönetimine Yönelik Lider Yönetici Modeli. The Journal of Academic Social Science, 2021; (116): 225-241.
ICM. Position Statement: Role of the Midwife in Disastery Emergency Preparedness PS2014-003. The Hague: International Confederation of Midwives; 2015.
ICM. Role of the Midwife in Disaster/Emergency Preparedness. 2014. https://www.internationalmidwives.org/assets/files/statement-files/2018/04/role-of-the-midwife-in-disaster-preparedness-eng.pdf
Karakaş B. Depremden Etkilenen Kadınlar Ne Durumda ?. Deutsch Welle. 2023. (Erişim Adresi : https://www.dw.com/tr/gündem/s-10201)
Kılıç A, Yüksel S, Çetin Ş. Afetlerde gebelik döneminde olan kadınların yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2018; 2(4): 1-16. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aujef/issue/41929/454750
Kır E, Yılar Erkek Z. Afetler ve Gebelik. ASES II. Uluslararası Afet Kongresi, 26-27 Ağustos, Kahramanmaraş, 2023, 5-17.
Kipay S.S. Deprem gerçeği ve kadın sağlığı üzerine etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2023; 8(2): 855-860.
Mallett L.H.P., Etzel Ra Md P. Flooding: what is the impact on pregnancy and child health? Disasters. 2018; 42(3): 432–458. doi: 10.1111/disa.12256.
Noguchi N, Inoue S, Shimanoe C, et al. Factors associated with nursing activities in humanitarian aid and disaster relief. PloS one, 2016; 11(3): e0151170
Özdemir N. Depremin Ardından Kadınlar ve Kız Çocukları. Un Women Türkiye. 2023 (Erişim Adresi: https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2024-03/her_aftermath_deprem_sonrasi_adalete_erisimin_onundeki_engeller_aralik_23_tr_0.pdf)
Ribeiro A.P., Joao S.M., Sacco I.C. Alt ekstremitelerin statik ve dinamik biyomekanik adaptasyonları ve hamilelik sırasında yürüyüş şekli değişiklikleri, Wom. Sağlık, 2013; 9(1): 99–108. https://doi.org/10.2217/whe.12.59.
Saja A.A., Teo M., Goonetilleke A, Ziyath A.M. An inclusive and adaptive framework for measuring social resilience to disasters. International Journal of Disaster Risk Reduction, 2018; 28: 862-873.
Sawalha I.H. A Contemporary Perspective On The Disaster Management Cycle. Foresight, 2020; 22(4): 469-482.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı. 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. 2023. (https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf)
Strid P., Snead M.C., Galang R.R., et al. Fertility and Contraception Among Women of Reproductive Age Following A Disaster: A Scoping Rewiev. Reproductive Health. 2022; 19(1): 1-14.
Taghizadeh Z., Khoshnam Rad M., Kazemnejad A. Midwives’ professional competency for preventing neonatal mortality in disasters. Health in Emergencies and Disasters Quarterly, 2016; 1(3): 155-162.
Vikipedia. 21. Yüzyılda yaşanılan depremler. (https://tr.wikipedia.org/wiki/21._yüzyıl_depremlerinin_listeleri Erişim Tarihi: 07.09.2024)
Watkins D.J, Torres Zayas H.R., Vélez Vega, et al. Investigating the impact of Hurricane Maria on an ongoing birth cohort in Puerto Rico.Popul. Environ. 2019; 42: 95–111.
WHO. Year of the Nurse and the Midwife 2020 [Internet]. World Health Orgnization. 2020 [cited 2020 Jun 25]. Available from: https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020
Referanslar
Adler N.E., Cutler D.M., Fielding J.E. et al. Addressing Social Determinants of Health and Health Disparities. National Academy of Medicine’s Vital Directions for Health and Health Care Initiative; National Academy of Sciences: Washington, DC, USA, 2016; pp. 1–16. [CrossRef]
AFAD. Deprem Dairesi Başkanlığı (Yıllık Deprem İstatistikleri), Ankara: 2019. (https://www.deprem.gov.tr/119.)
AFAD. Türkiye Deprem Tehlike Haritası, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara: 2018 Erişim adresi: (http://tdth.afad.gov.tr/TDTH)
Aker S, Aydın Kartal Y. Afet Yönetiminde Ebelerin Rol ve Sorumlulukları ve Afet Ebeliği Kavramının Geliştirilmesi. ACADEMY 1st International Conference on Earthquake Studies, 21 Mayıs, İstanbul, (2023). 119-129
Al Thobaity A, Plummer V, Williams B. What are the most common domains of the core competencies of disaster nursing? A scoping review. International Emergency Nursing, 2017; 31, 64-71
American College of Obstetricians and Gynecologists., Hospital disaster preparedness for obstetricians and facilities providing maternity care. Obstetrıcs & Gynecology, 2017; 130(6): e291-e297. doi:10.1097/AOG.0000000000002413
Beek K, McFadden A, Dawson A. The role and scope of practice of midwives in humanitarian settings: A systematic review and content analysis. Human Resources For Health, 2019; 17: 1-16.
Canbulat Ş. Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda görülen salgın hastalıklar. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi. 2023; 3(1): 47-64.
Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED) ve United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNISDR). What is the human cost of weather- related disasters (1995-2015). 2015 (https://www.unisdr.org/files/46796_cop21weatherdisastersreport2015.pdf)
Centre for Research on the Epidemiology of Disasters., Rewiev of Disaster Events. 2018 (https://www.cred.be/sites/default/files/Review2018.pdf Erişim tarihi: 03.04.2024)
Ceren A. Afetler ve insani yardım faaliyetleri üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2021; 23(2), 289-312
Çakmak B, Ribeiro A.P., İnanır A. Postural denge ve gebelikte düşme riski, J. Matern. Fetal Yenidoğan Tıbbı. 2016; 29(10): 1623–1625. https://doi.org/10.3109/14767058.2015.1057490.
Demir A, İnce C. Covıd-19 ve Bir Huzurevi Özelinde Yaşlı Bireylerin Afetler Karşısındaki Konumunun Sosyal Hizmet Açısından Değerlendirilmesi. Akkaş İ, BabahanoğLu R. (ed.) Sosyal Hizmet Alanında Uluslararası Araştırmalar içinde. (). Konya: Eğitim Yayınevi; 2021. p.68-112.
Dönmez A, Yeyğel Ç. Afet, Savaş, Göç ve Pandemide Ebelik (Özel Durumlarda Ebelik). Aktaş S, Aksoy Derya Y, Toker E. (ed) A’dan Z’ye Temel Ebelik içinde. İstanbul Tıp Kitapevi; 2023.p. 835-851.
Fletcher K.A, Reddin K, Tait D. The history of disaster nursing: from Nightingale to nursing in the 21st century. Journal of Research in Nursing, 2022; 27(3): 257-272
Gözükızıl C.A, Tezcan S. Cumhuriyet’in yüzüncü yılında Türkiye’de afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi. Kent Akademisi, 16 (Türkiye Cumhuriyetinin 100. Yılı Özel Sayısı| Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Türkiye), 2023: 97-114.
Gültekin S, Uçtu A.K. Afetlerde Doğum. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2024; 5(1): 54-66.
Hays K.E, Prepas R. The professionalization of international disaster response: it is time for midwives to get ready. Journal of Midwifery & Women's Health,2015; 60(4): 348-359.
Hayta Y, İnsafoğlu S. Afet Yönetimine Yönelik Lider Yönetici Modeli. The Journal of Academic Social Science, 2021; (116): 225-241.
ICM. Position Statement: Role of the Midwife in Disastery Emergency Preparedness PS2014-003. The Hague: International Confederation of Midwives; 2015.
ICM. Role of the Midwife in Disaster/Emergency Preparedness. 2014. https://www.internationalmidwives.org/assets/files/statement-files/2018/04/role-of-the-midwife-in-disaster-preparedness-eng.pdf
Karakaş B. Depremden Etkilenen Kadınlar Ne Durumda ?. Deutsch Welle. 2023. (Erişim Adresi : https://www.dw.com/tr/gündem/s-10201)
Kılıç A, Yüksel S, Çetin Ş. Afetlerde gebelik döneminde olan kadınların yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2018; 2(4): 1-16. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aujef/issue/41929/454750
Kır E, Yılar Erkek Z. Afetler ve Gebelik. ASES II. Uluslararası Afet Kongresi, 26-27 Ağustos, Kahramanmaraş, 2023, 5-17.
Kipay S.S. Deprem gerçeği ve kadın sağlığı üzerine etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2023; 8(2): 855-860.
Mallett L.H.P., Etzel Ra Md P. Flooding: what is the impact on pregnancy and child health? Disasters. 2018; 42(3): 432–458. doi: 10.1111/disa.12256.
Noguchi N, Inoue S, Shimanoe C, et al. Factors associated with nursing activities in humanitarian aid and disaster relief. PloS one, 2016; 11(3): e0151170
Özdemir N. Depremin Ardından Kadınlar ve Kız Çocukları. Un Women Türkiye. 2023 (Erişim Adresi: https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2024-03/her_aftermath_deprem_sonrasi_adalete_erisimin_onundeki_engeller_aralik_23_tr_0.pdf)
Ribeiro A.P., Joao S.M., Sacco I.C. Alt ekstremitelerin statik ve dinamik biyomekanik adaptasyonları ve hamilelik sırasında yürüyüş şekli değişiklikleri, Wom. Sağlık, 2013; 9(1): 99–108. https://doi.org/10.2217/whe.12.59.
Saja A.A., Teo M., Goonetilleke A, Ziyath A.M. An inclusive and adaptive framework for measuring social resilience to disasters. International Journal of Disaster Risk Reduction, 2018; 28: 862-873.
Sawalha I.H. A Contemporary Perspective On The Disaster Management Cycle. Foresight, 2020; 22(4): 469-482.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı. 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. 2023. (https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf)
Strid P., Snead M.C., Galang R.R., et al. Fertility and Contraception Among Women of Reproductive Age Following A Disaster: A Scoping Rewiev. Reproductive Health. 2022; 19(1): 1-14.
Taghizadeh Z., Khoshnam Rad M., Kazemnejad A. Midwives’ professional competency for preventing neonatal mortality in disasters. Health in Emergencies and Disasters Quarterly, 2016; 1(3): 155-162.
Vikipedia. 21. Yüzyılda yaşanılan depremler. (https://tr.wikipedia.org/wiki/21._yüzyıl_depremlerinin_listeleri Erişim Tarihi: 07.09.2024)
Watkins D.J, Torres Zayas H.R., Vélez Vega, et al. Investigating the impact of Hurricane Maria on an ongoing birth cohort in Puerto Rico.Popul. Environ. 2019; 42: 95–111.
WHO. Year of the Nurse and the Midwife 2020 [Internet]. World Health Orgnization. 2020 [cited 2020 Jun 25]. Available from: https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020
