Bitlis Çarşı Yangını ve Afet Yönetimi (16 Temmuz 1904)
Özet
Bitlis, tarihte birçok kültüre ev sahipliği yapmış hem stratejik önemi hem de tarihi geçmişiyle medeniyetlerin kavşak noktalarından biri olmuştur. Dünyada ve birçok şehirde olduğu gibi Bitlis de zaman zaman doğal afetlerden etkilenmiştir. Doğal afetlerin meydana gelmesinde coğrafi konum, yeryüzü şekilleri, toprak yapısı, bitki örtüsü, insan kaynaklı kaza ve ihmaller ile buna benzer birçok sebep bulunmaktadır. Bitlis’te gerek kurulduğu bölge gerekse yapıların inşası, imar özellikleri ve yapılarda kullanılan malzemeden dolayı yangınlardan etkilenmiştir.
Bitlis çarşısında 16 Temmuz 1904 tarihinde meydana gelen yangının ele alındığı bu çalışmada; yangının nedeni ve yangına nasıl müdahale edildiği ele alınmaktadır. Bunun yanı sıra; afet sonrasında yaşanan sorunlar ve bu sorunlar için geliştirilen çözümlerin neler olduğu belirlenerek Osmanlı Devleti’nin afet karşısında aldığı önlemler tespit edilmiştir. Ayrıca, Osmanlı Devleti’nin afetler karşısında Müslüman ve gayrimüslim ayrımı yapmadan tüm vatandaşlarına komisyon vasıtasıyla eşit şekilde yaptığı yardım açıklanarak “sosyal devlet olgusu” izah edilmeye çalışılmıştır.
Referanslar
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, (BOA).
Bâbıâli Evrak Odası (BEO.): 2369/177688.
Dâhiliye Nezâreti Mektubî Kalemi (DH.MKT.): 150/37, 219/35.
Dâhiliye Nezâreti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Emniyet Kalemi Belgeleri (DH.EUM.EMN.): 2/28.
Dâhiliye Nezâreti Tesrî-i Muâmelat ve Islah Komisyonu Müteferrik (DH.TMIK.M.): 41/83, 177/33, 178/22.
Hariciye Nezâreti Mektubî Kalemi (HR.MKT.): 42/62.
İrâde-i Dâhiliye (İ.DH.): 309/19664, 442/29172.
İrâde-i Meclis-i Valâ (İ.MVL.): 514/23180.
Meclis-i Valâ Evrakı (MVL): 277/5.
Sadaret Mektubî Kalemi Umum Vilâyat (A.MKT.UM.):372/100.
Yıldız Perakende Evrakı Askeri Maruzât (Y.PRK.ASK.): 69/82.
Salnâme-i Vilâyet-i Erzurum (H.1287/M.1870).
Salnâme-i Vilâyet-i Erzurum (H.1294/M.1877).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H.1310/M.1892).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H.1316/1898).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H. 1317/1899).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H. 1318/1900).
Akalın, Ş., & Toparlı, R., & Gözaydın, N., & Zülfkar, H., Argunşah. M., & Demir, N., & Aksu, B. T., & Gültekin, B. (2005), Türkçe Sözlük, (10. Baskı), Ankara
Anonim, (2014), Başbakanlık Âfet ve Acil Durum Durum Yönetimi (AFAD), Açıklamalı Afet Terimleri Sözlüğü, Ankara
Anonim, (2019), Türkiye Bilimler Akademisi, Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü Mühendislik Bilimleri, (1. Baskı), Tek Ses Ofset Matbaacılık, Ankara
Devellioğlu, F. (2011). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lugât, (28. Baskı), Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara
Nâzımâ, A. & Reşad, F. (2005). Mükemmel Osmanlı Lügati, (2. Baskı), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
Püsküllüoğlu, A. (1995). Türkçe Sözlük, (1. Baskı), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul
Sami, Şemseddin. (2010). Kamus-ı Türkî, (1. Baskı), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
Kuş, A. (2020). Southgate’e Göre 19. Yüzyılın İlk Yarısında Bitlis, Tokat Gazi Osman Paşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Aralık, 409-420. https://doi.org/ 10.48145/gopsbad.777715
Polat, E. (2006). H.1310 (M.1892) Ve H. 1316.1317.1318 (M.1898,1899,1900) Tarihli Bitlis Vilâyeti Salnâmelerinin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi, (Tez No.190413), [Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi-Kayseri], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Sarı, N. (1991). Attar. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (Cilt: 4, 94-95), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul
Şahin, C., & Sipahioğlu, Ş. (2003). Doğal Afetler ve Türkiye, Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara
Tekdal, D. (2018). II. Abdülhamid Döneminde Bitlis Vilayeti (İdari ve Sosyal Yapı, (Tez No.501067), [Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi-], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Tuncel, M. (1992a). “Bitlis Şehri (Tarihî Coğrafya Açısından Yaklaşım)”, Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 4(4), Ankara, 101-110.
Tuncel, M. (1992b). Bitlis. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (Cilt: 6, 225-228) Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
https://www.bitlisname.com/1882deki-buyuk-bitlis-yangini/#google_vignette [28.08.2024 tarihinde erişilmiştir.]
Referanslar
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, (BOA).
Bâbıâli Evrak Odası (BEO.): 2369/177688.
Dâhiliye Nezâreti Mektubî Kalemi (DH.MKT.): 150/37, 219/35.
Dâhiliye Nezâreti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Emniyet Kalemi Belgeleri (DH.EUM.EMN.): 2/28.
Dâhiliye Nezâreti Tesrî-i Muâmelat ve Islah Komisyonu Müteferrik (DH.TMIK.M.): 41/83, 177/33, 178/22.
Hariciye Nezâreti Mektubî Kalemi (HR.MKT.): 42/62.
İrâde-i Dâhiliye (İ.DH.): 309/19664, 442/29172.
İrâde-i Meclis-i Valâ (İ.MVL.): 514/23180.
Meclis-i Valâ Evrakı (MVL): 277/5.
Sadaret Mektubî Kalemi Umum Vilâyat (A.MKT.UM.):372/100.
Yıldız Perakende Evrakı Askeri Maruzât (Y.PRK.ASK.): 69/82.
Salnâme-i Vilâyet-i Erzurum (H.1287/M.1870).
Salnâme-i Vilâyet-i Erzurum (H.1294/M.1877).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H.1310/M.1892).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H.1316/1898).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H. 1317/1899).
Salnâme-i Vilâyet-i Bitlis (H. 1318/1900).
Akalın, Ş., & Toparlı, R., & Gözaydın, N., & Zülfkar, H., Argunşah. M., & Demir, N., & Aksu, B. T., & Gültekin, B. (2005), Türkçe Sözlük, (10. Baskı), Ankara
Anonim, (2014), Başbakanlık Âfet ve Acil Durum Durum Yönetimi (AFAD), Açıklamalı Afet Terimleri Sözlüğü, Ankara
Anonim, (2019), Türkiye Bilimler Akademisi, Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü Mühendislik Bilimleri, (1. Baskı), Tek Ses Ofset Matbaacılık, Ankara
Devellioğlu, F. (2011). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lugât, (28. Baskı), Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara
Nâzımâ, A. & Reşad, F. (2005). Mükemmel Osmanlı Lügati, (2. Baskı), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
Püsküllüoğlu, A. (1995). Türkçe Sözlük, (1. Baskı), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul
Sami, Şemseddin. (2010). Kamus-ı Türkî, (1. Baskı), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
Kuş, A. (2020). Southgate’e Göre 19. Yüzyılın İlk Yarısında Bitlis, Tokat Gazi Osman Paşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Aralık, 409-420. https://doi.org/ 10.48145/gopsbad.777715
Polat, E. (2006). H.1310 (M.1892) Ve H. 1316.1317.1318 (M.1898,1899,1900) Tarihli Bitlis Vilâyeti Salnâmelerinin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi, (Tez No.190413), [Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi-Kayseri], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Sarı, N. (1991). Attar. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (Cilt: 4, 94-95), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul
Şahin, C., & Sipahioğlu, Ş. (2003). Doğal Afetler ve Türkiye, Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara
Tekdal, D. (2018). II. Abdülhamid Döneminde Bitlis Vilayeti (İdari ve Sosyal Yapı, (Tez No.501067), [Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi-], Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Tuncel, M. (1992a). “Bitlis Şehri (Tarihî Coğrafya Açısından Yaklaşım)”, Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 4(4), Ankara, 101-110.
Tuncel, M. (1992b). Bitlis. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (Cilt: 6, 225-228) Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
https://www.bitlisname.com/1882deki-buyuk-bitlis-yangini/#google_vignette [28.08.2024 tarihinde erişilmiştir.]
