Yara İyileşmesini Etkileyen Faktörler
Özet
Yara iyileşmesi hücresel ve moleküler düzeyde gerçekleşen, çok iyi organize edilmiş sayısız biyokimyasal olayı içeren karmaşık bir biyolojik süreçtir. Yara iyileşmesini olumsuz etkileyen faktörlerin bilinmesi, yara iyileşmesinde görülen sorunların önlenmesinde veya tedavisinde oldukça önemlidir. Yara tedavileri; yüksek maliyetleri, zor ve uzamış tedavi süreçleri nedeni ile hem sağlık çalışanları hem de sağlık sistemi üzerinde ciddi bir yük oluşturmaktadır. Bu nedenle öncelikli hedef, yara iyileşmesini etkileyen lokal ve sistemik faktörlerin belirlenerek risk faktörlerine yönelik gerekli tedbirlerin alınmasıdır.
Referanslar
Aygin D, Yılmaz A. Ç, Sert N. Komorbid Hastalıklarda Yara İyileşmesi. Journal of Human Rhythm, 2021; 7(1): 28-42.
Savaş Toklu A. Güncel Yönleriyle Kronik Yara. İçinde: Kronik yarada ölçme ve değerlendirme. Editörler: Topalan M, Aktaş Ş. Aygül Ofset Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti. 1. Baskı, Şubat 2010, Ankara.
Guo S. A, DiPietro L. A. Factors affecting wound healing. Journal of dental research, 2010; 89(3): 219-29. Doi: https://doi.org/10.1177/0022034509359125.
Rezvani Ghomi E, Khalili S, Nouri Khorasani S, Esmaeely Neisiany R, Ramakrishna S. Wound dressings: Current advances and future directions. Journal of Applied Polymer Science, 2019; 136(27): 47738. Doi: https://doi.org/10.1002/app.47738.
Özkurt B, Utkan A. Primer total diz artroplastisi sonrası yara yeri sorunları ve yüzeyel enfeksiyon. TOTBID Dergisi, 2019; 18: 128-37. Doi: https://doi.org/10.14292/totbid.dergisi.2019.15.
Swoboda L, & Conyers Y. Getting Ready for Wound Certification: Factors Impeding Wound Healing. Journal of Wound Ostomy & Continence Nursing, 2022; 49(6): 570-571. Doi: 10.1097/WON.0000000000000934.
Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N (Edt).Cerrahi Hemşireliği 1. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. Akyolcu N. 2. Baskı, 79-113. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd. Şti.; 2017.
Kuzu R. Yara iyileşmesinde kalsiyum kobesilat etkisi. Uzmanlık Tezi, Adıyaman Üniversitesi, Adıyaman, 2022.
Bayraktar T. Deneysel yara iyileşmesi modelinde red ginseng ve ALOE veranın etkinliklerinin karşılaştırılması. Uzmanlık Tezi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara, 2022.
Fetil E. Yara İyileşmesi. Türkderm: Türk Deri Hastalıkları ve Frengi Arşivi= Turkderm: Turkish Archives of Dermatology and Venereology, 2017; 51(4): 143-144.
Giri J. Factors Affecting wound healing. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/330662985_Factors_Affecting_Wound_Healing. 2018. Erişim Tarihi: 02.01.2023. Conference: WOUNDCON -2018, Indian Society of Wound Management -20th Annual Conference at SDM College of Ayurveda & Hospital, Hassan. Doi: 10.13140/RG.2.2.32275.32804.
Gushiken L. F. S, Beserra F. P, Bastos J. K, Jackson C. J, Pellizzon, C. H. Cutaneous wound healing: An update from physiopathology to current therapies. Life, 2021; 11(7): 665. Doi: https://doi.org/10.3390/life11070665.
Bilgili A. (Edt). INSAC Contemporary Trends in Human and Health Sciences Research 2022. Duvar Kitabevi, Repro Bir Mat Kağ. Rek. Tas. Tic. Ltd. Şti.İzmir. ISBN: 978-625-8109-00-9
Mihai M. M, Dima M. B, Dima B, Holban A. M. Nanomaterials for wound healing and infection control. Materials, 2019; 12(13): 2176. Doi: https://doi.org/10.3390/ma12132176.
Güner D, Özgencil G.E.Kronik yara ve ağrı. Yara. Editör: Uncu H. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021; 257-63.
Arslan S. (Edt). Cerrahi Hemşireliğinde Temel Kavramlar ve Bakım. Bilik Ö. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. 99-124. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2021. Doi: 10.37609/akya.533.
Acar K. & Aygin D. Yaşlılarda yara gelişimi risk faktörleri, önleme ve bakım yaklaşımları. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 2015; 19(2), 54-59.
Rosen R. D, Manna B. Wound dehiscence. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing. 2022.
Baktır G. Wound repair and experimental wound models. Experimed, 2019; 9(3): 130-137.
Ojha H, Choudhary V, Sharma D, Nair A, Sharma N, Pathak M, ... & Goel R. Medical management of ionizing radiation-induced skin injury. Radiation Protection and Environment, 2022; 45(1): 2-15. Doi: 10.4103/rpe.rpe_4_21.
Tudoroiu, E. E., Dinu-Pîrvu, C. E., Albu Kaya, M. G., Popa, L., Anuța, V., Prisada, R. M., & Ghica, M. V. (2021). An overview of cellulose derivatives-based dressings for wound-healing management. Pharmaceuticals, 14(12), 1215. Doi: https://doi.org/10.3390/ph14121215.
Barbosa M. A. G, Paggiaro, A. O, de Carvalho V. F, Isaac C, & Gemperli R. Effects of hydrogel with enriched sodium alginate in wounds of diabetic patients. Plastic Surgical Nursing, 2020; 40(2): 110-115. Doı: 10.1097/PSN.0000000000000317.
Beyene R. T, Derryberry S. L, Barbul A. The effect of comorbidities on wound healing. Surgical Clinics of North America, 2020: 100(4); 695–705. Doi:10.1016/j.suc.2020.05.002.
Qing C. The molecular biology in wound healing & non-healing wound. Chinese Journal of Traumatology- English Edition. 2017; 20(4): 189–193. doi:10.1016/j.cjtee.2017.06.001
Visha M. G, Karunagaran M. A review on wound healing. International Journal of Clinicopathological Correlation, 2019; 3(2): 50-59.
Horng H.C, Chang W.H, Yeh C.C, Huang B.S, Chang C.P, Chen Y.J, Tsui K.H, Wang P.H. Estrogen effects on wound healing. Int. J. Mol. Sci. 2017; 18: 2325. Doi: 10.3390/ijms18112325.
Tipton C. D, Wolcott R. D, Sanford N. E, Miller C, Pathak G, Silzer T. K, & Phillips C. D. Patient genetics is linked to chronic wound microbiome composition and healing. PLoS Pathogens, 2020; 16(6), e1008511. Doi: https://doi.org/10.1371/journal.ppat.1008511.
Kutluay Köklü A. H., Çankal, D. A. U. Yara iyileşmesini etkileyen faktörler içerisinde beslenmenin yeri. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2013;23.
Smith T. J, Wilson M, Whitney C, Fagnant H, Neumeier W. H, Smith C, & Karl J. P. Supplemental Protein and a Multinutrient Beverage Speed Wound Healing after Acute Sleep Restriction in Healthy Adults. The Journal of Nutrition, 2022; 152(6): 1560-73. Doi: https://doi.org/10.1093/jn/nxac064.
Wynne, M. M. HSE National Wound Management Guidelines. 2018.
Milli Eğitim Bakanlığı. Hemşirelik. Yara Bakımı- Bandaj- Sargı Çeşitleri ve Pansumanlar. Ankara, 2012: 13-5.
Çankal D. A. U. Yara iyileşmesini etkileyen faktörler içerisinde beslenmenin yeri. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2013; 23.
Klein K. C, Guha S. C. Cutaneous wound healing: Current concepts and advances in wound care. Indian Journal of Plastic Surgery, 2014; 47(03): 303-317. DOI: 10.4103/0970-0358.146574.
Kabuk, A., & Şendir, M. Yanıklı hastalarda ağrı, anksiyete ve uyku sorunları yönetiminde kullanılan tamamlayıcı uygulamalar. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, 2020; 2(1): 25-41.
Sağlık Y, Yazıcıoğlu D, Çiçekler O, Gümüş H. Genel anestezi ile birlikte uygulanan epidural anestezi yönteminin kalça ve diz artroplastilerinde oluşan stres yanıt. Turk J Anaesth Reanim, 2015; 43: 154-561. Doi: 10.5152/TJAR.2015.26818.
Referanslar
Aygin D, Yılmaz A. Ç, Sert N. Komorbid Hastalıklarda Yara İyileşmesi. Journal of Human Rhythm, 2021; 7(1): 28-42.
Savaş Toklu A. Güncel Yönleriyle Kronik Yara. İçinde: Kronik yarada ölçme ve değerlendirme. Editörler: Topalan M, Aktaş Ş. Aygül Ofset Matbaacılık San. Tic. Ltd. Şti. 1. Baskı, Şubat 2010, Ankara.
Guo S. A, DiPietro L. A. Factors affecting wound healing. Journal of dental research, 2010; 89(3): 219-29. Doi: https://doi.org/10.1177/0022034509359125.
Rezvani Ghomi E, Khalili S, Nouri Khorasani S, Esmaeely Neisiany R, Ramakrishna S. Wound dressings: Current advances and future directions. Journal of Applied Polymer Science, 2019; 136(27): 47738. Doi: https://doi.org/10.1002/app.47738.
Özkurt B, Utkan A. Primer total diz artroplastisi sonrası yara yeri sorunları ve yüzeyel enfeksiyon. TOTBID Dergisi, 2019; 18: 128-37. Doi: https://doi.org/10.14292/totbid.dergisi.2019.15.
Swoboda L, & Conyers Y. Getting Ready for Wound Certification: Factors Impeding Wound Healing. Journal of Wound Ostomy & Continence Nursing, 2022; 49(6): 570-571. Doi: 10.1097/WON.0000000000000934.
Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N (Edt).Cerrahi Hemşireliği 1. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. Akyolcu N. 2. Baskı, 79-113. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd. Şti.; 2017.
Kuzu R. Yara iyileşmesinde kalsiyum kobesilat etkisi. Uzmanlık Tezi, Adıyaman Üniversitesi, Adıyaman, 2022.
Bayraktar T. Deneysel yara iyileşmesi modelinde red ginseng ve ALOE veranın etkinliklerinin karşılaştırılması. Uzmanlık Tezi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara, 2022.
Fetil E. Yara İyileşmesi. Türkderm: Türk Deri Hastalıkları ve Frengi Arşivi= Turkderm: Turkish Archives of Dermatology and Venereology, 2017; 51(4): 143-144.
Giri J. Factors Affecting wound healing. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/330662985_Factors_Affecting_Wound_Healing. 2018. Erişim Tarihi: 02.01.2023. Conference: WOUNDCON -2018, Indian Society of Wound Management -20th Annual Conference at SDM College of Ayurveda & Hospital, Hassan. Doi: 10.13140/RG.2.2.32275.32804.
Gushiken L. F. S, Beserra F. P, Bastos J. K, Jackson C. J, Pellizzon, C. H. Cutaneous wound healing: An update from physiopathology to current therapies. Life, 2021; 11(7): 665. Doi: https://doi.org/10.3390/life11070665.
Bilgili A. (Edt). INSAC Contemporary Trends in Human and Health Sciences Research 2022. Duvar Kitabevi, Repro Bir Mat Kağ. Rek. Tas. Tic. Ltd. Şti.İzmir. ISBN: 978-625-8109-00-9
Mihai M. M, Dima M. B, Dima B, Holban A. M. Nanomaterials for wound healing and infection control. Materials, 2019; 12(13): 2176. Doi: https://doi.org/10.3390/ma12132176.
Güner D, Özgencil G.E.Kronik yara ve ağrı. Yara. Editör: Uncu H. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021; 257-63.
Arslan S. (Edt). Cerrahi Hemşireliğinde Temel Kavramlar ve Bakım. Bilik Ö. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. 99-124. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2021. Doi: 10.37609/akya.533.
Acar K. & Aygin D. Yaşlılarda yara gelişimi risk faktörleri, önleme ve bakım yaklaşımları. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 2015; 19(2), 54-59.
Rosen R. D, Manna B. Wound dehiscence. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing. 2022.
Baktır G. Wound repair and experimental wound models. Experimed, 2019; 9(3): 130-137.
Ojha H, Choudhary V, Sharma D, Nair A, Sharma N, Pathak M, ... & Goel R. Medical management of ionizing radiation-induced skin injury. Radiation Protection and Environment, 2022; 45(1): 2-15. Doi: 10.4103/rpe.rpe_4_21.
Tudoroiu, E. E., Dinu-Pîrvu, C. E., Albu Kaya, M. G., Popa, L., Anuța, V., Prisada, R. M., & Ghica, M. V. (2021). An overview of cellulose derivatives-based dressings for wound-healing management. Pharmaceuticals, 14(12), 1215. Doi: https://doi.org/10.3390/ph14121215.
Barbosa M. A. G, Paggiaro, A. O, de Carvalho V. F, Isaac C, & Gemperli R. Effects of hydrogel with enriched sodium alginate in wounds of diabetic patients. Plastic Surgical Nursing, 2020; 40(2): 110-115. Doı: 10.1097/PSN.0000000000000317.
Beyene R. T, Derryberry S. L, Barbul A. The effect of comorbidities on wound healing. Surgical Clinics of North America, 2020: 100(4); 695–705. Doi:10.1016/j.suc.2020.05.002.
Qing C. The molecular biology in wound healing & non-healing wound. Chinese Journal of Traumatology- English Edition. 2017; 20(4): 189–193. doi:10.1016/j.cjtee.2017.06.001
Visha M. G, Karunagaran M. A review on wound healing. International Journal of Clinicopathological Correlation, 2019; 3(2): 50-59.
Horng H.C, Chang W.H, Yeh C.C, Huang B.S, Chang C.P, Chen Y.J, Tsui K.H, Wang P.H. Estrogen effects on wound healing. Int. J. Mol. Sci. 2017; 18: 2325. Doi: 10.3390/ijms18112325.
Tipton C. D, Wolcott R. D, Sanford N. E, Miller C, Pathak G, Silzer T. K, & Phillips C. D. Patient genetics is linked to chronic wound microbiome composition and healing. PLoS Pathogens, 2020; 16(6), e1008511. Doi: https://doi.org/10.1371/journal.ppat.1008511.
Kutluay Köklü A. H., Çankal, D. A. U. Yara iyileşmesini etkileyen faktörler içerisinde beslenmenin yeri. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2013;23.
Smith T. J, Wilson M, Whitney C, Fagnant H, Neumeier W. H, Smith C, & Karl J. P. Supplemental Protein and a Multinutrient Beverage Speed Wound Healing after Acute Sleep Restriction in Healthy Adults. The Journal of Nutrition, 2022; 152(6): 1560-73. Doi: https://doi.org/10.1093/jn/nxac064.
Wynne, M. M. HSE National Wound Management Guidelines. 2018.
Milli Eğitim Bakanlığı. Hemşirelik. Yara Bakımı- Bandaj- Sargı Çeşitleri ve Pansumanlar. Ankara, 2012: 13-5.
Çankal D. A. U. Yara iyileşmesini etkileyen faktörler içerisinde beslenmenin yeri. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2013; 23.
Klein K. C, Guha S. C. Cutaneous wound healing: Current concepts and advances in wound care. Indian Journal of Plastic Surgery, 2014; 47(03): 303-317. DOI: 10.4103/0970-0358.146574.
Kabuk, A., & Şendir, M. Yanıklı hastalarda ağrı, anksiyete ve uyku sorunları yönetiminde kullanılan tamamlayıcı uygulamalar. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, 2020; 2(1): 25-41.
Sağlık Y, Yazıcıoğlu D, Çiçekler O, Gümüş H. Genel anestezi ile birlikte uygulanan epidural anestezi yönteminin kalça ve diz artroplastilerinde oluşan stres yanıt. Turk J Anaesth Reanim, 2015; 43: 154-561. Doi: 10.5152/TJAR.2015.26818.
