Yanık Yaraları ve Bakım Yönetimi
Özet
Yanıklar, cilt dokusunun ısı, kimyasal maddeler, elektrik veya radyasyon gibi çeşitli etkenlerle maruz kalması sonucu ortaya çıkan ciddi yaralanmalardır. Yanık yarasının tedavi ve bakımında doğru ve etkili bir yönetim, yara iyileşmesini hızlandırmak, enfeksiyon riskini azaltmak ve hastanın genel sağlık durumunu iyileştirmek açısından kritik bir öneme sahiptir. Yanık yarasının yönetiminde multidisipliner bir ekip anlayışıyla ve güncel tedavi yöntemleri kullanılarak hastaların optimal tedavi ve bakımı sağlanmalıdır. Bu bölümde sağlık profesyonellerine yanık yarasının yönetimi konusunda rehberlik etmesi amacıyla yanığın fizyopatolojisi, değerlendirilmesi ve bakımı açıklanmıştır.
Referanslar
Evers LH, Bhavsar D, Mailänder P. The biology of burn injury. Exp Dermatol [Internet]. 2010 Sep 12;19(9):777–83. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0625.2010.01105.x
Keskin S, Akgün A, Altaş U, Müderrisoğlu H. Elektrik yaralanması ve kardiyak komplikasyonların sıklığı. Turkish J Clin Lab [Internet]. 2021 Sep 29;12(3):283–7. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.18663/tjcl.960991
TÜİK. Türkiye istatistik kurumunun verileri. 2019.
WHO. Burns [Internet]. WHO. 2023. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/burns
Jeschke MG, van Baar ME, Choudhry MA, Chung KK, Gibran NS, Logsetty S. Burn injury. Nat Rev Dis Prim [Internet]. 2020 Feb 13;6(1):11. Available from: https://www.nature.com/articles/s41572-020-0145-5
Sözen İ. Yanık Hastasının Yönetimi. SDÜ Tıp Fakültesi Derg [Internet]. 2023 Sep 23;30(3):538–43. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.17343/sdutfd.1349044
Kim E, Drew PJ. Management of burn injury. Surg [Internet]. 2022 Jan;40(1):62–9. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0263931921002404
Żwierełło W, Piorun K, Skórka-Majewicz M, Maruszewska A, Antoniewski J, Gutowska I. Burns: Classification, Pathophysiology, and Treatment: A Review. Int J Mol Sci [Internet]. 2023 Feb 13;24(4):3749. Available from: https://www.mdpi.com/1422-0067/24/4/3749
Jenkins M, Johnson C. Management of burns. Surg [Internet]. 2024 Jul;42(7):510–6. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0263931924000449
Schaefer TJ, Szymanski KD. Burn Evaluation and Management [Internet]. StatPearls. 2023. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/0
Deniz Doğan S. Isı Dengesi Bozukluklarında İlkyardım. In: Erden S, editor. Sağlık Bilimlerinde İlk Yardım ve Uygulamaları. Akademisyen Bookstore; 2021. p. 159–71.
Kanan N. Yanıkta Hemşirelik Bakımı. In: Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N, editors. Cerrahi Hemşireliği I. 2. Bakı. Nobel Medical Bookstores; 2017. p. 115–50.
Knighton J. Nursing Care of the Burn Patient. In: Burn Care and Treatment [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2021. p. 109–36. Available from: http://link.springer.com/10.1007/978-3-030-39193-5_9
Heyneman A, Hoeksema H, Vandekerckhove D, Pirayesh A, Monstrey S. The role of silver sulphadiazine in the conservative treatment of partial thickness burn wounds: A systematic review. Burns [Internet]. 2016 Nov;42(7):1377–86. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0305417916300560
ISBI Practice Guidelines Committee, Ahuja RB, Gibran N, Greenhalgh D, Jeng J, Mackie D, et al. ISBI Practice Guidelines for Burn Care. Burns [Internet]. 2016 Aug;42(5):953–1021. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0305417916301449
Aydın Sayılan A, Seyhan Ak E, Kanan N. Yanıklarda Akut Dönem ve Hemşirelik Bakımı. Sağlık Bilim ve Meslekleri Derg [Internet]. 2018 Oct 10;485–93. Available from: https://archhealthscires.org/en/acute-period-in-burns-and-nursing-care-1399
Ziegler B, Fischer S, Pieper D, Mathes T, Kneser U, Hirche C. Evidence and Trends in Burn Wound Debridement: An Evidence Map. Plast Surg [Internet]. 2020 Nov 11;28(4):232–42. Available from: http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2292550320928553
Gümüş K, Karaman Özlü Z. Neglected an Area of Nursing Care: Burncare. Bozok Med J. 2017;7(4):72–9.
Özer Özlü NG, Vural F. Recommendations of The Current Guidelines for Burn Care. J Educ Res Nurs [Internet]. 2020; Available from: http://www.kuhead.org/eng/jvi.aspx?pdir=kuhead&plng=eng&un=KUHEAD-07088&look4=
Koyutürk A, Soyaslan Demiray D. Yara ve Yanık Tedavisinde Kullanılan Örtüler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilim Enstitüsü Derg. 2016;Özel sayı(1):58–65.
Noor A, Afzal A, Masood R, Khaliq Z, Ahmad S, Ahmad F, et al. Dressings for burn wound: a review. J Mater Sci [Internet]. 2022 Mar 16;57(12):6536–72. Available from: https://link.springer.com/10.1007/s10853-022-07056-4
Yang C, Xiong AB, He XC, Ding X Bin, Tian XL, Li Y, et al. Efficacy and feasibility of amniotic membrane for the treatment of burn wounds: A meta-analysis. J Trauma Acute Care Surg [Internet]. 2021 Apr;90(4):744–55. Available from: https://journals.lww.com/10.1097/TA.0000000000003050
Altan S, Oğurtan Z. Termal Yanıklarda Pansuman Uygulamaları. Dicle Üniv Vet Fak Derg. 2016;2(11):118–26.
Arslan K, Ebru Nazik E, Dogru O. Comparison of silver sulphadiazine and Suprasorb A+AgTM in the treatment of partial thickness burn wounds. Turkish J Surg [Internet]. 2013 Mar 11;28(4):189–92. Available from: http://www.ulusalcerrahidergisi.org/text.php3?id=1013
Maghsoudi H, Salehi F, Khosrowshahi MK, Baghaei M, Nasirzadeh M, Shams R. Comparison between topical honey and mafenide acetate in treatment of burn wounds. Ann Burns Fire Disasters [Internet]. 2011 Sep 30;24(3):132–7. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22396671
Uzun Ö, Erdim A. Yanıklar. In: Eti Aslan F, editor. Cerrahi Bakım Vaka Analizleri ile Birlikte. 1. Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016. p. 145–80.
Cancio LC. Topical Antimicrobial Agents for Burn Wound Care: History and Current Status. Surg Infect (Larchmt) [Internet]. 2021 Feb 1;22(1):3–11. Available from: https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/sur.2020.368
Sarıgöl Ordin Y, Sütsünbüloğlu E. Yanık Yaraları ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klin J Surg Nurs. 2017;3(3):216–23.
Referanslar
Evers LH, Bhavsar D, Mailänder P. The biology of burn injury. Exp Dermatol [Internet]. 2010 Sep 12;19(9):777–83. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0625.2010.01105.x
Keskin S, Akgün A, Altaş U, Müderrisoğlu H. Elektrik yaralanması ve kardiyak komplikasyonların sıklığı. Turkish J Clin Lab [Internet]. 2021 Sep 29;12(3):283–7. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.18663/tjcl.960991
TÜİK. Türkiye istatistik kurumunun verileri. 2019.
WHO. Burns [Internet]. WHO. 2023. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/burns
Jeschke MG, van Baar ME, Choudhry MA, Chung KK, Gibran NS, Logsetty S. Burn injury. Nat Rev Dis Prim [Internet]. 2020 Feb 13;6(1):11. Available from: https://www.nature.com/articles/s41572-020-0145-5
Sözen İ. Yanık Hastasının Yönetimi. SDÜ Tıp Fakültesi Derg [Internet]. 2023 Sep 23;30(3):538–43. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.17343/sdutfd.1349044
Kim E, Drew PJ. Management of burn injury. Surg [Internet]. 2022 Jan;40(1):62–9. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0263931921002404
Żwierełło W, Piorun K, Skórka-Majewicz M, Maruszewska A, Antoniewski J, Gutowska I. Burns: Classification, Pathophysiology, and Treatment: A Review. Int J Mol Sci [Internet]. 2023 Feb 13;24(4):3749. Available from: https://www.mdpi.com/1422-0067/24/4/3749
Jenkins M, Johnson C. Management of burns. Surg [Internet]. 2024 Jul;42(7):510–6. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0263931924000449
Schaefer TJ, Szymanski KD. Burn Evaluation and Management [Internet]. StatPearls. 2023. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/0
Deniz Doğan S. Isı Dengesi Bozukluklarında İlkyardım. In: Erden S, editor. Sağlık Bilimlerinde İlk Yardım ve Uygulamaları. Akademisyen Bookstore; 2021. p. 159–71.
Kanan N. Yanıkta Hemşirelik Bakımı. In: Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N, editors. Cerrahi Hemşireliği I. 2. Bakı. Nobel Medical Bookstores; 2017. p. 115–50.
Knighton J. Nursing Care of the Burn Patient. In: Burn Care and Treatment [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2021. p. 109–36. Available from: http://link.springer.com/10.1007/978-3-030-39193-5_9
Heyneman A, Hoeksema H, Vandekerckhove D, Pirayesh A, Monstrey S. The role of silver sulphadiazine in the conservative treatment of partial thickness burn wounds: A systematic review. Burns [Internet]. 2016 Nov;42(7):1377–86. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0305417916300560
ISBI Practice Guidelines Committee, Ahuja RB, Gibran N, Greenhalgh D, Jeng J, Mackie D, et al. ISBI Practice Guidelines for Burn Care. Burns [Internet]. 2016 Aug;42(5):953–1021. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0305417916301449
Aydın Sayılan A, Seyhan Ak E, Kanan N. Yanıklarda Akut Dönem ve Hemşirelik Bakımı. Sağlık Bilim ve Meslekleri Derg [Internet]. 2018 Oct 10;485–93. Available from: https://archhealthscires.org/en/acute-period-in-burns-and-nursing-care-1399
Ziegler B, Fischer S, Pieper D, Mathes T, Kneser U, Hirche C. Evidence and Trends in Burn Wound Debridement: An Evidence Map. Plast Surg [Internet]. 2020 Nov 11;28(4):232–42. Available from: http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2292550320928553
Gümüş K, Karaman Özlü Z. Neglected an Area of Nursing Care: Burncare. Bozok Med J. 2017;7(4):72–9.
Özer Özlü NG, Vural F. Recommendations of The Current Guidelines for Burn Care. J Educ Res Nurs [Internet]. 2020; Available from: http://www.kuhead.org/eng/jvi.aspx?pdir=kuhead&plng=eng&un=KUHEAD-07088&look4=
Koyutürk A, Soyaslan Demiray D. Yara ve Yanık Tedavisinde Kullanılan Örtüler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilim Enstitüsü Derg. 2016;Özel sayı(1):58–65.
Noor A, Afzal A, Masood R, Khaliq Z, Ahmad S, Ahmad F, et al. Dressings for burn wound: a review. J Mater Sci [Internet]. 2022 Mar 16;57(12):6536–72. Available from: https://link.springer.com/10.1007/s10853-022-07056-4
Yang C, Xiong AB, He XC, Ding X Bin, Tian XL, Li Y, et al. Efficacy and feasibility of amniotic membrane for the treatment of burn wounds: A meta-analysis. J Trauma Acute Care Surg [Internet]. 2021 Apr;90(4):744–55. Available from: https://journals.lww.com/10.1097/TA.0000000000003050
Altan S, Oğurtan Z. Termal Yanıklarda Pansuman Uygulamaları. Dicle Üniv Vet Fak Derg. 2016;2(11):118–26.
Arslan K, Ebru Nazik E, Dogru O. Comparison of silver sulphadiazine and Suprasorb A+AgTM in the treatment of partial thickness burn wounds. Turkish J Surg [Internet]. 2013 Mar 11;28(4):189–92. Available from: http://www.ulusalcerrahidergisi.org/text.php3?id=1013
Maghsoudi H, Salehi F, Khosrowshahi MK, Baghaei M, Nasirzadeh M, Shams R. Comparison between topical honey and mafenide acetate in treatment of burn wounds. Ann Burns Fire Disasters [Internet]. 2011 Sep 30;24(3):132–7. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22396671
Uzun Ö, Erdim A. Yanıklar. In: Eti Aslan F, editor. Cerrahi Bakım Vaka Analizleri ile Birlikte. 1. Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016. p. 145–80.
Cancio LC. Topical Antimicrobial Agents for Burn Wound Care: History and Current Status. Surg Infect (Larchmt) [Internet]. 2021 Feb 1;22(1):3–11. Available from: https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/sur.2020.368
Sarıgöl Ordin Y, Sütsünbüloğlu E. Yanık Yaraları ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klin J Surg Nurs. 2017;3(3):216–23.
