Pers Hakimiyetinin Anadolu’da Yayılımı
Özet
İran platosunda Medlerin ardından egemenlik sağlayan Persler, büyük bir imparatorluk kurarak Anadolu coğrafyasında da hakimiyet elde etmeyi başarmışlardır. Persler, Anadolu coğrafyasında egemenlik sağlama sürecinde dönemin bir diğer siyasi gücü Lidyalılar ile karşı karşıya kalmıştır. Lidyalılara karşı kazanılan başarıların ardından Anadolu’da Pers egemenliği başlamış ve bu egemenlik Makedonya Kralı Büyük İskender’in (MÖ 356-323) Anadolu’yu ele geçirmesine kadar devam etmiştir.
Pers Kralı Büyük Kyros’un (MÖ 559-530) Anadolu’daki egemenliğiyle başlayan bu süreç yaklaşık 200 yıllık bir dönemi kapsamıştır. Perslerin Kızılırmak (Halys) Nehri’nin doğu tarafındaki Med topraklarına sahip olmasıyla birlikte Anadolu’daki Pers idari düzeni de oluşturulmaya başlanmıştır. Persler tarafından sağlanmaya çalışılan siyasi ve idari düzen Lidya Krallığı’nın başkenti Sardeis (Sard/Manisa) kentinin alınmasıyla perçinlenmiştir. Böylelikle Anadolu’da Pers İmparatorluğu (MÖ 559-330) tarafından satraplık/eyalet sistemi oluşturulmuştur. Bu eyaletler Pers İmparatorluğu’nun idari teşkilatlanmasında önemli derecede pay sahibi olmuştur. Anadolu’daki en önemli satraplık merkezleri ise Sparda (Sardeis) ve Dasky¬leion olarak bilinmektedir. Bu çalışmada Perslerin Anadolu’daki hakimiyet mücadelesi ve bu mücadelenin ardından Anadolu’da uygulanan siyasi ve idari organizasyon ele alınmıştır.
Referanslar
Herodotos, Historiai Kullanılan Metin ve Çeviri: Herodotos, Tarih, Çev. M. Ökmen, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, XVII. Basım, İstanbul, 2020.
Ksenophon, CyropaidiaKullanılan Metin ve Çeviri: Ksenophon, Cyropaedia, with an English Translation by W. Miller, London 1947 (The Leob Classical Library).
Strabon, GeographikaKullanılan Metin ve Çeviri: Strabon, Geographika, Antik AnadoluCoğrafyası XII-XIII-XIV, Çev. Prof. Dr. Adnan Pekman, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, Sekizinci Baskı, İstanbul, 2015.
ThukydidesKullanılan Metin ve Çeviri: Thucydides, History of the Peloponnesian War, Vol. 1, with an English Translation by Forster Smith, London 1956(Loeb Classical Library).
Bahar, H. (2019). Eskiçağ Uygarlıkları, Kömen Yayınları, 8. Baskı, Konya.
Briant, P. (2002). From Cyrus to Alexander A History of the Persian Empire, Translated by Peter T. Daniels, Winona Lake, Indiana, by Eisenbrauns.
Brosius, M. (2006). The Persians, by Routledge, London and New York.
Demir, M. (2020). Lidyalılar Mythos’tan Logos’a, 2. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Duran, M. (2015). Satraplık Sisteminin Pers Yönetim Teşkilatındaki Yeri, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 34, ss. 61-86.
Garthwaite, G. R. (2011). İran Tarihi-Pers İmparatorluğu’ndan günümüze, Çev. Fethi Aytuna, İnkılȃp Kitabevi, İstanbul.
Karatekir, E. (2018). “Persler Anadolu’da: Büyük Kyros’un Lydia Seferi ve Sonuçları”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD), S. 1, ss. 1-27.
Kuhrt, A. (1988). “The Achaemenid Empire: A Babylonian Perspective”, Proceedings of the Cambridge Philological Society, New Series, No. 34 (214), ss. 60-76.
Kuhrt, A. (2019). Eski Çağ’da Yakındoğu, II. Cilt, Çev. Dilek Şendil, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
Mansel, A. M. (2020). Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 11. Baskı, Ankara.
Memiş, E. (2009a). Eskiçağ Tarihinde Doğu-Batı Mücadelesi, Çizgi Kitabevi Yayını, 4. Baskı, Konya.
Memiş, E. (2009b). Eskiçağda Türkler, Çizgi Kitabevi Yayını, 3. Baskı, Konya.
Memiş, E. (2012). İskitlerin Tarihi, Altınpost Yayınları, 3. Baskı, Ankara.
Memiş, E. (2018). Eski İran Tarihi (Medler, Persler, Partlar), Ekin Yayınevi, 1. Baskı, Bursa.
Memiş, E. (2019). Eskiçağ Medeniyetleri Tarihi, Ekin Yayınevi, Gözden Geçirilmiş 5. Baskı, Bursa.
Olmstead, A. T. (1948). History of The Persian Empire, The University of Chicago Press, Chicago & London.
Öncü, F. (2023). Persler Dönemi’nde Anadolu’da Ekonomi (MÖ 6. ve 5. Yüzyıllar), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 2023.
Radner, K. (2003). “An Assyrian view of the Medes”, Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia, Eds. G. B. Lanfranchi, M. Roaf, R. Rollinger, S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria, Padova, ss. 37-64. (History of the Ancient Near East / Monographs-V).
Robinson, A. C. (1913). “The Career of Cyrus and the Fall of Babylon in the Light of the Cuneiform Inscriptions”, History, 2/4, ss. 207-213.
Root, M. C. (2002). “Medes and Persians: The State of Things”, Ars Orientalis, Vol. 32, ss. 1-16.
Sevin, V. (1982). Anadolu’da Pers Egemenliği, Anadolu Uygarlıkları-1, Görsel Anadolu Tarihi Ansiklopedisi, ss. 310-322.
Sevin, V. (2003). Başlangıçtan Persler’e Kadar Anadolu Arkeolojisi, Der Yayınları, Üçüncü Basım, İstanbul.
Sarıkaya, S. (2016). “Anadolu’da Pers Satraplık Sistemi”, Cedrus, IV, ss. 75-90.
Sarıkaya, S. (2018). Anadolu’da Persler Daskyleion Satraplığı, Ed. Murat Arslan, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
Tekin, O. (2019). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş, 13. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Yıldırım, E. (2020). Mezopotamya’da Pers Hakimiyeti, Eski Mezopotamya’nın Siyasi Tarihi, Eds. L. Gürkan Gökçek, Ercüment Yıldırım, Okay Pekşen, Değişim Yayınları, İstanbul, ss. 321-342.
Yıldırım, E. (2021). Anadolu’da Pers Egemenliği, AOF- Eskiçağ Anadolu Tarihi, Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi, Erzurum, ss. 1-23.
Waters, M. (2004). “Cyrus and the Achaemenids”, Iran, Vol. 42, ss. 91-102.
Wiesehöfer, J. (2003). Antik Pers Tarihi, Çev. Mehmet Ali İnci, Telos Yayıncılık, İstanbul 2003.
Referanslar
Herodotos, Historiai Kullanılan Metin ve Çeviri: Herodotos, Tarih, Çev. M. Ökmen, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, XVII. Basım, İstanbul, 2020.
Ksenophon, CyropaidiaKullanılan Metin ve Çeviri: Ksenophon, Cyropaedia, with an English Translation by W. Miller, London 1947 (The Leob Classical Library).
Strabon, GeographikaKullanılan Metin ve Çeviri: Strabon, Geographika, Antik AnadoluCoğrafyası XII-XIII-XIV, Çev. Prof. Dr. Adnan Pekman, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, Sekizinci Baskı, İstanbul, 2015.
ThukydidesKullanılan Metin ve Çeviri: Thucydides, History of the Peloponnesian War, Vol. 1, with an English Translation by Forster Smith, London 1956(Loeb Classical Library).
Bahar, H. (2019). Eskiçağ Uygarlıkları, Kömen Yayınları, 8. Baskı, Konya.
Briant, P. (2002). From Cyrus to Alexander A History of the Persian Empire, Translated by Peter T. Daniels, Winona Lake, Indiana, by Eisenbrauns.
Brosius, M. (2006). The Persians, by Routledge, London and New York.
Demir, M. (2020). Lidyalılar Mythos’tan Logos’a, 2. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Duran, M. (2015). Satraplık Sisteminin Pers Yönetim Teşkilatındaki Yeri, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 34, ss. 61-86.
Garthwaite, G. R. (2011). İran Tarihi-Pers İmparatorluğu’ndan günümüze, Çev. Fethi Aytuna, İnkılȃp Kitabevi, İstanbul.
Karatekir, E. (2018). “Persler Anadolu’da: Büyük Kyros’un Lydia Seferi ve Sonuçları”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD), S. 1, ss. 1-27.
Kuhrt, A. (1988). “The Achaemenid Empire: A Babylonian Perspective”, Proceedings of the Cambridge Philological Society, New Series, No. 34 (214), ss. 60-76.
Kuhrt, A. (2019). Eski Çağ’da Yakındoğu, II. Cilt, Çev. Dilek Şendil, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
Mansel, A. M. (2020). Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 11. Baskı, Ankara.
Memiş, E. (2009a). Eskiçağ Tarihinde Doğu-Batı Mücadelesi, Çizgi Kitabevi Yayını, 4. Baskı, Konya.
Memiş, E. (2009b). Eskiçağda Türkler, Çizgi Kitabevi Yayını, 3. Baskı, Konya.
Memiş, E. (2012). İskitlerin Tarihi, Altınpost Yayınları, 3. Baskı, Ankara.
Memiş, E. (2018). Eski İran Tarihi (Medler, Persler, Partlar), Ekin Yayınevi, 1. Baskı, Bursa.
Memiş, E. (2019). Eskiçağ Medeniyetleri Tarihi, Ekin Yayınevi, Gözden Geçirilmiş 5. Baskı, Bursa.
Olmstead, A. T. (1948). History of The Persian Empire, The University of Chicago Press, Chicago & London.
Öncü, F. (2023). Persler Dönemi’nde Anadolu’da Ekonomi (MÖ 6. ve 5. Yüzyıllar), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 2023.
Radner, K. (2003). “An Assyrian view of the Medes”, Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia, Eds. G. B. Lanfranchi, M. Roaf, R. Rollinger, S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria, Padova, ss. 37-64. (History of the Ancient Near East / Monographs-V).
Robinson, A. C. (1913). “The Career of Cyrus and the Fall of Babylon in the Light of the Cuneiform Inscriptions”, History, 2/4, ss. 207-213.
Root, M. C. (2002). “Medes and Persians: The State of Things”, Ars Orientalis, Vol. 32, ss. 1-16.
Sevin, V. (1982). Anadolu’da Pers Egemenliği, Anadolu Uygarlıkları-1, Görsel Anadolu Tarihi Ansiklopedisi, ss. 310-322.
Sevin, V. (2003). Başlangıçtan Persler’e Kadar Anadolu Arkeolojisi, Der Yayınları, Üçüncü Basım, İstanbul.
Sarıkaya, S. (2016). “Anadolu’da Pers Satraplık Sistemi”, Cedrus, IV, ss. 75-90.
Sarıkaya, S. (2018). Anadolu’da Persler Daskyleion Satraplığı, Ed. Murat Arslan, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
Tekin, O. (2019). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş, 13. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
Yıldırım, E. (2020). Mezopotamya’da Pers Hakimiyeti, Eski Mezopotamya’nın Siyasi Tarihi, Eds. L. Gürkan Gökçek, Ercüment Yıldırım, Okay Pekşen, Değişim Yayınları, İstanbul, ss. 321-342.
Yıldırım, E. (2021). Anadolu’da Pers Egemenliği, AOF- Eskiçağ Anadolu Tarihi, Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi, Erzurum, ss. 1-23.
Waters, M. (2004). “Cyrus and the Achaemenids”, Iran, Vol. 42, ss. 91-102.
Wiesehöfer, J. (2003). Antik Pers Tarihi, Çev. Mehmet Ali İnci, Telos Yayıncılık, İstanbul 2003.
