Cerrahi Yaralar ve Bakım Yönetimi
Özet
Cerrahi yaralar doku bütünlüğünün kontrollü bir şekilde olumsuz yönde etkilenmesi ve fizyolojik olarak fonksiyonunun bozulmasıdır. Akut yara sınıfında yer alan cerrahi yaralar normalde düzenli bir şekilde iyileşir ve yara iyileşmesinin farklı, ancak örtüşen aşamaları boyunca sorunsuz ilerler.
Ameliyat sonrası yaraların optimal yönetimi, cerrahi alan enfeksiyonları ve yara açılması gibi potansiyel komplikasyonların gelişmesini önlemek için önemlidir. Bu amaçla yara bakımının sorunsuz bir şekilde yönetilebilmesi için ekip üyeleri arasında etkili iletişim kurulmalı, uygun değerlendirme ve dokümantasyon yapılmalıdır. Ayrıca, ameliyat sonrası yaraların tedavisinde önemli rol oynayan cerrahi hemşireleri, yara iyileşmesinin fizyolojisini ve ameliyat sonrası yara bakımı ilkelerini bilmelidir.
Referanslar
Global guidelines for the prevention of surgical site infection, second edition. Geneva: World Health Organization; 2018. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
Yurt Ş. Cerrahi İnsizyon Yaraları. In: Yıldız CE, Karpuzoğlu E, Uğur M (eds.) Kalp Damar Cerrahisinde Yara Bakım Ortak Görüş. İstanbul: Türk Kalp Damar Cerrahisi Derneği; 2021. p.105-114 E-ISBN - 978-605-69205-7-8
Lancet Commission on Global Surgery. Global Surgery 2030. [Online] https://www.lancetglobalsurgery.org/_files/ugd/346076_713dd3f8bb594739810d84c1928ef61a.pdf [Accessed: 21.08.2023]
Gillespie BM, Walker R, Lin F, Roberts S, Eskes A, Perry J, et al. Wound care practices across two acute care settings: A comparative study. J Clin Nurs; 2020;29:831-9. doi: 10.1111/jocn.15135
Cerrahi Alan Enfeksiyonu Sürveyansı (2018). [Online] https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/SHIE/Klavuzlar/CERRAHI_ALAN_ENFEKSIYONU_SURVEYANSI.pdf [Accessed: 25.09.2023]
Çelik Yılmaz A. Yara Tanımı ve Yaranın Sınıflandırılması. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.7-18.
Akyolcu N. Yara İyileşmesi ve Hemşirelik Bakımı. In: Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N (eds.) Cerrahi Hemşireliği I. 4. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.p.79-113.
Berríos-Torres SI, Umscheid CA, Bratzler DW, Leas B, Stone EC, Kelz RR, Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee. Centers for disease control and prevention guideline for the prevention of surgical site infection. JAMA surgery; 2017;152(8):784-791.
Cook TM, Piatt CJ, Barnes S, Edmiston Jr, CE. The impact of supplemental intraoperative air decontamination on the outcome of total joint arthroplasty: a pilot analysis. The Journal of Arthroplasty; 2019; 34(3):549-553.
Sunagawa S, Koseki H, Noguchi C, Yonekura A, Matsumura U, Watanabe K, Osaki M. Airborne particle dispersion around the feet of surgical staff while walking in and out of a bio-clean operating theatre. Journal of Hospital Infection; 2020; 106(2):318-324.
Pasquarella C, Balocco C, Colucci ME, Saccani E, Paroni S, Albertini L, Albertini R. The influence of surgical staff behavior on air quality in a conventionally ventilated operating theatre during a simulated arthroplasty: a case study at the University Hospital of Parma. International Journal of Environmental Research and Public Health; 2020; 17(2): 452.
Persson M. Airborne contamination and surgical site infection: could a thirty-year-old idea help solve the problem? Medical Hypotheses; 2019; 132, 109351. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2019.109351
Ratliff CR. Inflammation and Healing. In: Harding MM, Kwong J, Hagler D, Reinisch C (eds.) Lewis’s Medical Surcigal Nursing Assesment and Management of Clinical Problems. 12th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier; 2022.p.179-198. ISBN: 9780323789615
Dolgun E. Yara İyileşmesi. In: Yavuz van Gıersbergen M (ed.) Cerrahi Hemşireliği. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2023.p.79-87.
Çelik Yılmaz A. Yara İyileşmesinin Patofizyolojisi. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.19-30.
Aygin D. Enflamasyon, İmmün Yanıt ve İyileşme. In: Aslan FE, Olgun N (eds.) Fizyopatoloji. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2017.p. 53-82.
Wound Healing- Processes of primary, secondary, and tertiary wound healing [Online] https://app.lecturio.com/#/article/2596 [Accessed: 25.11.2023]
Ghaly P, Iliopoulos J, Ahmad M. The role of nutrition in wound healing: an overview. Br J Nurs; 2021; 11;30(5):38-42. doi: 10.12968/bjon.2021.30.5.S38.
Penny H, Flores R, Pennington E, Pedersen A, Tran S. The role of macronutrients and micronutrients in wound healing: a narrative review. J Wound Care; 2022; 1;31(5):14-22. doi: 10.12968/jowc.2022.31.Sup5.S14.
Shields BE. Diet in Wound Care: Can Nutrition Impact Healing? Cutis; 2021; 108(6):325-328. doi: 10.12788/cutis.0407.
Sen CK. Wound healing essentials: let there be oxygen. Wound Repair Regen; 2009; 17(1):1-18. doi: 10.1111/j.1524-475X.2008.00436.x.
Gosain A, DiPietro LA. Aging and wound healing. World J Surg; 2004; 28(3):321-6. doi: 10.1007/s00268-003-7397-6.
Balkan A. Seki Z.Total Kalça Protezi Uygulanan Bireylerin Taburculuk Sonrası Yaşadıkları Komplikasyonların Belirlenmesi. Black Sea Journal of Health Science;2021;4(2):141-149. doi: 10.19127/bshealthscience.802798
Baykan A. Baykan H. Sigaranın Yara İyileşmesi Üzerine Zararlı Etkileri. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2017;7(3):187-190.
Aygin D, Çelik Yılmaz A. Sert N. Yara İyileşmesini Etkileyen Komorbiditeler, Genetik ve Sistemik Faktörler. Journal of Human Rhythm; 2021; 7(1): 28-42.
Çelik Yılmaz A. Yara İyileşmesinde Görülen Komplikasyonlar. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.47-51.
Ersöz U, S. Okur. Hematom, Seroma ve Travmatik Amfizem. In: Özaydın İ (ed) Veteriner Genel Cerrahi. Ankara: Nobel Yayınevi; 2022. p.1-5.
Orsted HL, Keast DH, Forest-Laland L, Kuhnke JL, O’Sullivan-Drombolis D, et al. Foundations of best practice for skin and wound management. In: Best practice recommendations for the prevention and management of wounds. Chapter 2. North York: Wounds Canada; 2018.
Hematom-Seroma [Online]: https://sanaramedtech.com/blog/treating-post-surgical-seroma-hematoma/#:~:text=A%20hematoma%20produces%20elevation%20and,may%20even%20be%20visible%20bruising. [Accessed: 04.12.2023]
Reinholdt M. Priorities for the Postoperative Patient. In: Hoffman J, Sullivan N (eds) Davis Advantage for Medical-Surgical Nursing: Making Connections to Practice2022.p.323-337.
Can A, Sağbaş S. Yara Bakımı ve Güncel Yaklaşımlar. In: Uyar Nazar H (ed.) Sağlık & Bilim 2023: Hemşirelik- I. İstanbul: Efe Yayınları; 2023. p.141- 160.
Oneto P, Etulain J. PRP in wound healing applications, Platelets; 2021; 32,2:189-199. doi: 10.1080/09537104.2020.1849605
Çelik Yılmaz A. Yara Tedavisi ve Bakımı. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.51-65.
Avan H. Yara Bakımı ve Kanıta Dayalı Uygulamalar. In: Sarman A (ed.) Sağlık & Bilim 2023: Çocuk Hemşireliğinde Kanıta Dayalı Uygulamalar. İstanbul:Efe Yayınları; 2023.p.53- 64.
Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (2019). [Online] https://www.saglik.gov.tr/TR,10526/hemsirelik-yonetmeliginde-degisiklik-yapilmasina-dair-yonetmelik.html [Accessed: 04.7.2023]
Rudolphi DM. Postoperative Care. In: Harding MM, Kwong J, Hagler D, Reinisch C (eds.) Lewis’s Medical Surcigal Nursing Assesment and Management of Clinical Problems. 12th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier; 2022.p.365-406. ISBN: 9780323789615
NICE guideline (2020). Surgical site infections: prevention and treatment. [Online] http://www.nice.org.uk/guidance/ng125 [Accessed: 01.10.2023]
Referanslar
Global guidelines for the prevention of surgical site infection, second edition. Geneva: World Health Organization; 2018. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
Yurt Ş. Cerrahi İnsizyon Yaraları. In: Yıldız CE, Karpuzoğlu E, Uğur M (eds.) Kalp Damar Cerrahisinde Yara Bakım Ortak Görüş. İstanbul: Türk Kalp Damar Cerrahisi Derneği; 2021. p.105-114 E-ISBN - 978-605-69205-7-8
Lancet Commission on Global Surgery. Global Surgery 2030. [Online] https://www.lancetglobalsurgery.org/_files/ugd/346076_713dd3f8bb594739810d84c1928ef61a.pdf [Accessed: 21.08.2023]
Gillespie BM, Walker R, Lin F, Roberts S, Eskes A, Perry J, et al. Wound care practices across two acute care settings: A comparative study. J Clin Nurs; 2020;29:831-9. doi: 10.1111/jocn.15135
Cerrahi Alan Enfeksiyonu Sürveyansı (2018). [Online] https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/SHIE/Klavuzlar/CERRAHI_ALAN_ENFEKSIYONU_SURVEYANSI.pdf [Accessed: 25.09.2023]
Çelik Yılmaz A. Yara Tanımı ve Yaranın Sınıflandırılması. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.7-18.
Akyolcu N. Yara İyileşmesi ve Hemşirelik Bakımı. In: Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N (eds.) Cerrahi Hemşireliği I. 4. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.p.79-113.
Berríos-Torres SI, Umscheid CA, Bratzler DW, Leas B, Stone EC, Kelz RR, Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee. Centers for disease control and prevention guideline for the prevention of surgical site infection. JAMA surgery; 2017;152(8):784-791.
Cook TM, Piatt CJ, Barnes S, Edmiston Jr, CE. The impact of supplemental intraoperative air decontamination on the outcome of total joint arthroplasty: a pilot analysis. The Journal of Arthroplasty; 2019; 34(3):549-553.
Sunagawa S, Koseki H, Noguchi C, Yonekura A, Matsumura U, Watanabe K, Osaki M. Airborne particle dispersion around the feet of surgical staff while walking in and out of a bio-clean operating theatre. Journal of Hospital Infection; 2020; 106(2):318-324.
Pasquarella C, Balocco C, Colucci ME, Saccani E, Paroni S, Albertini L, Albertini R. The influence of surgical staff behavior on air quality in a conventionally ventilated operating theatre during a simulated arthroplasty: a case study at the University Hospital of Parma. International Journal of Environmental Research and Public Health; 2020; 17(2): 452.
Persson M. Airborne contamination and surgical site infection: could a thirty-year-old idea help solve the problem? Medical Hypotheses; 2019; 132, 109351. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2019.109351
Ratliff CR. Inflammation and Healing. In: Harding MM, Kwong J, Hagler D, Reinisch C (eds.) Lewis’s Medical Surcigal Nursing Assesment and Management of Clinical Problems. 12th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier; 2022.p.179-198. ISBN: 9780323789615
Dolgun E. Yara İyileşmesi. In: Yavuz van Gıersbergen M (ed.) Cerrahi Hemşireliği. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2023.p.79-87.
Çelik Yılmaz A. Yara İyileşmesinin Patofizyolojisi. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.19-30.
Aygin D. Enflamasyon, İmmün Yanıt ve İyileşme. In: Aslan FE, Olgun N (eds.) Fizyopatoloji. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2017.p. 53-82.
Wound Healing- Processes of primary, secondary, and tertiary wound healing [Online] https://app.lecturio.com/#/article/2596 [Accessed: 25.11.2023]
Ghaly P, Iliopoulos J, Ahmad M. The role of nutrition in wound healing: an overview. Br J Nurs; 2021; 11;30(5):38-42. doi: 10.12968/bjon.2021.30.5.S38.
Penny H, Flores R, Pennington E, Pedersen A, Tran S. The role of macronutrients and micronutrients in wound healing: a narrative review. J Wound Care; 2022; 1;31(5):14-22. doi: 10.12968/jowc.2022.31.Sup5.S14.
Shields BE. Diet in Wound Care: Can Nutrition Impact Healing? Cutis; 2021; 108(6):325-328. doi: 10.12788/cutis.0407.
Sen CK. Wound healing essentials: let there be oxygen. Wound Repair Regen; 2009; 17(1):1-18. doi: 10.1111/j.1524-475X.2008.00436.x.
Gosain A, DiPietro LA. Aging and wound healing. World J Surg; 2004; 28(3):321-6. doi: 10.1007/s00268-003-7397-6.
Balkan A. Seki Z.Total Kalça Protezi Uygulanan Bireylerin Taburculuk Sonrası Yaşadıkları Komplikasyonların Belirlenmesi. Black Sea Journal of Health Science;2021;4(2):141-149. doi: 10.19127/bshealthscience.802798
Baykan A. Baykan H. Sigaranın Yara İyileşmesi Üzerine Zararlı Etkileri. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2017;7(3):187-190.
Aygin D, Çelik Yılmaz A. Sert N. Yara İyileşmesini Etkileyen Komorbiditeler, Genetik ve Sistemik Faktörler. Journal of Human Rhythm; 2021; 7(1): 28-42.
Çelik Yılmaz A. Yara İyileşmesinde Görülen Komplikasyonlar. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.47-51.
Ersöz U, S. Okur. Hematom, Seroma ve Travmatik Amfizem. In: Özaydın İ (ed) Veteriner Genel Cerrahi. Ankara: Nobel Yayınevi; 2022. p.1-5.
Orsted HL, Keast DH, Forest-Laland L, Kuhnke JL, O’Sullivan-Drombolis D, et al. Foundations of best practice for skin and wound management. In: Best practice recommendations for the prevention and management of wounds. Chapter 2. North York: Wounds Canada; 2018.
Hematom-Seroma [Online]: https://sanaramedtech.com/blog/treating-post-surgical-seroma-hematoma/#:~:text=A%20hematoma%20produces%20elevation%20and,may%20even%20be%20visible%20bruising. [Accessed: 04.12.2023]
Reinholdt M. Priorities for the Postoperative Patient. In: Hoffman J, Sullivan N (eds) Davis Advantage for Medical-Surgical Nursing: Making Connections to Practice2022.p.323-337.
Can A, Sağbaş S. Yara Bakımı ve Güncel Yaklaşımlar. In: Uyar Nazar H (ed.) Sağlık & Bilim 2023: Hemşirelik- I. İstanbul: Efe Yayınları; 2023. p.141- 160.
Oneto P, Etulain J. PRP in wound healing applications, Platelets; 2021; 32,2:189-199. doi: 10.1080/09537104.2020.1849605
Çelik Yılmaz A. Yara Tedavisi ve Bakımı. In: Aygin D (ed.) Yara Yönetiminde Hemşirelik Uygulamaları ve Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.p.51-65.
Avan H. Yara Bakımı ve Kanıta Dayalı Uygulamalar. In: Sarman A (ed.) Sağlık & Bilim 2023: Çocuk Hemşireliğinde Kanıta Dayalı Uygulamalar. İstanbul:Efe Yayınları; 2023.p.53- 64.
Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (2019). [Online] https://www.saglik.gov.tr/TR,10526/hemsirelik-yonetmeliginde-degisiklik-yapilmasina-dair-yonetmelik.html [Accessed: 04.7.2023]
Rudolphi DM. Postoperative Care. In: Harding MM, Kwong J, Hagler D, Reinisch C (eds.) Lewis’s Medical Surcigal Nursing Assesment and Management of Clinical Problems. 12th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier; 2022.p.365-406. ISBN: 9780323789615
NICE guideline (2020). Surgical site infections: prevention and treatment. [Online] http://www.nice.org.uk/guidance/ng125 [Accessed: 01.10.2023]
