Lidyalılar (Lydialılar)
Özet
Lidyalılar devleti Anadolu siyasi tarihinde MÖ. 2.binyıldan itibaren varlıkları bilinen ve MÖ. 1.bin yılda etkinliğini artıran devletlerden birisidir. Kurulduğu coğrafya Anadolu’nun batısında İç Batı Anadolu Bölgesi olarak bilinmektedir. Bu coğrafya Gediz ve Menderes nehirleri ve kollarının suladığı verimli ovalarla tarihin her döneminde yerleşimcilerin dikkatini çekmiştir. Lidyalıların bu bölgenin tarım ve hayvancılığa uygun olmasını iyi değerlendirdikleri anlaşılmaktadır. Aynı zamanda bölge yeraltı madenlerinden özellikle altın madeni bakımından zengin bir bölgedir. Lidyalılar bu madeni işletmeyi başararak zenginleşmişlerdir. Altın madenini işletmek hem Anadolu hem de dünya medeniyetleri arasında Lidyalıların önemini artırmıştır. Lidyalılar altın madenini işletmenin yanında tarihte ilk defa madeni paralar basmayı başarmışlardır. Madeni paralar ile alışveriş yapılması Dünya ticaretinin gelişimine büyük katkılar sağlamışlardır. Altın madeni, gelişmiş ticaret, verimli toprakların getirdiği tarım ve hayvancılık gelirlerinin yüksek olması Lidya’nın zenginliğine sebep olmuştur. Bunlara ek olarak bölgenin coğrafi yapısı doğu batı bölgeleri arasında ulaşım ve iletişim kolaylığı sağlamıştır. Bu özellikleri Lidya ülkesinin cazibe merkezi olmasını sağlamıştır. Lidyalılar da Batı Medeniyeti ve Doğu Medeniyetlerinin etkileriyle kendilerine has bir medeniyet oluşturmuşlardır. Lidyalılar coğrafyanın kendilerine sunduğu avantajları kullanacak kadar zeki insanlar olduklarını göstermişler, Anadolu ve diğer medeniyetlerin gelişimine büyük katkılar sağlamışlardır.
Referanslar
Aktüre, S.(2003) Anadolu’da Demir Çağı Kentleri, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Akurgal, E.(2005) Anadolu Kültür Tarihi, 17.baskı Ankara, Tübitak Yayınları.
Alpaslan, M.(2024) Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, İstanbul Üni. Açık ve Uzaktan Eğitim Fak. Ders Kitabı, İstanbul Auzef Kitabevi. https://www.scribd.com/document/532050646/Anadolu-nun-Tarihi-Co%C4%9Frafyas%C4%B1(Erişim Tarihi 10.07.2024)
Bahar, H.(2010) Eski Çağ Uygarlıkları, 1.Baskı, Konya, Kömen Yayınları.
Baughan, E.(2010), “Lidya Gömü Gelenekleri”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.273-304, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Cahıll, N.(2012) “Liydia Altın Mucize”, Arkeo Atlas, yıl 2012(1), ss.90-106.
Caner, C.(2007). “Pers İstilasına Kadar İlk Çağ Anadolu Uygarlıklarında Devlet Ve Yönetim” Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Yönetim Bilimleri Bilim Dalı, (Doktora Tezi), Danışman Doç. Dr. Bekir Parlak, Bursa
De Boer, J. G.(2006) “The Cimmerian invasions in Anatolia and the earliest Greek colonies in the Black Sea area”, Eirene XLII, 2006, pp.62−74.
Demir, M.(2010) “Gyges’in Sadyattes’i Tahttan İndirme Hikâyesi: Yeni Bir Gözden Geçirme” Colloqium Anatolicum IX, ss.229-268.
Eroğlu, E.(2014) “Ege Göçleri ve M.Ö I. Binde Anadolu”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 1,Sayı1,ss.43-55.
Fuch, A.(2010) “III. Politik - Ideologie - Identität Gyges, Assurbanipal und Dugdamme/ Lygdamis: Absurde Kontakte zwischen Anatolien und Ninive”, Robert Rollinger (Hrsg), Interkulturalität in der Alten Welt: Vorderasien, Hellas, Ägypten und die vielfältigen Ebenen des Kontakts, Wiesbaden, ss. 409-427.
Greenewalt.Jr.C.H.(2010) “Lidya Giriş”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.1,36, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Güney, E.( 2000) Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri, İstanbul, Bilgili Yayın Yapım.
Hanfmann,G.M.A.(1961) “The Third Campaign at Sardis (1960)”, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, Apr.1961, No.162, pp. 8-49,The University of Chicago Press on behalf of The American Schools of Oriental Research.
Hartman, L. F.(1962) “The Date Of The Cımmerıan Threat Agaınst Ashurbanıpal Accordıng To Abl 1391”, Journal of Near Eastern Studies,Vol. 21, No.1(Jan.,1962), pp.25-37 Published by:The University of Chicago Press.
Herodotos, (1973) Heredot Tarihi, (Çeviren: Müntekim Ôkmen), l.Kitap/Klio, 1.basım, İstanbul: Remzi Kitabevi.
Ivantchik, A. (2012) “Cimmerians”, Encyclopedia of the Bible and its Reception, vol. 5.p. 323-324. Editor(s): Dale C.Allison, Jr.,Hans-Josef Klauck, Volker Leppin, Bernard McGinn, Choon-Leong Seow, Hermann Spieckermann, Barry Dov Walfish, Eric J. Ziolkowski. Berlin, Boston.
Kadriye Tansuğ, K.(1949) “Kimmerlerin Anadolu’ya Girişleri ve M.Ö.7nci Yüzyılda Asur Devletinin Anadolu ile Münasebetleri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi Cilt:7,Sayı:4,ss.535-550.
Karaketir, E.(2018) “Persler Anadolu’da: Büyük Kyros’un Lydıa Seferi ve Sonuçları”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) The Journal of International History Researches, Yıl:2/Sayı:1,ss.1-27.
Karakuzulu, Z.(2007) “Anadolu’da İlk Çağ Medeniyetlerinin Gelişimini Destekleyen Coğrafi Şartlar Ve Türkiye’nin Bugünkü Coğrafi Potansiyelini Doğru Kullanabilmesinin Önemi”, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildirileri, ICANAS 38, Ankara, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları 11/1.
Kaya, M.A.(2011) Eski Anadolu Tarihi, Editör: Kemalettin Köroğlu, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, 1. Baskı, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Web-Ofset.
Kerschner, M. (2010) “Lidyalıların Komşuları İyonyalılar ve Aiolia’lılar”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.247-265, İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Koray Toptaş, K.(2020) “Asur Belgelerinde Kimmerler The Cimmerians in the Assyrian Documents”, Gazi Akademik Bakış Dergisi. Cilt 14 Sayı 27 Kış, ss.31-60.
Melchert, H.C. (2010), “Lidya Dili ve Yazıtları”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.267-272, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Novozhenov, V. A.(2018) “Whence the Cimmerians Came? Transcontinental Communications of the Early Nomads in the Lights of the Origin of the Cimmerians”, Journal of Historical Archaeology & Anthropological Sciences, Volume 3 Issue 1,ss.10-23. DOI: 10.15406/jhaas.2018.03.00058
Olbrycht, M.J.,(1996) ”The Cimmerian problem re-examined: the evidence of the Classical source”, Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia, Editors:Jadwiga Pstrusinska-Andrew Fear, Ksiegarnia Akademicka, ul. Sw. Anny 6, 31-008, , Krakow, ISBN: 83-7188-337-4.
Olmstead, A.T.(1923) History Of Assyria, dc.publisher: London New York Charles Seribners Sons.
Özgen, İ.(2010) “Lidya Hazinesi”, Cahill, N.D.(Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.305-338, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Payne, A. (1924) “Lydian Empire (c. 685 B.C.E.-547 B.C.E.)”, https://www.academia.edu/1838086/The_Lydian_Empire (Erişim Tarihi 19.04.2024)
Roosevelt, H. C.(2010) “Lidyalılardan önce Lidya/ Lydia Before The Lydians”, Lidyalılar ve Dünyaları, The Lydians and Their World,Editör:Nicholas D. Cahıll, T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
Roosevelt, H. C. (2012) “Iron Age Western Anatolia: The Lydian Empire and Dynastic Lycia.” In D. Potts, ed., A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East. Blackwell Companions to the Ancient World. Malden, MA: Blackwell, vol. 2, ss.896–913
San, O.(2000)“Bazı Bulgular Işığında Anadolu'da Kimmer ve İskit Varlığı Üzerine Gözlemler”, Belleten, Cilt: LXIV, Sayı:239, Nisan,ss.1-22, DOI: 10.37879/belleten.2000.1
Sarıkaya, S.(2011) “Babil Kuneiform Tabletleri ile Antik Kaynaklar Işığında Media, Lydia ve Küçük Asya Fatihi Büyük Kyros”, Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr I/2, ss.195-211.DOI:10.13114/MJH/20111801
Sevin, V.(2003) Eski Anadolu ve Trakya Başlangıcından Pers Egemenliğine Kadar, Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları.
Sevin, V.(2001) Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Sevin, V.(1982) “Lydialılar”, Anadolu Uygarlıkları Görsel Anadolu Tarihi Ansiklopedisi, Cilt 2, İstanbul: Görsel Yayınları.
Smith, S. (1925)“Ashurbanipal and The Fall of Assyria”, Chapter V, Edit: Bury, J. B. ve diğerleri The Cambridge Ancient History, Volume III, The Assyrian Empire, Cambridge At The University Press,
Taşdöner, K.(2017). “II. Kyros Dönemi Batı Anadolu’da Pers Hâkimiyeti: Savaş, Direniş, Kaçış Ve Teslimiyet,” Tarih Okulu Dergisi (TOD).Yıl 10, Sayı XXX, ss. 1-19, DOI: 10.14225 /Joh 1068
Tekin, O.(2007) Eski Anadolu ve Trakya Ege Göçlerinden Roma İmparatorluğunun İkiye Ayrılmasına kadar(MÖ.12.-MS.4.Yüzyıllar Arası), İstanbul, İletişim Yayınları.
Todis Konstantin Nikolayeviç,T.K.(2017) “Kimmerler ve Küçük Asya, Kırım ve Kuzey Kafkasya'daki yer adları. Lidya'daki Lygde Vakası”, The Electronic Scientific Journal, No.1-1(16), ss.187-221, ISSN 2414-5041.
Tokhtas’ev S.R.(2007)“Der Name Des Kimmerischen Königs Lygdamis”, Mılesısche Forschungen· Band5 Frühes Ionieneine Bestand saufnahme Panionion-Symposion Güzelçamlı 26.September–1.Oktober1999, Deutsches Archäologısches Instıtut, Verlag Philipp Von Zabern, Mainz, ISBN 978-3-8053-3770-0.
Yakubovich, I.(2017) “An agreement between the Sardians and the Mermnads in the Lydian language” Indogermanische Forschungen 122(1), DOI:10.1515/if-2017-0014.
Yıldırım, R. (2011) Eskiçağ Tarih ve Uygarlıkları (Uygarlık Tarihine Giriş), Ankara: Saray Matbaacılık
Yükçü, S., Atağan, G.(2011) “ Ortadoğu’da Zaman Tünelinde Ticaret” Muhasebe Ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi(1) ss.86-109.
Referanslar
Aktüre, S.(2003) Anadolu’da Demir Çağı Kentleri, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Akurgal, E.(2005) Anadolu Kültür Tarihi, 17.baskı Ankara, Tübitak Yayınları.
Alpaslan, M.(2024) Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, İstanbul Üni. Açık ve Uzaktan Eğitim Fak. Ders Kitabı, İstanbul Auzef Kitabevi. https://www.scribd.com/document/532050646/Anadolu-nun-Tarihi-Co%C4%9Frafyas%C4%B1(Erişim Tarihi 10.07.2024)
Bahar, H.(2010) Eski Çağ Uygarlıkları, 1.Baskı, Konya, Kömen Yayınları.
Baughan, E.(2010), “Lidya Gömü Gelenekleri”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.273-304, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Cahıll, N.(2012) “Liydia Altın Mucize”, Arkeo Atlas, yıl 2012(1), ss.90-106.
Caner, C.(2007). “Pers İstilasına Kadar İlk Çağ Anadolu Uygarlıklarında Devlet Ve Yönetim” Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Yönetim Bilimleri Bilim Dalı, (Doktora Tezi), Danışman Doç. Dr. Bekir Parlak, Bursa
De Boer, J. G.(2006) “The Cimmerian invasions in Anatolia and the earliest Greek colonies in the Black Sea area”, Eirene XLII, 2006, pp.62−74.
Demir, M.(2010) “Gyges’in Sadyattes’i Tahttan İndirme Hikâyesi: Yeni Bir Gözden Geçirme” Colloqium Anatolicum IX, ss.229-268.
Eroğlu, E.(2014) “Ege Göçleri ve M.Ö I. Binde Anadolu”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 1,Sayı1,ss.43-55.
Fuch, A.(2010) “III. Politik - Ideologie - Identität Gyges, Assurbanipal und Dugdamme/ Lygdamis: Absurde Kontakte zwischen Anatolien und Ninive”, Robert Rollinger (Hrsg), Interkulturalität in der Alten Welt: Vorderasien, Hellas, Ägypten und die vielfältigen Ebenen des Kontakts, Wiesbaden, ss. 409-427.
Greenewalt.Jr.C.H.(2010) “Lidya Giriş”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.1,36, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Güney, E.( 2000) Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri, İstanbul, Bilgili Yayın Yapım.
Hanfmann,G.M.A.(1961) “The Third Campaign at Sardis (1960)”, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, Apr.1961, No.162, pp. 8-49,The University of Chicago Press on behalf of The American Schools of Oriental Research.
Hartman, L. F.(1962) “The Date Of The Cımmerıan Threat Agaınst Ashurbanıpal Accordıng To Abl 1391”, Journal of Near Eastern Studies,Vol. 21, No.1(Jan.,1962), pp.25-37 Published by:The University of Chicago Press.
Herodotos, (1973) Heredot Tarihi, (Çeviren: Müntekim Ôkmen), l.Kitap/Klio, 1.basım, İstanbul: Remzi Kitabevi.
Ivantchik, A. (2012) “Cimmerians”, Encyclopedia of the Bible and its Reception, vol. 5.p. 323-324. Editor(s): Dale C.Allison, Jr.,Hans-Josef Klauck, Volker Leppin, Bernard McGinn, Choon-Leong Seow, Hermann Spieckermann, Barry Dov Walfish, Eric J. Ziolkowski. Berlin, Boston.
Kadriye Tansuğ, K.(1949) “Kimmerlerin Anadolu’ya Girişleri ve M.Ö.7nci Yüzyılda Asur Devletinin Anadolu ile Münasebetleri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi Cilt:7,Sayı:4,ss.535-550.
Karaketir, E.(2018) “Persler Anadolu’da: Büyük Kyros’un Lydıa Seferi ve Sonuçları”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD) The Journal of International History Researches, Yıl:2/Sayı:1,ss.1-27.
Karakuzulu, Z.(2007) “Anadolu’da İlk Çağ Medeniyetlerinin Gelişimini Destekleyen Coğrafi Şartlar Ve Türkiye’nin Bugünkü Coğrafi Potansiyelini Doğru Kullanabilmesinin Önemi”, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildirileri, ICANAS 38, Ankara, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları 11/1.
Kaya, M.A.(2011) Eski Anadolu Tarihi, Editör: Kemalettin Köroğlu, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, 1. Baskı, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Web-Ofset.
Kerschner, M. (2010) “Lidyalıların Komşuları İyonyalılar ve Aiolia’lılar”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.247-265, İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Koray Toptaş, K.(2020) “Asur Belgelerinde Kimmerler The Cimmerians in the Assyrian Documents”, Gazi Akademik Bakış Dergisi. Cilt 14 Sayı 27 Kış, ss.31-60.
Melchert, H.C. (2010), “Lidya Dili ve Yazıtları”, Cahill, N. D. (Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.267-272, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Novozhenov, V. A.(2018) “Whence the Cimmerians Came? Transcontinental Communications of the Early Nomads in the Lights of the Origin of the Cimmerians”, Journal of Historical Archaeology & Anthropological Sciences, Volume 3 Issue 1,ss.10-23. DOI: 10.15406/jhaas.2018.03.00058
Olbrycht, M.J.,(1996) ”The Cimmerian problem re-examined: the evidence of the Classical source”, Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia, Editors:Jadwiga Pstrusinska-Andrew Fear, Ksiegarnia Akademicka, ul. Sw. Anny 6, 31-008, , Krakow, ISBN: 83-7188-337-4.
Olmstead, A.T.(1923) History Of Assyria, dc.publisher: London New York Charles Seribners Sons.
Özgen, İ.(2010) “Lidya Hazinesi”, Cahill, N.D.(Ed), Lidyalılar ve Dünyaları, ss.305-338, İstanbul, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
Payne, A. (1924) “Lydian Empire (c. 685 B.C.E.-547 B.C.E.)”, https://www.academia.edu/1838086/The_Lydian_Empire (Erişim Tarihi 19.04.2024)
Roosevelt, H. C.(2010) “Lidyalılardan önce Lidya/ Lydia Before The Lydians”, Lidyalılar ve Dünyaları, The Lydians and Their World,Editör:Nicholas D. Cahıll, T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
Roosevelt, H. C. (2012) “Iron Age Western Anatolia: The Lydian Empire and Dynastic Lycia.” In D. Potts, ed., A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East. Blackwell Companions to the Ancient World. Malden, MA: Blackwell, vol. 2, ss.896–913
San, O.(2000)“Bazı Bulgular Işığında Anadolu'da Kimmer ve İskit Varlığı Üzerine Gözlemler”, Belleten, Cilt: LXIV, Sayı:239, Nisan,ss.1-22, DOI: 10.37879/belleten.2000.1
Sarıkaya, S.(2011) “Babil Kuneiform Tabletleri ile Antik Kaynaklar Işığında Media, Lydia ve Küçük Asya Fatihi Büyük Kyros”, Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr I/2, ss.195-211.DOI:10.13114/MJH/20111801
Sevin, V.(2003) Eski Anadolu ve Trakya Başlangıcından Pers Egemenliğine Kadar, Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları.
Sevin, V.(2001) Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Sevin, V.(1982) “Lydialılar”, Anadolu Uygarlıkları Görsel Anadolu Tarihi Ansiklopedisi, Cilt 2, İstanbul: Görsel Yayınları.
Smith, S. (1925)“Ashurbanipal and The Fall of Assyria”, Chapter V, Edit: Bury, J. B. ve diğerleri The Cambridge Ancient History, Volume III, The Assyrian Empire, Cambridge At The University Press,
Taşdöner, K.(2017). “II. Kyros Dönemi Batı Anadolu’da Pers Hâkimiyeti: Savaş, Direniş, Kaçış Ve Teslimiyet,” Tarih Okulu Dergisi (TOD).Yıl 10, Sayı XXX, ss. 1-19, DOI: 10.14225 /Joh 1068
Tekin, O.(2007) Eski Anadolu ve Trakya Ege Göçlerinden Roma İmparatorluğunun İkiye Ayrılmasına kadar(MÖ.12.-MS.4.Yüzyıllar Arası), İstanbul, İletişim Yayınları.
Todis Konstantin Nikolayeviç,T.K.(2017) “Kimmerler ve Küçük Asya, Kırım ve Kuzey Kafkasya'daki yer adları. Lidya'daki Lygde Vakası”, The Electronic Scientific Journal, No.1-1(16), ss.187-221, ISSN 2414-5041.
Tokhtas’ev S.R.(2007)“Der Name Des Kimmerischen Königs Lygdamis”, Mılesısche Forschungen· Band5 Frühes Ionieneine Bestand saufnahme Panionion-Symposion Güzelçamlı 26.September–1.Oktober1999, Deutsches Archäologısches Instıtut, Verlag Philipp Von Zabern, Mainz, ISBN 978-3-8053-3770-0.
Yakubovich, I.(2017) “An agreement between the Sardians and the Mermnads in the Lydian language” Indogermanische Forschungen 122(1), DOI:10.1515/if-2017-0014.
Yıldırım, R. (2011) Eskiçağ Tarih ve Uygarlıkları (Uygarlık Tarihine Giriş), Ankara: Saray Matbaacılık
Yükçü, S., Atağan, G.(2011) “ Ortadoğu’da Zaman Tünelinde Ticaret” Muhasebe Ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi(1) ss.86-109.
