Avrupa’daki Türk Boylarının Sanat Eserlerinde Görülen Erkek Figürünün Biçimsel ve İkonografik Özellikleri
Özet
Türk sanatı köklü, sürekli ve kendini yenileyebilen özelliklere sahiptir. Orta Asya’da başlayıp olgunlaşan bu sanat, Kavimler Göçü ile beraber üslubunu Avrupa’ya taşımıştır. Türklere ait sanat eserlerine yansıyan şemalar, birbirleriyle benzer özellikler barındırmaktadır. Eserler üzerinde bitkisel ve hayvansal motiflerin yanı sıra insan figürlerinin de yer aldığı görülmektedir. Erkek figürleri; alp, savaşçı, süvari, bey ve hükümdar olarak tasvir edilmiştir. Bu figürler, kemer tokaları, duvar resimleri ve vazoların üzerinde betimlenmekle beraber heykel sanatında da kendini göstermiştir. Figürlerin yer aldığı sahneler; av, savaş, yiğitlik ve uhrevi hayatla ilgilidir. Sahneler içerisinde figürlerin fiziksel özellikleri belirtilerek ikonografileri de yer almıştır.
Ele alınan çalışmada, Avrupa’daki Türk boylarının sanat eserlerine yansıyan erkek figürü biçimsel ve ikonografik açıdan incelenmiş ve bu figür, Türk sanatının sürekliliği içerisinde değerlendirilmiştir.
Referanslar
Alkan, C., Yıldızgil, B. (2018), Bozkırdan Uygarlığa Türklerin Serüveni, AZ Yayıncılık, İstanbul.
Apuhan, R. Ş. Türklerin Tarihi Göktürklerden Türkiye Cumhuriyeti’ne 2500 Yıllık Savaş, Timaş Yayıncılık, İstanbul
Bayrak, M, O., (2006), Türk İmparatorlukları Tarihi Hunlar- Osmanlılar M.Ö 220-MS 1922 17 İmparatorluk Tarihi, Bilge Karına Yayıncılık, (3. Baskı), İstanbul
Berkli, Y. (2011). Türk Sanatında Avrasya Üslubunun Evreleri, Avrupa ve İslam Sanatına Etkileri, Mega Ofset Matbaacılık, Erzurum.
Bilgili, N. (2022, 24 Ocak), https://x.com/NurayBLGL1/status/1485552909290979330
Çakmak, S. (2023), Kavimler Göçünün Nedenleri ve Avrupa Etnik Yapısının Oluşum Süreci: Hun Türkleri ve Diğer Kavimler. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 7(2), 46-62. https://doi.org/10.55774/mikad.134610
Çirkin S. (2020, 2 Haziran), Avar ve Peçenek Türklerine Ait Ünlü Nagy Szent Miklos Hazinesinden Tasvirler, Macaristan Erken Orta Çağ, https://x.com/SergenCirkin/status/1267884421748793345
Çoruhlu, Y. (2007), Erken Devir Türk Sanatı, (1. Baskı), Kabalcı Yayınları, İstanbul
Eczacıbaşı, Ş. (1997), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, İkonografi Maddesi, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul.
Esin, E. (2004), Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler, Kabalcı Yayınları, İstanbul.
Esin, E. (2006), Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu, Kabalcı Yayınları, İstanbul.
Köse, B., & Peker, M. (t.y.), Yahudi Hazarlar.
Oktay Çerezci, J.Ö. (2019), Doğu Avrupa Türk Şehirciliğine Hazar Dönemi’nden Bir Örnek: Mayatsk, MSGSÜ, Sosyal Bilimler Dergisi, 3(20), 280-291
Öztürk, O.M. (2007), Geçmişten Günümüze Türk Devletleri, Nokta Kitap, İstanbul
Sağıroğlu Aslan, A. (2017), Taşlar Konuşur, Türk Mezar Taşlarının Biçim Dili, Uluslararsı Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3).
Umar, B. (1998), Türkiye halkının Orta çağ Tarihi, inkılap kitapevi, Ankara.
Usta, S. (2005). Selçuklu çini ve keramik sanatında insan figürüne ikonografik açıdan bir bakış, (Tez No. 188377) [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi-İstanbul], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Tepe, Y. (2023), Türk Sanatında Erkek Figürünün İkonografik Açıdan İncelenmesi, (Tez no: 859858), Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Kuramı ve Eleştiri Anabilim Dalı, Erzurum.
Tükel, U. & Yüzgüller, S. (2018), Batı Sanatında İkonografi, Hayalperest Yayınevi, İstanbul.
Türkçe Sözlük (2005), Türk Dil Kurumu, Ankara.
Yeniden Ergenekon (2021; 26 Kasım), 1058 Türkler, Ruslar Ve Bulgarlar, Türk Dünyası, https://yenidenergenekon.com/1058-turkler-ruslar-ve-bulgarlar/
Yılmaz, H. (2016a), Avar Maden Sanatı, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (222), 211-240.
Yılmaz, I. N., (2016b), Türk Sanatında İnsan Figürünün İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi, (Tez no: 428209), Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Sanat Eğitimi Anabilim Dalı, Erzurum.
Yılmaz, A., & Toraman, A. (2020). Türk Kültüründe At Kuyruğu Bağlama ve Kesme geleneği Üzerine Bazı Tetkikler. History Studies, (13094688), 12(3).
Referanslar
Alkan, C., Yıldızgil, B. (2018), Bozkırdan Uygarlığa Türklerin Serüveni, AZ Yayıncılık, İstanbul.
Apuhan, R. Ş. Türklerin Tarihi Göktürklerden Türkiye Cumhuriyeti’ne 2500 Yıllık Savaş, Timaş Yayıncılık, İstanbul
Bayrak, M, O., (2006), Türk İmparatorlukları Tarihi Hunlar- Osmanlılar M.Ö 220-MS 1922 17 İmparatorluk Tarihi, Bilge Karına Yayıncılık, (3. Baskı), İstanbul
Berkli, Y. (2011). Türk Sanatında Avrasya Üslubunun Evreleri, Avrupa ve İslam Sanatına Etkileri, Mega Ofset Matbaacılık, Erzurum.
Bilgili, N. (2022, 24 Ocak), https://x.com/NurayBLGL1/status/1485552909290979330
Çakmak, S. (2023), Kavimler Göçünün Nedenleri ve Avrupa Etnik Yapısının Oluşum Süreci: Hun Türkleri ve Diğer Kavimler. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 7(2), 46-62. https://doi.org/10.55774/mikad.134610
Çirkin S. (2020, 2 Haziran), Avar ve Peçenek Türklerine Ait Ünlü Nagy Szent Miklos Hazinesinden Tasvirler, Macaristan Erken Orta Çağ, https://x.com/SergenCirkin/status/1267884421748793345
Çoruhlu, Y. (2007), Erken Devir Türk Sanatı, (1. Baskı), Kabalcı Yayınları, İstanbul
Eczacıbaşı, Ş. (1997), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, İkonografi Maddesi, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul.
Esin, E. (2004), Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler, Kabalcı Yayınları, İstanbul.
Esin, E. (2006), Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu, Kabalcı Yayınları, İstanbul.
Köse, B., & Peker, M. (t.y.), Yahudi Hazarlar.
Oktay Çerezci, J.Ö. (2019), Doğu Avrupa Türk Şehirciliğine Hazar Dönemi’nden Bir Örnek: Mayatsk, MSGSÜ, Sosyal Bilimler Dergisi, 3(20), 280-291
Öztürk, O.M. (2007), Geçmişten Günümüze Türk Devletleri, Nokta Kitap, İstanbul
Sağıroğlu Aslan, A. (2017), Taşlar Konuşur, Türk Mezar Taşlarının Biçim Dili, Uluslararsı Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3).
Umar, B. (1998), Türkiye halkının Orta çağ Tarihi, inkılap kitapevi, Ankara.
Usta, S. (2005). Selçuklu çini ve keramik sanatında insan figürüne ikonografik açıdan bir bakış, (Tez No. 188377) [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi-İstanbul], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Tepe, Y. (2023), Türk Sanatında Erkek Figürünün İkonografik Açıdan İncelenmesi, (Tez no: 859858), Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Kuramı ve Eleştiri Anabilim Dalı, Erzurum.
Tükel, U. & Yüzgüller, S. (2018), Batı Sanatında İkonografi, Hayalperest Yayınevi, İstanbul.
Türkçe Sözlük (2005), Türk Dil Kurumu, Ankara.
Yeniden Ergenekon (2021; 26 Kasım), 1058 Türkler, Ruslar Ve Bulgarlar, Türk Dünyası, https://yenidenergenekon.com/1058-turkler-ruslar-ve-bulgarlar/
Yılmaz, H. (2016a), Avar Maden Sanatı, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (222), 211-240.
Yılmaz, I. N., (2016b), Türk Sanatında İnsan Figürünün İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi, (Tez no: 428209), Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel Sanat Eğitimi Anabilim Dalı, Erzurum.
Yılmaz, A., & Toraman, A. (2020). Türk Kültüründe At Kuyruğu Bağlama ve Kesme geleneği Üzerine Bazı Tetkikler. History Studies, (13094688), 12(3).
