Doğu’yu Değiştiren Güç Urartular
Özet
Anadolu’nun doğusu başta olmak üzere bölgedeki beylikleri bir araya getirerek MÖ 9-7. yüzyıllarda önemli bir devlet kuran Urartular (Bianili), hayvancılık ve hayvancılığa dayalı bir tarımsal yaşam tarzını benimsemiştir. Urartular ile artık devlet kontrolünde kentler kurulmaya başlanmış, madencilikte demirin yoğun olarak kullanımı ile taş işçiliği dolayısıyla mimari gelişmiştir. Doğu Anadolu’nun tarihî devirlere geçmesi, Anadolu’nun diğer bölgelerinden çok daha sonra Urartu yazısıyla gerçekleşmiştir. Seramikte seri üretime yönelik çömlekçi çarkının kullanımı, gelişmiş fırınlama teknikleri, bronz, demir eşyalar, aletler, silahlar ile çeşitli madenlerden takılar Urartu ile bölgeye kazandırılan yeniliklerdendir. Doğu Anadolu’nun zorlu coğrafi şartları ve iklimine rağmen Doğu Anadolu’nun dönüşümünde ve gelişiminde en önemli siyasi unsuru Urartu Devleti sağlamıştır.
Urartu’nun bu zorlu coğrafya ve siyasi atmosferde var olmak için verdiği mücadeleyle birlikte kazandırdığı yenilikler Urartu’nun MÖ 7 yüzyılın ikinci yarısındaki muhtemel yıkılışına kadar bölge için öncü olmuştur. Urartu sonrası halkın durumu tam olarak bilinmemekle birlikte Urartu’nun mimari, tarım, sulama, seramik gibi konularda oluşturduğu yeniliklerin devam ettirilemediği görülmektedir. Urartu sonrası halkın güvenlik kaygılarının ön plana geçtiği ve kültürel geleneği devam ettiremediği veya kuzeye doğru bir göç gerçekleştirerek kültürlerini kaybettikleri düşünülmektedir. Buna rağmen yol, savunma yapıları, madencilik, mimari ve özellikle de su yapılarında ulaşılan seviye, doğunun sonraki toplumlarına Urartu’nun bıraktığı en önemli miraslardandır.
Abstract
The Urartian’s (Bianili), who established an important state in the 9th-7th centuries BC by uniting the principalities in the region, especially in eastern Anatolia, adopted an agricultural lifestyle based on animal husbandry and animal husbandry. With the Urartian’s, cities began to be established under state control, and architecture developed due to the intensive use of iron in mining and stonemasonry. The transition of Eastern Anatolia to historical times was realized with Urartian writing much later than other regions of Anatolia. The use of the potter's wheel for mass production in ceramics, advanced firing techniques, bronze, ironware, tools, weapons and jewelry made of various metals are among the innovations brought to the region by Urartu. Despite the harsh geographical conditions and climate of Eastern Anatolia, the Urartu State provided the most important political element in the transformation and development of Eastern Anatolia.
Urartu's struggle to survive in this difficult geographical and political atmosphere and the innovations it introduced were pioneering for the region until Urartu's possible collapse in the second half of the 7th century BC. Although the situation of the people after Urartu is not well known, it is clear that the innovations Urartu created in areas such as architecture, agriculture, irrigation and ceramics could not be continued. It is thought that after Urartu, people's security concerns came to the fore and they could not continue the cultural tradition, or they lost their culture by migrating to the north. Nevertheless, the level reached in roads, defensive structures, mining, architecture and especially water structures is one of the most important legacies that Urartu leaves to the later societies of the East.
Referanslar
Adontz, N. (1946). Histoire d’Arménie. Les origines. Paris.
Albright, W. (1926). The Jordan Valley in the Bronze Age. Annual of the American Schools of Oriental Research-VI, 13-74.
Amiran, R. B. K. (1952). Connections between Anatolia and Palestine in the Early Bronze Age. Israel Exploration Journal-2, 2, 89-103.
Andre-Salvini, B., & Salvini, M. (1999). Gli Annali di Argişti I. Note e Collazioni. Studi micenei ed egeo-Anatolici, 30, 9-23.
Astour, M. C. (1979). The Arena of Tiglath-Pilaser III’s Campaign Against Sarduri II (743 B.C.). Assur, 2(3), 69-91.
Ayaz, G. (2006). Altıntepe Urartu Nekropolleri Takıları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Barnett, R. D. (1974). The hieroglyphic writing of Urartu. Anatolian Studies.
Baştürk, M. B. (2006). Din ve Dini Ayinlerin Urartu Krallığındaki Toplumsal ve Siyasi Rolü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Batmaz, A. (2003). Urartu Krallığının II. Rusa Dönemindeki Tarihi ve Kültürü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Silibolatlaz, D., Baykara, D., Özer, İ., & Sağır, M. (2016). 2014 Yılı Van İli Neojen ve Pleistosen Dönemleri Yüzey Araştırması. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 539-552.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Silibolatlaz, D., Baykara, D., & Bolkan, İ. H. (2017). 2015 Yılı Van İli Pleistosen Dönem Yüzey Araştırması. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 34(1), 295-314.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Ünal, E., Kuvanç, R., Gülseven, B., & Birol, Ö. (2018). Van İli Neojen ve Pleistosen Dönemleri Yüzey Araştırması-2016. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 35(2), 27-41.
Belck, W. (1901). Forschungsreise in Klein-Asien. Zeitschrift Für Ethnologie-XXXIII, 452-522.
Belli, O. (1977). Urartular Çağında Van Bölgesi Yol Şebekesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
Belli, O. (1982). Urartular. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi-I (139-208). İstanbul.
Belli, O. (1991). Inscribed Metal Objects. In Urartu: A Metal Working Center in the First Millennium B.C.E. (ed. Merhav) (44-49). Jerusalem.
Belli, O. (1996). Doğu Anadolu Bölgesinde keşfedilen Urartu barajlarına toplu bir bakış. Belleten, 229, 638-751.
Belli, O. (2000). 1998 Yılında Doğu Anadolu Bölgesi’nde Urartu Baraj ve Sulama Sisteminin Araştırılması. XVII. Araştırma Sonuçları Toplantısı-II, Ankara, 89-100.
Belli, O. (2004a). Urartu tarihi ile ilgili araştırmaların tarihçesi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 13-43). İstanbul.
Belli, O. (2004b). Urartu Krallığı’nın tarihsel gelişimi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 45-73). İstanbul.
Belli, O. (2005). 2003 Yılında Doğu Anadolu Bölgesi’nde Urartu Baraj Gölet ve Sulama Kanallarının Araştırılması. XXII. Araştırma Sonuçları Toplantısı-I, Ankara, 203-216.
Belli, O., & Konyar, E. (2003). Doğu Anadolu Bölgesinde Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri. İstanbul.
Belli, O., & Konyar, E. (2003). Doğu Anadolu Bölgesinde Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Beran, T. (1956). Zur Inschrift Sardur III bei İzoli. İstanbuller Mitteilungen, 7, 133-145.
Biber, H. (2005). Urartu Silahları: Kılıç-Hançer ve Bıçaklar (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Biber, H. (2019). Urartu silahları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 170-181). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Boessneck, J., & Von Den Driesch, A. (1979). Tepecik’te 1970 ile 1973 Yılları Arasındaki Kazılarda Bulunan Hayvan Kemikleri. Keban Projesi 1973 Çalışmaları, Ankara, 95-96.
Braidwood, R. J., & Braidwood, L. S. (1960). Excavations in the Plain of Antioch I: The Earlier Assemblages A-J. Chicago: Oriental Institute Publications.
Burney, C. A. (1957). Urartian fortresses and towns in the Van region. Anatolian Studies, VII, 37-53.
Burney, C. A. (1958). Eastern Anatolia in the Chalcolithic and Early Bronze Age. Anatolian Studies, VIII, 157-209.
Burney, C. A. (2012). The Economy of Urartu: Probabilities and Problems. In S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf, & P. Zimansky (Eds.), ACTA IRANICA Biainili-Urartu (pp. 53-60). Peters.
Burney, C. A., & Lang, D. M. (1971). The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus. London.
Burney, C. A., & Lang, D. M. (1971). The Peoples of the Hills. London.
Caneva, C., & Palmieri, A. M. (1988). Metalwork at Arslantepe in Late Chalcolithic and Early Bronze I: The Evidence from Metal Analyses. In M. Frangipane & P. Alba (Eds.), Perspectives on Proto-urbanization in Eastern Anatolia: Arslantepe (Malatya) (pp. 637-654). Origini.
Çavuşoğlu, R. (2019). Urartu takıları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 182-196). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çavuşoğlu, R., & Biber, H. (2008). Van-Kalecik Urartu Nekropolü Üzeine Bir değerlendirme. In E. Genç & D. Çelik (Eds.), Aykut Çınaroğlu’na Armağan (pp. 189-212). Ankara: Ekici Ofset.
Çevik, N. (2000). Urartu kaya mezarları ölü gömme gelenekleri. Ankara.
Çevik, Ö. (2009). İskân Yeri Seçiminde Bilişsel Faktörlerin Olası Rolü: Rusa’nın Eiduru (Süphan) Dağı Önündeki Kent-Ayanis. In H. Sağlamtimur, et al. (Eds.), Altan Çilingiroğlu’na Armağan Yukarı Deniz Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat (pp. 195-202). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Çiğdem, S. (2000). Başlangıçtan Eski Tunç Çağı Sonuna Kadar Erzurum ve Yöresi Geçim Kaynakları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26, 197-210.
Çiğdem, S. (2014). Sosyopolitik Açıdan Urartu Öncesi Doğu Anadolu Madenciliği ve Metalürjisi. Ankara: Berikan Yayınevi.
Çiğdem, S., & Can, B. (2005). Erzurum Müzesi’nde Bulunan Tarım Aletleri Işığında Geç Kalkolitik ve Tunç Çağlarında Bölgedeki Tarımsal Aktiviteler. Anadolu / Anatolia, 29, 13-27.
Çiğdem, S., & Topaloğlu, Y. (2018). Eski Çağ’da Doğu Anadolu’nun İktisadi Hayatı Üzerine Genel Bir Değerlendirme. In L. G. Gökçek, E. Yıldırım, & O. Pekşen (Eds.), Anadolu’nun Eskiçağlarında İktisadi ve Zirai Hayat (ss. 413-457). İstanbul: Değişim Yayınları.
Çilingiroğlu, A. (1976-1977). Sargon’un Sekizinci Seferi ve Bazı Öneriler. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 235-251.
Çilingiroğlu, A. (1983). Urartu’da Toplu Nüfus Aktarımları. Anadolu Araştırmaları, IX, 311-317.
Çilingiroğlu, A. (1984). Urartu ve Kuzey Suriye: Siyasal ve Kültürel İlişkiler. İzmir.
Çilingiroğlu, A. (1994). Urartu Tarihi. Bornova: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Çilingiroğlu, A. (1997). Urartu Krallığı: Tarihi ve sanatı. İzmir.
Çilingiroğlu, A. (1998). Urartu’da Tapınma ve Tapınma Yerleri. In G. Arsebük, M. J. Mellink, & W. Schirmer (Eds.), Light on Top of the Black Hill: Studies Presented to Halet Çambel (ss. 229-233). İstanbul.
Çilingiroğlu, A. (2005). Urartu dini. Arkeoatlas, IV, 114-115.
Çilingiroğlu, A. (2019). Urartu dini. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 134-146). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çilingiroğlu, A., & Salvini, M. (2001). Ayanis I: ten Years’ Excavations at Rusahinili Eiduru-Kai 1989-1998. Roma: CNR. Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-Anatolici.
Derin, Z. (1993). Demir Çağı’nda Doğu Anadolu’da Ölü Gömme Gelenekleri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Diakonov, I. M. (1971). Hurrisch und Urartäisch. München.
Dinçol, A. (2005). Urartu yazısı ve dili. Arkeoatlas, IV, 112-113.
Dinçol, A. M., & Dinçol, B. (2019). Urartu yazısı ve dili. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 123-133). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Dinçol, A. M., & Dinçol, B. (2021). Eskiçağda Doğu Akdeniz Havzası ve Anadolu’da Diller ve Yazılar. In E. Jean, M. Eminoğlu, Ş. Şentürk, & N. Orki (Eds.), Boğazköy’den Karatepe’ye (pp. 20-37). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Dinçol, A. M., & Kavaklı, E. (1978). Van Bölgesinde Bulunmuş Yeni Urartu Yazıtları. Anadolu Araştırmaları Ek Yayın, İstanbul.
Durmuş, İ. (1997). Anadolu’da Kimmerler ve İskitler. Belleten, LXI, Ankara.
Dyson. (1968). The Archaeological Evidence of the Second Millennium B.C. on the Persian Plateau. The Cambridge Ancient History-II, 14-16.
Dyson. (1973). The Archaeological Evidence of the Second Millennium B.C. on the Persian Plateau. In E. Edward (Ed.), The Cambridge Ancient History-2/1 (pp. 686-715). Cambridge.
Erdem, A. Ü. (2011). Doğu Anadolu’nun Demir Çağ Aşiretleri. TÜBA-AR, 14, 59-68.
Erdem, A. Ü., & Konyar, E. (2019). Urartu çanak çömleği. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 197-212). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Erkmen, M., & Altunkaynak, G. (2017). 2016 Yılı Alaybeyi Höyük Kazıları. 26. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 237-262.
Erkmen, M., & Altunkaynak, G. (2019). Erzurum Aziziye Alaybeyi 2017 Yılı Kazıları. 27. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 171-188.
Erzen, A. (1978). Çavuştepe I MÖ 7-6. yy Urartu Mimarlık Anıtları ve Ortaçağ Nekropolü. Ankara.
Erzen, A. (1992). Doğu Anadolu ve Urartular. Ankara.
Esin, U. (2011). Değirmentepe. Tarihöncesinden Demir Çağı’na Anadolu’nun Arkeoloji Atlası Arkeoatlas, 110.
Esin, U., & Harmankaya, S. (1986). 1985 Yılı Değirmentepe (Malatya-İmamlı Köyü) Kurtarma Kazısı. 8. Kazı Sonuçları Toplantısı, 1, 95-137.
Esin, U., & Harmankaya, S. (1987). Değirmentepe Malatya Kurtarma Kazısı 1986. 9. Kazı Sonuçları Toplantısı, 79-125.
Forbes, T. B. (1983). Urartian Architecture. Oxford: BAR.
Forrer, E. (1931). Hajasa-Azzi. Caucasica IX, 1-24.
Frangipane, M. (2001a). Centralization Processes in Greater Mesopotamia: Uruk “Expansion” as the Climax of Systematic Interactions among Area of the Greater Mesopotamian Region. In M. S. Rothmann (Ed.), Uruk Mesopotamia and Its Neighbors: Cross Cultural Interactions in the Era of State Formation (pp. 307-348). Santa Fe: School of American Research Advanced Seminar Series Research Press.
Frangipane, M. (2001b). The Transition between Two Opposing Forms of Power at Arslantepe (Malatya) at the Beginning of the 3rd Millennium. TÜBA-AR, 4, 1-24.
Frangipane, M. (2009). Rise and Collapse of the Late Uruk Centers in Upper Mesopotamia and Eastern Anatolia. Scienze Dell’Antichità, 15, 25-41.
Frangipane, M. (2016). The Origins of Administrative Practices and Their Developments in Greater Mesopotamia. The Evidence from Arslantepe. Archeo-Nil, 26, 9-32.
Frangipane, M. (2017). Arslantepe Malatya: Merkezi Ekonominin Kökenleri ve Karakteri-Arslantepe Malatya: Origini e Caratteri di un’antichissima Economia Centralizzata. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 154, 27-44.
Frangipane, M., Di Nocera, G. M., Hauptmann, A., Morbidelli, P., Palmieri, A., Sadori, L., Schultz, M., & Schmidt, T. (2001). New Symbols of a New Power in a “Royal” Tomb from 3000 B. C. at Arslantepe (Malatya) Turkey. Paleorient, 27(2), 105-139.
Frangipane, M., Ferioli, P., Fiandra, E., Laurito, R., & Pittman, H. (2007). Arslantepe Cretulae. In An Early Centralized Administrative System before Writing Missione Archeologica Italiana nell’Anatolia Orientale: Arslantepe. V Universitá Sapienza di Roma (pp. 141-148). Roma.
Fuchs, A. (2012). Urartu in der Zeit in. In S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf, & P. Zimasky (Eds.), Bianili-Urartu: The Proceedings of the Symposium Held in Munich (pp. 135-161). Acta Iranica, 51. Leuven: Peeters.
Gözet, R. (1992). Urartu Devletinin Sosyoekonomik Yapısı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Grayson, A. K. (1991). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC I (1114-859 B.C.). The Royal Inscription of Mesopotamia. Assyrian Periods. Vol 2. London: University of Toronto.
Grayson, A. K. (1996). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC II (858-745 B.C.). The Royal Inscription of Mesopotamia. Assyrian Periods. Vol 3. London: University of Toronto.
Gündüz, S. (1994). Urartu Askeri Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Harmankaya, S., & Tanındı, O. (1996). Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri-1 (TAY). İstanbul.
Işıklı, M. (2005). Doğu Anadolu Kura-Aras Kültürünün Karaz Pulur ve Güzelova Malzemesi Işığında Tekrar Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Işıklı, M. (2011). Doğu Anadolu Erken Transkafkasya Kültürü. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Işıklı, M. (2012). The Subsistence Economy of Kura-Araxian Folks in Eastern Anatolia: Animal Husbandry and Pastoralism. In Azerbaycanın Erken Ekinçilik Dövrü Abideleri Sempozyumu (Maqalaler Toplusu) (pp. 103-112). Bakü: Azerbaycan Milli İlimler Akademiası Arxeologiya ve Etnoqrafiya İnstitutu.
Işıklı, M. (2017). Doğu Anadolu Yaylasındaki Kültürel ve Politik Dönüşümler (Kura-Aras Kültürel Sürecinden Urartu Dönemine Değin). In P. Pınarcık, B. Gökçe, M. S. Erkek, & S. Coşkun (Eds.), Prof. Dr. Recep Yıldırım’a Armağan (pp. 93-107). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Işıklı, M., & Can, B. (2007). Erzurum Region in the Early Iron Age: New Observations. Anatolian Iron Ages 6: The Proceedings of the Sixth Anatolian Iron Ages Colloquium held at Eskişehir (16-20 August 2004) (pp. 153-166). Leuven: ANES Suppl. 20.
Kalaç, M. (1956). Kömürhan Urartu Kitabesi. Belleten, XX-79, 349-354. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Kelly, M., & Bucellati, G. (1974). The Early Trans-Caucasian Culture Geographical and Chronological Interaction. Chicago.
Kelly, M., & Bucellati, G. (1979). The Fertile Crescent Culture: North Eastern Connections of Syria and Palestine in the Third Millennium BC. Ugarit-Forschungen, 11, 413-430.
Kılıç, M., & Topaloğlu, Y. (2018). Antik Kaynaklara Göre Doğu Anadolu Mimarisi. In Kurtuluşunun 100. Yılında Uluslararası Erzurum Sempozyumu (12-13 Mart 2018) (pp. 48-63). Erzurum.
Kınal, F. (1962). Eski Anadolu Tarihi. Ankara.
Konyar, E. (2005). Urartu’da Mezar Tipleri ve Gömü Adetleri. Turing Türkiye Belleteni, 89, 36-40.
Konyar, E. (2019). Urartu’da mezar tipleri ve gömü âdetleri. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 147-169). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Koşay, H. Z. (1943). Karaz Sondajı. III. Türk Tarih Kongresi, 165-169. Ankara.
Koşay, H. Z. (1984). Erzurum ve Çevresi Dip Tarihi. Ankara.
Koşay, H. Z., & Turfan, K. (1959). Erzurum Karaz Kazısı Raporu. Belleten, 23(91). Ankara.
Koşay, H. Z., & Vary, H. (1964). Pulur Kazısı 1960 Mevsimi Çalışmaları Raporu. Belleten, 23(91). Ankara.
Kökten, İ. K. (1943). Doğu Anadolu Kars Bölgesinin Tarih Öncesi Araştırmalarına Dair Bir Not. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 1(2), 119-121.
Kökten, İ. K. (1944). Orta, Doğu ve Kuzey Anadolu’da Yapılan Tarih Öncesi Araştırmalar. Belleten, 8(32), 659-689.
Kökten, İ. K. (1947). Bazı Prehistorik İstasyonlar Hakkında Yeni Gözlemler. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 5(2), 223-235. Ankara.
Kökten, İ. K. (1976). Keban Baraj Gölü Alanında Taş Devri Araştırmaları 1972. Keban Projesi 1972.
König, F. (1955-1957). Handbuch der chaldäischen Inschriften. Graz, Austria: Archiv für Orientforschung Herausgegeben von Ernst Weidner. Beiheft.
Köroğlu, K. (2000). Urartu Krallığı’nın kuzey yayılımı ve Qulha ülkesinin tarihi coğrafyası. Belleten, LXIV(241), 720-723. Ankara.
Köroğlu, K. (2008). Urartu kaya mezarı geleneği ve Doğu Anadolu’daki tek odalı kaya mezarlarının kökeni. Arkeoloji ve Sanat, 127, 21-38.
Köroğlu, K. (2019). Urartu: Krallık ve aşiretler. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 1-35). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Kroll, S. (2019). İran’daki Urartu şehirleri. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 104-122). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Kuftin, B. A. (1943). Urartskij “Kolumbarij” u podosvy Ararata i Kuro-Araksskij eneolit / An Urartian “columbarium” on the slopes of Ararat and the Copper Age of the Kuro-Araxes basin. Vestnik Gosudarstvennogo muzeja Gruzii.
Kuşçu, E. (2005). Sözdizim ve Biçimbilim Açısından Urartu Dili (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Kutlu, E. (1969). Altıntepe’de Urartu Seramiği. Belleten, 131, 279-298. Ankara.
Lanfranchi, G. B., & Parpola, S. (1990). The Correspondence of Sargon II Part II. Letters Form the Northern and North-eastern Provinces. State Archives of Assyria. Vol V. Helsinki: Helsinki University Press.
Lehmann-Haupt, C. F. (1928-1935). Corpus Inscriptionum Chaldicarum I-II. Berlin-Leipzig.
Marr, N., & Orbeli, I. A. (1922). Archeologiceskaja ekspedicija 1916 goda v Van. Raskopki dvuch ni na Vanskoj skale i nadpisi Sardura vtrogo iz raskopok zapadnoj ni i. St Petersburg: Russkoe Archaeologioeskoe Obscestvo.
Melikishvili, G. A. (1960). Urartskie Klinoobraznye Nadpisi. Moskova.
Miron, A., & Orthmann, W. (1995). Unterwegs zum Goldenen Vlies: Archäologische Funde aus Georgien. Saarbrücken.
Öğün, B. (1970). Van’da Urartu Sulama Tesisleri ve Şamram (Semiramis) Kanalı. Ankara.
Özdoğan, A. E. (2007). Çayönü. In M. Özdoğan & N. Başgelen (Eds.), Türkiye’de Neolitik Dönem: Anadolu’da Uygarlığın Doğuşu ve Avrupa’ya Yayılımı Yeni Kazılar Yeni Bulgular. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Özdoğan, M. (2004). The Neolithic and The Highlands of Eastern Anatolia. In A. Sagona (Ed.), Ancient Near Eastern Studies A View from The Highlands: Archeological Studies in Honor of Charles Burney (pp. 28-29). Peeters.
Özfırat, A. (2001). Doğu Anadolu Yayla Kültürleri. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Özfırat, A. (2003). Doğu Anadolu Yüksek Yaylası’ndan MÖ 2. Binyıl Kurganları. Belleten, 66(246), 343-356.
Özfırat, A. (2007). A Survey of Pre-Classical Sites in Eastern Turkey Fourth Preliminary Report: The Eastern Shore of Lake Van. ANES, 44, 113-140.
Özfırat, A. (2009). Bozkurt Kurgan Mezarlığı Kazıları. Belleten, 73(268), 635-644.
Özgüç, T. (1969). Altıntepe II: Mezarlar Depo Binası ve Fildişi Eserler Tombs Storehouse and Ivories. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınlarından – V (27).
Özkan, H. (2013). Haho Manastırı. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Palmieri, A., Frangipane, M., Hauptmann, A., & Hess, K. (1999). Early Metallurgy at Arslantepe during the Late Chalcolithic and Early Bronze Age IA-IB Periods. In A. Hauptmann, E. Pernicka, T. Rehren, & Ü. Yalçın (Eds.), The Beginnings of Metallurgy (pp. 141-148). Der Anschnitt Beiheft 9.
Payne, M. R. (2006). Urartu çivi yazılı belgeler kataloğu. İstanbul.
Payne, R. M. (1995). Urartu Yazılı Belgeler Kataloğu (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Pehlivan, M. (1984). En Eski Çağlardan Urartu’nun Yıkılışına Kadar Erzurum ve Çevresi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Pehlivan, M. (1991). Daya(e)ni / Diau(e)hi. Erzurum.
Piotrovskii, B. B. (1965). Urartu dini. A. Ü. Dil-Tarih ve Coğrafya Fakültesi Dergisi, 23, 37-49. Ankara.
Piotrovskii, B. B. (1966). Il Regno Di Van Urartu. Roma.
Piotrovskii, B. B. (1969). Urartu. Geneva.
Rollinger, R. (2008). The Median Empire the End of Urartu and Cyrus the Great’s Campaign in 547 BC (Nabonidus Chronicle II). Ancient West and East, 7, 51-65.
Ryan, C. W. (1960). A Guide to the Known Minerals of Turkey. Ankara.
Saggs, H. W. F. (1984). The Might that was Assyria. London.
Sagona, A. (1999). The Bronze Age-The Iron Age Transition in Northeast Anatolia: A View from Sos Höyük. Anatolian Studies, 49, 153-157.
Sagona, A. (2000). Sos Höyük and The Erzurum Region in Late Prehistory: A Provisional Chronology for Northeastern Anatolia Area. In H. Marro & H. Hauptmann (Eds.), Anatolica XI Chronologies des pays du Caucasiens et de L’Euphrate aux I III e Millénaires (pp. 329-373).
Sagona, A., & Sagona, C. (2000). Excavations at Sos Hoyuk 1998-2000: Fifth Preliminary Report. Ancient Near Eastern Studies, 37, 55-127.
Sagona, A., & Zimansky, P. (2015). Arkeolojik Veriler Işığında Türkiye’nin En Eski Kültürleri: MÖ 1.000.000-550. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Sağlamtimur, A. H. (2001). Urartu Krallığı’nın Ekonomik Yapısı (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi.
Salvini, M. (1967). Nairi e Ur(u)atri: Contribuita alla Storia della Formazione del regno di Urartu. Roma.
Salvini, M. (1972). Le testimonianze storiche Urartee sulle regioni del Medio Eufrate: Melitene Kommagene Sophone Tomisa. La Parola del Passato, CXLII-CXLIV, 279-287.
Salvini, M. (1994). The Historical Background of the Urartian Monument of Meher Kapısı. In Anatolian Iron Ages III (pp. 205-210). Ankara: The British Institute of Archaeology at Ankara.
Salvini, M. (1995). Geschichte und Kultur der Urartäer. Darmstadt.
Salvini, M. (2001). The Inscriptions of Ayanis-Cuneiform and Hieroglyphic. In A. Çilingiroğlu & M. Salvini (Eds.), Ayanis I: Ten Years Excavations At Rusahinili Eidurukai 1989-1998 (pp. 253-270). Roma: Istituto per gli studi micenei ed egeo-anatolici CNR.
Salvini, M. (2006). Urartu Tarihi ve Kültürü (Çev. Belgin Aksoy). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Salvini, M. (2008). (CTU) Corpus dei testi Urartei. Le iscrizioni su pietra e roccia (Vol. I-III). Roma: CNR- İstituto di studi sulle Civiltà dell’Egeo e del Vicino Oriente.
Salvini, M. (2009). The Eastern Provinces of Urartu and the Beginning of History in Iranian Azerbaijan. In H. Sağlamtimur, E. Abay, Z. Derin, A. Ü. Erdem, A. Batmaz, F. Dedeoğlu, M. Erdalkıran, M. B. Baştürk, & E. Konakçı (Eds.), Altan Çilingiroğlu’na Armağan: Yukarı Denizin Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat (pp. 581-598). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Salvini, M. (2019). Urartu tarihine genel bir bakış. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 50-73). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
San, O. (2000). Urartu siyasal tarihinde Diauehi Krallığı. OLBA, III, 19-28. Mersin.
Saulcy, L. F. J. C. (1853). Voyage Autour De La Mer Morte Et Dans Les Terres Bibliques. Paris.
Sayce, A. H. (1888). Inscriptions Vanniques D’Armavir Et De Tsolokert. Le Museom, II, 358-364.
Sevin, V. (1977). Urartu Çömlekçiliğinde Kapak. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 227-233.
Sevin, V. (1979). Urartu Krallığının tarihsel ve kültürel gelişimi. İstanbul Üniversitesi Doktora Tezi. İstanbul.
Sevin, V. (1986). Urartu Mezar Mimarisine Yeni Katkılar. X. Anadolu Araştırmaları, 329-350.
Sevin, V. (1987). Urartu Oda Mezar Mimarisinin Kökeni Üzerine Bazı Gözlemler. In A. Çilingiroğlu (Ed.), Anadolu Demir Çağları I (ss. 35-55). İzmir.
Sevin, V. (1989). Urartulara Ait Dünyanın En Eski Karayolu. Anadolu Araştırmaları, XI, 47-56.
Sevin, V. (1999). The Origins of The Urartian’s in the Light of The Van / Karagündüz Excavations. Anatolian Iron Ages-IV, Anatolian Studies, 49, 159-165.
Sevin, V. (2005). Urartu çanak-çömlekçiliği. Arkeoatlas, IV, 104-105.
Sevin, V. (2012). Van Kalesi. Urartu Kral Mezarları ve Altıntepe Halk Mezarlığı. İstanbul.
Sevin, V., & Kavaklı, E. (1996). Bir Erken Demir Çağı Nekropolü Van-Karagündüz. İstanbul: Arkeoloji- Sanat Yayınları.
Sevin, V., Özfırat, A., & Kavaklı, E. (2000). 1997-1998 Van/Altıntepe Urartu Nekropolü Kazıları. XXI. Kazı Sonuçları Toplantısı- 1 (ss. 421-434).
Sivas, H. (1998). Urartu Çanak-Çömleği Üzerine Yeni Gözlemler (Tuşpa- Karagündüz ve Ayanis Kazıları Işığında). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Slattery, J. C. D. (1987). Urartu and the Black Sea Colonies: an Economic Perspective. Reprint from al Rafidon Vol. VIII, 2-22. Tokyo.
Sukenik, Y. (1974). On the Technique of Khirbet Kerak Ware. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 106, 9-17.
Sümer, O. (1961-62). Urartu Pişmiş Toprak Eserleri Hakkında. Anatolia, Ankara.
Şener, Şenol, Çolakoğlu, & Şener (2007). Bitlis Metamorfit Kuşağında Urartu Medeniyetine Ait Demir İşletmeciliği: Bahçesaray ve Balaban (Van) Örneği. 60. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, 163-165.
Şenyürek, M. (1944). Tebliğler: Anadolu’da Bulunan İki Yeni Paleolitik Alete Dair Bir Not. Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Dergisi, 2(2), 349-352.
Tadmor, H. (1994). The Inscriptions of Tiglath-Pileser III King of Assyria. Jerusalem.
Tarhan, M. T. (1969). İskitlerin Dini İnanç ve Adetleri. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 23, 145-170. İstanbul.
Tarhan, M. T. (1972). Eski Çağ’da Kimmerler Problemi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Tarhan, M. T. (1978). MÖ XIII. Yüzyılda Uruatri ve Nairi Konfederasyonları (İstanbul Üniversitesi Doçentlik Tezi). İstanbul.
Tarhan, M. T. (1982). Urartu Devleti’nin ‘Kuruluş’ Evresi ve Kurucu Krallardan ‘Lutipri=Lapturi’ Hakkında Yeni Görüşler. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Anadolu Araştırmaları, VIII, 69-114.
Tarhan, M. T. (1986). Van Kalesi’nin ve Eski Van Şehri’nin Tarihi-Milli Park Projesi Üzerinde Ön Çalışmalar-I: Anıt Yapılar. III. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 297-355.
Tarhan, M. T. (2002). Ön Asya Dünyasında İlk Türkler: Kimmerler ve İskitler. Türkler Ansiklopedisi, 597-610. Ankara.
Tarhan, M. T. (2003). Urartu başkenti Tuşpa-Van Kalesi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 85-105). İstanbul.
Tarhan, M. T., & Sevin, V. (1976-77). Van Bölgesinde Urartu Araştırmaları-I: Askeri ve Sivil Mimariye ait Yeni Gözlemler. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 273-304.
Taşkıran, H. (2006). Anadolu Köprüsünde Acheulleen Kültürün İzleri ve Bazı Düşünceler. In Ö. Erkanal (Ed.), Hayat Erkanal’a Armağan: Kültürlerin Yansıması (pp. 709-716). Homer Kitabevi.
Topaloğlu, Y. (2009). Kuzeydoğu Anadolu’da Urartu’nun tarihi mirası (kalıntıları) ve arkeolojik verileri. Atatürk Üniversitesi Doktora Tezi.
Topaloğlu, Y. (2011). Iğdır Bölgesi’nde Yeni Urartu Kaya Mezarları. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 309-326.
Topaloğlu, Y. (2012). Yeni Buluntular Işığında Kuzeydoğu Anadolu Kaya Mezarları. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 131-163.
Topaloğlu, Y. (2016). Erzurum ve Çevresi Tunç Çağı Yerleşmeleri. Turkish Studies, 11(2), 1193-1230.
Topaloğlu, Y. (2018). Tarihsel Çerçeve. In Uzundere Kültür Envanteri (ss. 48-63). Erzurum.
Topaloğlu, Y., & Kılıç, M. (2021). Doğu Anadolu Demir Çağı’nda Ölüm ve Ahiret İnancı. In L. G. Gökçek, E. Yıldırım, & O. Pekşen (Eds.), Anadolu’nun Eski Çağlarında İnanç Olgusu ve Yönetim Anlayışı (pp. 511-538). İstanbul: Değişim Yayınları.
Tümer, H. (2017). Van Hakkâri Dağlık Bölgesi Kaya Resimleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Türker, A. (2001). Urartu Krallığı’nın Yerleşim Birimleri Işığında Yayılımı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Varol, O. (2005). Çivi Yazılı Belgeler Işığında Urartu Dili’nin Yapısal Özellikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Wick, L., Lemeke, G., & Sturm, M. (2003). Evidence of Late Glacial and Holocene Climatic Change and Human Impact in Eastern Anatolia: High-Resolution Pollen Charcoal Isotopic and Geochemical Records from the Laminated Sediments of Lake Van. The Holocene, 13(5), 665-675.
Wilhelm, G. (1986). Urartian. In R. D. Woodard (Ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (pp. 119-137). Cambridge.
Yakar, J. (2011). Etno Arkeolojik Veriler Işığında Doğu Anadolu’nun Urartu Döneminde Sosyoekonomik Yapısı. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu: Doğuda Değişim (pp. 126-148). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Yakar, J. (2014). Eski Anadolu Toplumunun Arkeolojideki Yansımaları. İstanbul: Homer Kitabevi.
Yakar, J. (2019). Etnoarkeolojik veriler ışığında Doğu Anadolu’nun Urartu döneminde sosyoekonomik yapısı. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 88-103). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Yalçın, Ü., Hauptmann, H., Hauptmann, A., & Pernicka, E. (1993). Norşuntepe’de Geç Kalkolitik Çağı Bakır Madenciliği Üzerine Arkeometalurjik Araştırmalar. VIII. Arkeometri Araştırmaları Sonuçları Toplantısı (pp. 381-390). Ankara.
Yıldırım, E., & Pekşen, O. (2013). Üçüncü Arami Göçü’nün Anadolu’nun Güneydoğusuna Yaptığı Etnik ve Siyasi Etkiler. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4(13), 31-55.
Yiğitpaşa, D. (2010). Urartu Ölü Gömme Gelenekleri ve Ölümle İlgili Ritüeller. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 25, 177-202.
Zimansky, P. (2004). Urartu Krallığı ve Topografya. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 75-83). İstanbul.
Zimansky, P. (2019a). Unutulan ve Tekrar Hayata Dönen Bir Krallık: Urartu Çalışmaları ve Literatürü. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 36-49). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Zimansky, P. (2019b). Urartu ve Çağdaşları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 74-87). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Referanslar
Adontz, N. (1946). Histoire d’Arménie. Les origines. Paris.
Albright, W. (1926). The Jordan Valley in the Bronze Age. Annual of the American Schools of Oriental Research-VI, 13-74.
Amiran, R. B. K. (1952). Connections between Anatolia and Palestine in the Early Bronze Age. Israel Exploration Journal-2, 2, 89-103.
Andre-Salvini, B., & Salvini, M. (1999). Gli Annali di Argişti I. Note e Collazioni. Studi micenei ed egeo-Anatolici, 30, 9-23.
Astour, M. C. (1979). The Arena of Tiglath-Pilaser III’s Campaign Against Sarduri II (743 B.C.). Assur, 2(3), 69-91.
Ayaz, G. (2006). Altıntepe Urartu Nekropolleri Takıları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Barnett, R. D. (1974). The hieroglyphic writing of Urartu. Anatolian Studies.
Baştürk, M. B. (2006). Din ve Dini Ayinlerin Urartu Krallığındaki Toplumsal ve Siyasi Rolü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Batmaz, A. (2003). Urartu Krallığının II. Rusa Dönemindeki Tarihi ve Kültürü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Silibolatlaz, D., Baykara, D., Özer, İ., & Sağır, M. (2016). 2014 Yılı Van İli Neojen ve Pleistosen Dönemleri Yüzey Araştırması. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 539-552.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Silibolatlaz, D., Baykara, D., & Bolkan, İ. H. (2017). 2015 Yılı Van İli Pleistosen Dönem Yüzey Araştırması. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 34(1), 295-314.
Baykara, İ., Dinçer, B., Şahin, S., Koç, E., Ünal, E., Kuvanç, R., Gülseven, B., & Birol, Ö. (2018). Van İli Neojen ve Pleistosen Dönemleri Yüzey Araştırması-2016. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 35(2), 27-41.
Belck, W. (1901). Forschungsreise in Klein-Asien. Zeitschrift Für Ethnologie-XXXIII, 452-522.
Belli, O. (1977). Urartular Çağında Van Bölgesi Yol Şebekesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
Belli, O. (1982). Urartular. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi-I (139-208). İstanbul.
Belli, O. (1991). Inscribed Metal Objects. In Urartu: A Metal Working Center in the First Millennium B.C.E. (ed. Merhav) (44-49). Jerusalem.
Belli, O. (1996). Doğu Anadolu Bölgesinde keşfedilen Urartu barajlarına toplu bir bakış. Belleten, 229, 638-751.
Belli, O. (2000). 1998 Yılında Doğu Anadolu Bölgesi’nde Urartu Baraj ve Sulama Sisteminin Araştırılması. XVII. Araştırma Sonuçları Toplantısı-II, Ankara, 89-100.
Belli, O. (2004a). Urartu tarihi ile ilgili araştırmaların tarihçesi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 13-43). İstanbul.
Belli, O. (2004b). Urartu Krallığı’nın tarihsel gelişimi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 45-73). İstanbul.
Belli, O. (2005). 2003 Yılında Doğu Anadolu Bölgesi’nde Urartu Baraj Gölet ve Sulama Kanallarının Araştırılması. XXII. Araştırma Sonuçları Toplantısı-I, Ankara, 203-216.
Belli, O., & Konyar, E. (2003). Doğu Anadolu Bölgesinde Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri. İstanbul.
Belli, O., & Konyar, E. (2003). Doğu Anadolu Bölgesinde Erken Demir Çağı Kale ve Nekropolleri. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Beran, T. (1956). Zur Inschrift Sardur III bei İzoli. İstanbuller Mitteilungen, 7, 133-145.
Biber, H. (2005). Urartu Silahları: Kılıç-Hançer ve Bıçaklar (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Biber, H. (2019). Urartu silahları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 170-181). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Boessneck, J., & Von Den Driesch, A. (1979). Tepecik’te 1970 ile 1973 Yılları Arasındaki Kazılarda Bulunan Hayvan Kemikleri. Keban Projesi 1973 Çalışmaları, Ankara, 95-96.
Braidwood, R. J., & Braidwood, L. S. (1960). Excavations in the Plain of Antioch I: The Earlier Assemblages A-J. Chicago: Oriental Institute Publications.
Burney, C. A. (1957). Urartian fortresses and towns in the Van region. Anatolian Studies, VII, 37-53.
Burney, C. A. (1958). Eastern Anatolia in the Chalcolithic and Early Bronze Age. Anatolian Studies, VIII, 157-209.
Burney, C. A. (2012). The Economy of Urartu: Probabilities and Problems. In S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf, & P. Zimansky (Eds.), ACTA IRANICA Biainili-Urartu (pp. 53-60). Peters.
Burney, C. A., & Lang, D. M. (1971). The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus. London.
Burney, C. A., & Lang, D. M. (1971). The Peoples of the Hills. London.
Caneva, C., & Palmieri, A. M. (1988). Metalwork at Arslantepe in Late Chalcolithic and Early Bronze I: The Evidence from Metal Analyses. In M. Frangipane & P. Alba (Eds.), Perspectives on Proto-urbanization in Eastern Anatolia: Arslantepe (Malatya) (pp. 637-654). Origini.
Çavuşoğlu, R. (2019). Urartu takıları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 182-196). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çavuşoğlu, R., & Biber, H. (2008). Van-Kalecik Urartu Nekropolü Üzeine Bir değerlendirme. In E. Genç & D. Çelik (Eds.), Aykut Çınaroğlu’na Armağan (pp. 189-212). Ankara: Ekici Ofset.
Çevik, N. (2000). Urartu kaya mezarları ölü gömme gelenekleri. Ankara.
Çevik, Ö. (2009). İskân Yeri Seçiminde Bilişsel Faktörlerin Olası Rolü: Rusa’nın Eiduru (Süphan) Dağı Önündeki Kent-Ayanis. In H. Sağlamtimur, et al. (Eds.), Altan Çilingiroğlu’na Armağan Yukarı Deniz Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat (pp. 195-202). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Çiğdem, S. (2000). Başlangıçtan Eski Tunç Çağı Sonuna Kadar Erzurum ve Yöresi Geçim Kaynakları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26, 197-210.
Çiğdem, S. (2014). Sosyopolitik Açıdan Urartu Öncesi Doğu Anadolu Madenciliği ve Metalürjisi. Ankara: Berikan Yayınevi.
Çiğdem, S., & Can, B. (2005). Erzurum Müzesi’nde Bulunan Tarım Aletleri Işığında Geç Kalkolitik ve Tunç Çağlarında Bölgedeki Tarımsal Aktiviteler. Anadolu / Anatolia, 29, 13-27.
Çiğdem, S., & Topaloğlu, Y. (2018). Eski Çağ’da Doğu Anadolu’nun İktisadi Hayatı Üzerine Genel Bir Değerlendirme. In L. G. Gökçek, E. Yıldırım, & O. Pekşen (Eds.), Anadolu’nun Eskiçağlarında İktisadi ve Zirai Hayat (ss. 413-457). İstanbul: Değişim Yayınları.
Çilingiroğlu, A. (1976-1977). Sargon’un Sekizinci Seferi ve Bazı Öneriler. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 235-251.
Çilingiroğlu, A. (1983). Urartu’da Toplu Nüfus Aktarımları. Anadolu Araştırmaları, IX, 311-317.
Çilingiroğlu, A. (1984). Urartu ve Kuzey Suriye: Siyasal ve Kültürel İlişkiler. İzmir.
Çilingiroğlu, A. (1994). Urartu Tarihi. Bornova: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Çilingiroğlu, A. (1997). Urartu Krallığı: Tarihi ve sanatı. İzmir.
Çilingiroğlu, A. (1998). Urartu’da Tapınma ve Tapınma Yerleri. In G. Arsebük, M. J. Mellink, & W. Schirmer (Eds.), Light on Top of the Black Hill: Studies Presented to Halet Çambel (ss. 229-233). İstanbul.
Çilingiroğlu, A. (2005). Urartu dini. Arkeoatlas, IV, 114-115.
Çilingiroğlu, A. (2019). Urartu dini. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 134-146). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Çilingiroğlu, A., & Salvini, M. (2001). Ayanis I: ten Years’ Excavations at Rusahinili Eiduru-Kai 1989-1998. Roma: CNR. Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-Anatolici.
Derin, Z. (1993). Demir Çağı’nda Doğu Anadolu’da Ölü Gömme Gelenekleri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Diakonov, I. M. (1971). Hurrisch und Urartäisch. München.
Dinçol, A. (2005). Urartu yazısı ve dili. Arkeoatlas, IV, 112-113.
Dinçol, A. M., & Dinçol, B. (2019). Urartu yazısı ve dili. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 123-133). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Dinçol, A. M., & Dinçol, B. (2021). Eskiçağda Doğu Akdeniz Havzası ve Anadolu’da Diller ve Yazılar. In E. Jean, M. Eminoğlu, Ş. Şentürk, & N. Orki (Eds.), Boğazköy’den Karatepe’ye (pp. 20-37). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Dinçol, A. M., & Kavaklı, E. (1978). Van Bölgesinde Bulunmuş Yeni Urartu Yazıtları. Anadolu Araştırmaları Ek Yayın, İstanbul.
Durmuş, İ. (1997). Anadolu’da Kimmerler ve İskitler. Belleten, LXI, Ankara.
Dyson. (1968). The Archaeological Evidence of the Second Millennium B.C. on the Persian Plateau. The Cambridge Ancient History-II, 14-16.
Dyson. (1973). The Archaeological Evidence of the Second Millennium B.C. on the Persian Plateau. In E. Edward (Ed.), The Cambridge Ancient History-2/1 (pp. 686-715). Cambridge.
Erdem, A. Ü. (2011). Doğu Anadolu’nun Demir Çağ Aşiretleri. TÜBA-AR, 14, 59-68.
Erdem, A. Ü., & Konyar, E. (2019). Urartu çanak çömleği. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 197-212). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Erkmen, M., & Altunkaynak, G. (2017). 2016 Yılı Alaybeyi Höyük Kazıları. 26. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 237-262.
Erkmen, M., & Altunkaynak, G. (2019). Erzurum Aziziye Alaybeyi 2017 Yılı Kazıları. 27. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Ankara, 171-188.
Erzen, A. (1978). Çavuştepe I MÖ 7-6. yy Urartu Mimarlık Anıtları ve Ortaçağ Nekropolü. Ankara.
Erzen, A. (1992). Doğu Anadolu ve Urartular. Ankara.
Esin, U. (2011). Değirmentepe. Tarihöncesinden Demir Çağı’na Anadolu’nun Arkeoloji Atlası Arkeoatlas, 110.
Esin, U., & Harmankaya, S. (1986). 1985 Yılı Değirmentepe (Malatya-İmamlı Köyü) Kurtarma Kazısı. 8. Kazı Sonuçları Toplantısı, 1, 95-137.
Esin, U., & Harmankaya, S. (1987). Değirmentepe Malatya Kurtarma Kazısı 1986. 9. Kazı Sonuçları Toplantısı, 79-125.
Forbes, T. B. (1983). Urartian Architecture. Oxford: BAR.
Forrer, E. (1931). Hajasa-Azzi. Caucasica IX, 1-24.
Frangipane, M. (2001a). Centralization Processes in Greater Mesopotamia: Uruk “Expansion” as the Climax of Systematic Interactions among Area of the Greater Mesopotamian Region. In M. S. Rothmann (Ed.), Uruk Mesopotamia and Its Neighbors: Cross Cultural Interactions in the Era of State Formation (pp. 307-348). Santa Fe: School of American Research Advanced Seminar Series Research Press.
Frangipane, M. (2001b). The Transition between Two Opposing Forms of Power at Arslantepe (Malatya) at the Beginning of the 3rd Millennium. TÜBA-AR, 4, 1-24.
Frangipane, M. (2009). Rise and Collapse of the Late Uruk Centers in Upper Mesopotamia and Eastern Anatolia. Scienze Dell’Antichità, 15, 25-41.
Frangipane, M. (2016). The Origins of Administrative Practices and Their Developments in Greater Mesopotamia. The Evidence from Arslantepe. Archeo-Nil, 26, 9-32.
Frangipane, M. (2017). Arslantepe Malatya: Merkezi Ekonominin Kökenleri ve Karakteri-Arslantepe Malatya: Origini e Caratteri di un’antichissima Economia Centralizzata. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 154, 27-44.
Frangipane, M., Di Nocera, G. M., Hauptmann, A., Morbidelli, P., Palmieri, A., Sadori, L., Schultz, M., & Schmidt, T. (2001). New Symbols of a New Power in a “Royal” Tomb from 3000 B. C. at Arslantepe (Malatya) Turkey. Paleorient, 27(2), 105-139.
Frangipane, M., Ferioli, P., Fiandra, E., Laurito, R., & Pittman, H. (2007). Arslantepe Cretulae. In An Early Centralized Administrative System before Writing Missione Archeologica Italiana nell’Anatolia Orientale: Arslantepe. V Universitá Sapienza di Roma (pp. 141-148). Roma.
Fuchs, A. (2012). Urartu in der Zeit in. In S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf, & P. Zimasky (Eds.), Bianili-Urartu: The Proceedings of the Symposium Held in Munich (pp. 135-161). Acta Iranica, 51. Leuven: Peeters.
Gözet, R. (1992). Urartu Devletinin Sosyoekonomik Yapısı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Grayson, A. K. (1991). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC I (1114-859 B.C.). The Royal Inscription of Mesopotamia. Assyrian Periods. Vol 2. London: University of Toronto.
Grayson, A. K. (1996). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC II (858-745 B.C.). The Royal Inscription of Mesopotamia. Assyrian Periods. Vol 3. London: University of Toronto.
Gündüz, S. (1994). Urartu Askeri Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
Harmankaya, S., & Tanındı, O. (1996). Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri-1 (TAY). İstanbul.
Işıklı, M. (2005). Doğu Anadolu Kura-Aras Kültürünün Karaz Pulur ve Güzelova Malzemesi Işığında Tekrar Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Işıklı, M. (2011). Doğu Anadolu Erken Transkafkasya Kültürü. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Işıklı, M. (2012). The Subsistence Economy of Kura-Araxian Folks in Eastern Anatolia: Animal Husbandry and Pastoralism. In Azerbaycanın Erken Ekinçilik Dövrü Abideleri Sempozyumu (Maqalaler Toplusu) (pp. 103-112). Bakü: Azerbaycan Milli İlimler Akademiası Arxeologiya ve Etnoqrafiya İnstitutu.
Işıklı, M. (2017). Doğu Anadolu Yaylasındaki Kültürel ve Politik Dönüşümler (Kura-Aras Kültürel Sürecinden Urartu Dönemine Değin). In P. Pınarcık, B. Gökçe, M. S. Erkek, & S. Coşkun (Eds.), Prof. Dr. Recep Yıldırım’a Armağan (pp. 93-107). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Işıklı, M., & Can, B. (2007). Erzurum Region in the Early Iron Age: New Observations. Anatolian Iron Ages 6: The Proceedings of the Sixth Anatolian Iron Ages Colloquium held at Eskişehir (16-20 August 2004) (pp. 153-166). Leuven: ANES Suppl. 20.
Kalaç, M. (1956). Kömürhan Urartu Kitabesi. Belleten, XX-79, 349-354. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Kelly, M., & Bucellati, G. (1974). The Early Trans-Caucasian Culture Geographical and Chronological Interaction. Chicago.
Kelly, M., & Bucellati, G. (1979). The Fertile Crescent Culture: North Eastern Connections of Syria and Palestine in the Third Millennium BC. Ugarit-Forschungen, 11, 413-430.
Kılıç, M., & Topaloğlu, Y. (2018). Antik Kaynaklara Göre Doğu Anadolu Mimarisi. In Kurtuluşunun 100. Yılında Uluslararası Erzurum Sempozyumu (12-13 Mart 2018) (pp. 48-63). Erzurum.
Kınal, F. (1962). Eski Anadolu Tarihi. Ankara.
Konyar, E. (2005). Urartu’da Mezar Tipleri ve Gömü Adetleri. Turing Türkiye Belleteni, 89, 36-40.
Konyar, E. (2019). Urartu’da mezar tipleri ve gömü âdetleri. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 147-169). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Koşay, H. Z. (1943). Karaz Sondajı. III. Türk Tarih Kongresi, 165-169. Ankara.
Koşay, H. Z. (1984). Erzurum ve Çevresi Dip Tarihi. Ankara.
Koşay, H. Z., & Turfan, K. (1959). Erzurum Karaz Kazısı Raporu. Belleten, 23(91). Ankara.
Koşay, H. Z., & Vary, H. (1964). Pulur Kazısı 1960 Mevsimi Çalışmaları Raporu. Belleten, 23(91). Ankara.
Kökten, İ. K. (1943). Doğu Anadolu Kars Bölgesinin Tarih Öncesi Araştırmalarına Dair Bir Not. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 1(2), 119-121.
Kökten, İ. K. (1944). Orta, Doğu ve Kuzey Anadolu’da Yapılan Tarih Öncesi Araştırmalar. Belleten, 8(32), 659-689.
Kökten, İ. K. (1947). Bazı Prehistorik İstasyonlar Hakkında Yeni Gözlemler. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 5(2), 223-235. Ankara.
Kökten, İ. K. (1976). Keban Baraj Gölü Alanında Taş Devri Araştırmaları 1972. Keban Projesi 1972.
König, F. (1955-1957). Handbuch der chaldäischen Inschriften. Graz, Austria: Archiv für Orientforschung Herausgegeben von Ernst Weidner. Beiheft.
Köroğlu, K. (2000). Urartu Krallığı’nın kuzey yayılımı ve Qulha ülkesinin tarihi coğrafyası. Belleten, LXIV(241), 720-723. Ankara.
Köroğlu, K. (2008). Urartu kaya mezarı geleneği ve Doğu Anadolu’daki tek odalı kaya mezarlarının kökeni. Arkeoloji ve Sanat, 127, 21-38.
Köroğlu, K. (2019). Urartu: Krallık ve aşiretler. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 1-35). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Kroll, S. (2019). İran’daki Urartu şehirleri. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 104-122). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Kuftin, B. A. (1943). Urartskij “Kolumbarij” u podosvy Ararata i Kuro-Araksskij eneolit / An Urartian “columbarium” on the slopes of Ararat and the Copper Age of the Kuro-Araxes basin. Vestnik Gosudarstvennogo muzeja Gruzii.
Kuşçu, E. (2005). Sözdizim ve Biçimbilim Açısından Urartu Dili (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
Kutlu, E. (1969). Altıntepe’de Urartu Seramiği. Belleten, 131, 279-298. Ankara.
Lanfranchi, G. B., & Parpola, S. (1990). The Correspondence of Sargon II Part II. Letters Form the Northern and North-eastern Provinces. State Archives of Assyria. Vol V. Helsinki: Helsinki University Press.
Lehmann-Haupt, C. F. (1928-1935). Corpus Inscriptionum Chaldicarum I-II. Berlin-Leipzig.
Marr, N., & Orbeli, I. A. (1922). Archeologiceskaja ekspedicija 1916 goda v Van. Raskopki dvuch ni na Vanskoj skale i nadpisi Sardura vtrogo iz raskopok zapadnoj ni i. St Petersburg: Russkoe Archaeologioeskoe Obscestvo.
Melikishvili, G. A. (1960). Urartskie Klinoobraznye Nadpisi. Moskova.
Miron, A., & Orthmann, W. (1995). Unterwegs zum Goldenen Vlies: Archäologische Funde aus Georgien. Saarbrücken.
Öğün, B. (1970). Van’da Urartu Sulama Tesisleri ve Şamram (Semiramis) Kanalı. Ankara.
Özdoğan, A. E. (2007). Çayönü. In M. Özdoğan & N. Başgelen (Eds.), Türkiye’de Neolitik Dönem: Anadolu’da Uygarlığın Doğuşu ve Avrupa’ya Yayılımı Yeni Kazılar Yeni Bulgular. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Özdoğan, M. (2004). The Neolithic and The Highlands of Eastern Anatolia. In A. Sagona (Ed.), Ancient Near Eastern Studies A View from The Highlands: Archeological Studies in Honor of Charles Burney (pp. 28-29). Peeters.
Özfırat, A. (2001). Doğu Anadolu Yayla Kültürleri. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Özfırat, A. (2003). Doğu Anadolu Yüksek Yaylası’ndan MÖ 2. Binyıl Kurganları. Belleten, 66(246), 343-356.
Özfırat, A. (2007). A Survey of Pre-Classical Sites in Eastern Turkey Fourth Preliminary Report: The Eastern Shore of Lake Van. ANES, 44, 113-140.
Özfırat, A. (2009). Bozkurt Kurgan Mezarlığı Kazıları. Belleten, 73(268), 635-644.
Özgüç, T. (1969). Altıntepe II: Mezarlar Depo Binası ve Fildişi Eserler Tombs Storehouse and Ivories. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınlarından – V (27).
Özkan, H. (2013). Haho Manastırı. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Palmieri, A., Frangipane, M., Hauptmann, A., & Hess, K. (1999). Early Metallurgy at Arslantepe during the Late Chalcolithic and Early Bronze Age IA-IB Periods. In A. Hauptmann, E. Pernicka, T. Rehren, & Ü. Yalçın (Eds.), The Beginnings of Metallurgy (pp. 141-148). Der Anschnitt Beiheft 9.
Payne, M. R. (2006). Urartu çivi yazılı belgeler kataloğu. İstanbul.
Payne, R. M. (1995). Urartu Yazılı Belgeler Kataloğu (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Pehlivan, M. (1984). En Eski Çağlardan Urartu’nun Yıkılışına Kadar Erzurum ve Çevresi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Pehlivan, M. (1991). Daya(e)ni / Diau(e)hi. Erzurum.
Piotrovskii, B. B. (1965). Urartu dini. A. Ü. Dil-Tarih ve Coğrafya Fakültesi Dergisi, 23, 37-49. Ankara.
Piotrovskii, B. B. (1966). Il Regno Di Van Urartu. Roma.
Piotrovskii, B. B. (1969). Urartu. Geneva.
Rollinger, R. (2008). The Median Empire the End of Urartu and Cyrus the Great’s Campaign in 547 BC (Nabonidus Chronicle II). Ancient West and East, 7, 51-65.
Ryan, C. W. (1960). A Guide to the Known Minerals of Turkey. Ankara.
Saggs, H. W. F. (1984). The Might that was Assyria. London.
Sagona, A. (1999). The Bronze Age-The Iron Age Transition in Northeast Anatolia: A View from Sos Höyük. Anatolian Studies, 49, 153-157.
Sagona, A. (2000). Sos Höyük and The Erzurum Region in Late Prehistory: A Provisional Chronology for Northeastern Anatolia Area. In H. Marro & H. Hauptmann (Eds.), Anatolica XI Chronologies des pays du Caucasiens et de L’Euphrate aux I III e Millénaires (pp. 329-373).
Sagona, A., & Sagona, C. (2000). Excavations at Sos Hoyuk 1998-2000: Fifth Preliminary Report. Ancient Near Eastern Studies, 37, 55-127.
Sagona, A., & Zimansky, P. (2015). Arkeolojik Veriler Işığında Türkiye’nin En Eski Kültürleri: MÖ 1.000.000-550. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Sağlamtimur, A. H. (2001). Urartu Krallığı’nın Ekonomik Yapısı (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi.
Salvini, M. (1967). Nairi e Ur(u)atri: Contribuita alla Storia della Formazione del regno di Urartu. Roma.
Salvini, M. (1972). Le testimonianze storiche Urartee sulle regioni del Medio Eufrate: Melitene Kommagene Sophone Tomisa. La Parola del Passato, CXLII-CXLIV, 279-287.
Salvini, M. (1994). The Historical Background of the Urartian Monument of Meher Kapısı. In Anatolian Iron Ages III (pp. 205-210). Ankara: The British Institute of Archaeology at Ankara.
Salvini, M. (1995). Geschichte und Kultur der Urartäer. Darmstadt.
Salvini, M. (2001). The Inscriptions of Ayanis-Cuneiform and Hieroglyphic. In A. Çilingiroğlu & M. Salvini (Eds.), Ayanis I: Ten Years Excavations At Rusahinili Eidurukai 1989-1998 (pp. 253-270). Roma: Istituto per gli studi micenei ed egeo-anatolici CNR.
Salvini, M. (2006). Urartu Tarihi ve Kültürü (Çev. Belgin Aksoy). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Salvini, M. (2008). (CTU) Corpus dei testi Urartei. Le iscrizioni su pietra e roccia (Vol. I-III). Roma: CNR- İstituto di studi sulle Civiltà dell’Egeo e del Vicino Oriente.
Salvini, M. (2009). The Eastern Provinces of Urartu and the Beginning of History in Iranian Azerbaijan. In H. Sağlamtimur, E. Abay, Z. Derin, A. Ü. Erdem, A. Batmaz, F. Dedeoğlu, M. Erdalkıran, M. B. Baştürk, & E. Konakçı (Eds.), Altan Çilingiroğlu’na Armağan: Yukarı Denizin Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat (pp. 581-598). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Salvini, M. (2019). Urartu tarihine genel bir bakış. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 50-73). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
San, O. (2000). Urartu siyasal tarihinde Diauehi Krallığı. OLBA, III, 19-28. Mersin.
Saulcy, L. F. J. C. (1853). Voyage Autour De La Mer Morte Et Dans Les Terres Bibliques. Paris.
Sayce, A. H. (1888). Inscriptions Vanniques D’Armavir Et De Tsolokert. Le Museom, II, 358-364.
Sevin, V. (1977). Urartu Çömlekçiliğinde Kapak. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 227-233.
Sevin, V. (1979). Urartu Krallığının tarihsel ve kültürel gelişimi. İstanbul Üniversitesi Doktora Tezi. İstanbul.
Sevin, V. (1986). Urartu Mezar Mimarisine Yeni Katkılar. X. Anadolu Araştırmaları, 329-350.
Sevin, V. (1987). Urartu Oda Mezar Mimarisinin Kökeni Üzerine Bazı Gözlemler. In A. Çilingiroğlu (Ed.), Anadolu Demir Çağları I (ss. 35-55). İzmir.
Sevin, V. (1989). Urartulara Ait Dünyanın En Eski Karayolu. Anadolu Araştırmaları, XI, 47-56.
Sevin, V. (1999). The Origins of The Urartian’s in the Light of The Van / Karagündüz Excavations. Anatolian Iron Ages-IV, Anatolian Studies, 49, 159-165.
Sevin, V. (2005). Urartu çanak-çömlekçiliği. Arkeoatlas, IV, 104-105.
Sevin, V. (2012). Van Kalesi. Urartu Kral Mezarları ve Altıntepe Halk Mezarlığı. İstanbul.
Sevin, V., & Kavaklı, E. (1996). Bir Erken Demir Çağı Nekropolü Van-Karagündüz. İstanbul: Arkeoloji- Sanat Yayınları.
Sevin, V., Özfırat, A., & Kavaklı, E. (2000). 1997-1998 Van/Altıntepe Urartu Nekropolü Kazıları. XXI. Kazı Sonuçları Toplantısı- 1 (ss. 421-434).
Sivas, H. (1998). Urartu Çanak-Çömleği Üzerine Yeni Gözlemler (Tuşpa- Karagündüz ve Ayanis Kazıları Işığında). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Slattery, J. C. D. (1987). Urartu and the Black Sea Colonies: an Economic Perspective. Reprint from al Rafidon Vol. VIII, 2-22. Tokyo.
Sukenik, Y. (1974). On the Technique of Khirbet Kerak Ware. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 106, 9-17.
Sümer, O. (1961-62). Urartu Pişmiş Toprak Eserleri Hakkında. Anatolia, Ankara.
Şener, Şenol, Çolakoğlu, & Şener (2007). Bitlis Metamorfit Kuşağında Urartu Medeniyetine Ait Demir İşletmeciliği: Bahçesaray ve Balaban (Van) Örneği. 60. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, 163-165.
Şenyürek, M. (1944). Tebliğler: Anadolu’da Bulunan İki Yeni Paleolitik Alete Dair Bir Not. Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Dergisi, 2(2), 349-352.
Tadmor, H. (1994). The Inscriptions of Tiglath-Pileser III King of Assyria. Jerusalem.
Tarhan, M. T. (1969). İskitlerin Dini İnanç ve Adetleri. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 23, 145-170. İstanbul.
Tarhan, M. T. (1972). Eski Çağ’da Kimmerler Problemi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Tarhan, M. T. (1978). MÖ XIII. Yüzyılda Uruatri ve Nairi Konfederasyonları (İstanbul Üniversitesi Doçentlik Tezi). İstanbul.
Tarhan, M. T. (1982). Urartu Devleti’nin ‘Kuruluş’ Evresi ve Kurucu Krallardan ‘Lutipri=Lapturi’ Hakkında Yeni Görüşler. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Anadolu Araştırmaları, VIII, 69-114.
Tarhan, M. T. (1986). Van Kalesi’nin ve Eski Van Şehri’nin Tarihi-Milli Park Projesi Üzerinde Ön Çalışmalar-I: Anıt Yapılar. III. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 297-355.
Tarhan, M. T. (2002). Ön Asya Dünyasında İlk Türkler: Kimmerler ve İskitler. Türkler Ansiklopedisi, 597-610. Ankara.
Tarhan, M. T. (2003). Urartu başkenti Tuşpa-Van Kalesi. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 85-105). İstanbul.
Tarhan, M. T., & Sevin, V. (1976-77). Van Bölgesinde Urartu Araştırmaları-I: Askeri ve Sivil Mimariye ait Yeni Gözlemler. Anadolu Araştırmaları, IV-V, 273-304.
Taşkıran, H. (2006). Anadolu Köprüsünde Acheulleen Kültürün İzleri ve Bazı Düşünceler. In Ö. Erkanal (Ed.), Hayat Erkanal’a Armağan: Kültürlerin Yansıması (pp. 709-716). Homer Kitabevi.
Topaloğlu, Y. (2009). Kuzeydoğu Anadolu’da Urartu’nun tarihi mirası (kalıntıları) ve arkeolojik verileri. Atatürk Üniversitesi Doktora Tezi.
Topaloğlu, Y. (2011). Iğdır Bölgesi’nde Yeni Urartu Kaya Mezarları. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 309-326.
Topaloğlu, Y. (2012). Yeni Buluntular Işığında Kuzeydoğu Anadolu Kaya Mezarları. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 131-163.
Topaloğlu, Y. (2016). Erzurum ve Çevresi Tunç Çağı Yerleşmeleri. Turkish Studies, 11(2), 1193-1230.
Topaloğlu, Y. (2018). Tarihsel Çerçeve. In Uzundere Kültür Envanteri (ss. 48-63). Erzurum.
Topaloğlu, Y., & Kılıç, M. (2021). Doğu Anadolu Demir Çağı’nda Ölüm ve Ahiret İnancı. In L. G. Gökçek, E. Yıldırım, & O. Pekşen (Eds.), Anadolu’nun Eski Çağlarında İnanç Olgusu ve Yönetim Anlayışı (pp. 511-538). İstanbul: Değişim Yayınları.
Tümer, H. (2017). Van Hakkâri Dağlık Bölgesi Kaya Resimleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Türker, A. (2001). Urartu Krallığı’nın Yerleşim Birimleri Işığında Yayılımı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Varol, O. (2005). Çivi Yazılı Belgeler Işığında Urartu Dili’nin Yapısal Özellikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Wick, L., Lemeke, G., & Sturm, M. (2003). Evidence of Late Glacial and Holocene Climatic Change and Human Impact in Eastern Anatolia: High-Resolution Pollen Charcoal Isotopic and Geochemical Records from the Laminated Sediments of Lake Van. The Holocene, 13(5), 665-675.
Wilhelm, G. (1986). Urartian. In R. D. Woodard (Ed.), The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages (pp. 119-137). Cambridge.
Yakar, J. (2011). Etno Arkeolojik Veriler Işığında Doğu Anadolu’nun Urartu Döneminde Sosyoekonomik Yapısı. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu: Doğuda Değişim (pp. 126-148). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Yakar, J. (2014). Eski Anadolu Toplumunun Arkeolojideki Yansımaları. İstanbul: Homer Kitabevi.
Yakar, J. (2019). Etnoarkeolojik veriler ışığında Doğu Anadolu’nun Urartu döneminde sosyoekonomik yapısı. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 88-103). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Yalçın, Ü., Hauptmann, H., Hauptmann, A., & Pernicka, E. (1993). Norşuntepe’de Geç Kalkolitik Çağı Bakır Madenciliği Üzerine Arkeometalurjik Araştırmalar. VIII. Arkeometri Araştırmaları Sonuçları Toplantısı (pp. 381-390). Ankara.
Yıldırım, E., & Pekşen, O. (2013). Üçüncü Arami Göçü’nün Anadolu’nun Güneydoğusuna Yaptığı Etnik ve Siyasi Etkiler. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4(13), 31-55.
Yiğitpaşa, D. (2010). Urartu Ölü Gömme Gelenekleri ve Ölümle İlgili Ritüeller. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 25, 177-202.
Zimansky, P. (2004). Urartu Krallığı ve Topografya. In O. Belli (Ed.), Urartu: Savaş ve Estetik (pp. 75-83). İstanbul.
Zimansky, P. (2019a). Unutulan ve Tekrar Hayata Dönen Bir Krallık: Urartu Çalışmaları ve Literatürü. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 36-49). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Zimansky, P. (2019b). Urartu ve Çağdaşları. In K. Köroğlu & E. Konyar (Eds.), Urartu Doğu’da Değişim (pp. 74-87). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
