Yara İyileşmesi ve Tipleri
Özet
Yara, dokunun zedeleyici bir neden sonucu anatomik ve fonksiyonel bütünlüğünün bozulması olarak tanımlanabilmektedir. Yara oluşması sonrası doku eski haline gelmek için yara iyileşmesi sürecini başlatmaktadır. Yara iyileşmesi, bütünlüğü bozulmuş dokuda hücresel ve biyokimyasal olayların gelişimi sonucu yeniden onarım olarak tanımlanmaktadır. Yara iyileşmesi inflamasyon, proliferasyon ve maturasyon olmak üzere birbiri içine geçmiş üç dönemden oluşmaktadır. Hemşirenin bu dönemlerde gelişen hücresel ve biyokimyasal tepkileri bilmesi komplikasyon yönetimine ve hemşirelik bakımına yön verebilecektir. Bu bölümde yara iyileşmesinin tipleri, dönemleri, komplikasyonları ve yara iyileşmesi dönemlerindeki hemşirelik bakımı anlatılacaktır.
Referanslar
Bilik Ö. Yara İyileşmesi ve Hemşirelik Bakımı. In: Arslan S(ed). Cerrahi Hemşireliğinde Temel Kavramlar ve Bakım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2021. p. 99-123
Wallace HA, Basehore BM & Zito PM. Wound healing phases: StatPearls Publishing; 2023.
Bulut H. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. In: Karadağ M, Bulut H(ed.) Kavram Haritası Ve Akış Şemalı Cerrahi Hemşireliği. Ankara: Vize Basın Yayın; 2019. p.105-122.
Varlı M. Yara iyileşmesinin fizyolojisi ve iyileşme fazları. (22/05/2023 tarihinde http://hmyo.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/438/2019/03/Yara-iyile%C5%9Fme-s%C3%BCreci-ve-iyile%C5%9Fmeyi-etkileyen-fakt%C3%B6rler.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Almadani YH, Vorstenbosch J, Davison PG, et al. Wound healing: A comprehensive review. In Seminars in plastic surgery. 2021;35(03): 141-144.
Atamer T. Hemostaz mekanizması. (22/12/2023 tarihinde https://www.thd.org.tr/thdData/userfiles/file/2007thtk_01.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Gonzalez ACDO, Costa TF, Andrade ZDA, et al. Wound healing-A literature review. Anais brasileiros de dermatologia. 2016; 91(5): 614-620.
Phases Of Wound Healing (08/03/2023 tarihinde https://www.clinimed.co.uk/wound-care/wound-essentials/phases-of-wound-healing adresinden ulaşılmıştır).
Aras S. Yara Gelişimi Risk faktörleri- Yara Komplikasyonları (04/05/2023 tarihinde http://hmyo.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/438/2019/03/Yara-Geli%C5%9Fimi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Bowers S & Franco E. Chronic wounds: evaluation and management. American family physician. 2020; 101(3): 159-166.
Kurumlu Z, Çelebi CR. Yara İyileşmesi ve Beslenme. (10.03.2023 tarihinde http://azkurs.org/yara-iyilesmesi-ve-beslenme-yard-doc-dr-zafer-kurumlu1-uzm-dr.html adresinden ulaşılmıştır).
Doku Onarımı. (23/05/2023 tarihinde https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/135057/mod_resource/content/1/patobiyoloji%2013.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tan ST & Dosan R. Lessons from epithelialization: the reason behind moist wound environment. The Open Dermatology Journal. 2019; 13(1).
Kirkby Shaw K, Alvarez L, Foster SA, et al. Fundamental principles of rehabilitation and musculoskeletal tissue healing. Veterinary Surgery.2020; 49(1), 22-32.
Cianciulli A, Dellı Poggı A, Giannetta N, et al. Role of specialized nutrition for wound healing: a narrative review. Progress in Nutrition.2019; 21(3): 507-512.
NHS Taysıde Wound Management Formulary (18/05/2023 tarihinde https://www.nhstaysideadtc.scot.nhs.uk/wound%20Formulary/Section%2010/Section%2011%20fistula%20as%20attachment.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Torres-De La Roche LA, Campo R, Devassy R, et al. Adhesions and anti-adhesion systems highlights. Facts, Views & Vision in ObGyn. 2019; 11(2): 137.
Knowles A & Glass DA. Keloids and Hypertrophic Scars. Dermatologic Clinics. 2023;41(3): 509-517.
Queg M & De Leon J. Effectiveness of topical oxygen therapy in wound healing for patients with diabetic foot ulcer. Frontiers of Nursing. 2023;10(1): 85-93.
A. Lumbreras-Aguayo HI, Melendez-Ortiz B, Puente-Urbina C, et al. Poly(methacrylic acid) -modified medical cotton gauzes with antimicrobial and drug delivery properties for their use as wound dressings. Carbohydrate Polymers.2019; 205:203-210.
Souza JM, Henriques M, Teixeira P, et al. Comfort and infection control of chitosan-impregnated cotton gauze as wound dressing. Fibers and Polymers.2019; 20: 922-932.
Dong R & Guo B. Smart wound dressings for wound healing. Nano Today. 2021; 41, 101290.
Li H, Wei X, Yi X, et al. Antibacterial, hemostasis, adhesive, self-healing polysaccharides-based composite hydrogel wound dressing for the prevention and treatment of postoperative adhesion. Materials Science and Engineering. 2021; 123, 111978.
Haller HL, Sander F, Popp D, et al. Oxygen, pH, lactate, and metabolism—How old knowledge and new insights might be combined for new wound treatment. Medicina. 2021; 57(11):1190.
Tejada S, Batle JM, Ferrer MD, et al. Therapeutic effects of hyperbaric oxygen in the process of wound healing. Current pharmaceutical design. 2019; 25(15), 1682-1693.
Granger M & Eck P. Dietary vitamin C in human health. Adv Food Nutr Res. 2018; 83:281–310.
Zinder R, Cooley R, Vlad LG, et al. Vitamin A and wound healing. Nutr Clin Pract. 2019;34(06):839–849.
Polcz ME & Barbul A. The role of vitamin A in wound healing. Nutrition in Clinical Practice.2019; 34(5): 695-700.
Referanslar
Bilik Ö. Yara İyileşmesi ve Hemşirelik Bakımı. In: Arslan S(ed). Cerrahi Hemşireliğinde Temel Kavramlar ve Bakım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2021. p. 99-123
Wallace HA, Basehore BM & Zito PM. Wound healing phases: StatPearls Publishing; 2023.
Bulut H. Yara iyileşmesi ve hemşirelik bakımı. In: Karadağ M, Bulut H(ed.) Kavram Haritası Ve Akış Şemalı Cerrahi Hemşireliği. Ankara: Vize Basın Yayın; 2019. p.105-122.
Varlı M. Yara iyileşmesinin fizyolojisi ve iyileşme fazları. (22/05/2023 tarihinde http://hmyo.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/438/2019/03/Yara-iyile%C5%9Fme-s%C3%BCreci-ve-iyile%C5%9Fmeyi-etkileyen-fakt%C3%B6rler.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Almadani YH, Vorstenbosch J, Davison PG, et al. Wound healing: A comprehensive review. In Seminars in plastic surgery. 2021;35(03): 141-144.
Atamer T. Hemostaz mekanizması. (22/12/2023 tarihinde https://www.thd.org.tr/thdData/userfiles/file/2007thtk_01.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Gonzalez ACDO, Costa TF, Andrade ZDA, et al. Wound healing-A literature review. Anais brasileiros de dermatologia. 2016; 91(5): 614-620.
Phases Of Wound Healing (08/03/2023 tarihinde https://www.clinimed.co.uk/wound-care/wound-essentials/phases-of-wound-healing adresinden ulaşılmıştır).
Aras S. Yara Gelişimi Risk faktörleri- Yara Komplikasyonları (04/05/2023 tarihinde http://hmyo.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/438/2019/03/Yara-Geli%C5%9Fimi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Bowers S & Franco E. Chronic wounds: evaluation and management. American family physician. 2020; 101(3): 159-166.
Kurumlu Z, Çelebi CR. Yara İyileşmesi ve Beslenme. (10.03.2023 tarihinde http://azkurs.org/yara-iyilesmesi-ve-beslenme-yard-doc-dr-zafer-kurumlu1-uzm-dr.html adresinden ulaşılmıştır).
Doku Onarımı. (23/05/2023 tarihinde https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/135057/mod_resource/content/1/patobiyoloji%2013.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tan ST & Dosan R. Lessons from epithelialization: the reason behind moist wound environment. The Open Dermatology Journal. 2019; 13(1).
Kirkby Shaw K, Alvarez L, Foster SA, et al. Fundamental principles of rehabilitation and musculoskeletal tissue healing. Veterinary Surgery.2020; 49(1), 22-32.
Cianciulli A, Dellı Poggı A, Giannetta N, et al. Role of specialized nutrition for wound healing: a narrative review. Progress in Nutrition.2019; 21(3): 507-512.
NHS Taysıde Wound Management Formulary (18/05/2023 tarihinde https://www.nhstaysideadtc.scot.nhs.uk/wound%20Formulary/Section%2010/Section%2011%20fistula%20as%20attachment.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Torres-De La Roche LA, Campo R, Devassy R, et al. Adhesions and anti-adhesion systems highlights. Facts, Views & Vision in ObGyn. 2019; 11(2): 137.
Knowles A & Glass DA. Keloids and Hypertrophic Scars. Dermatologic Clinics. 2023;41(3): 509-517.
Queg M & De Leon J. Effectiveness of topical oxygen therapy in wound healing for patients with diabetic foot ulcer. Frontiers of Nursing. 2023;10(1): 85-93.
A. Lumbreras-Aguayo HI, Melendez-Ortiz B, Puente-Urbina C, et al. Poly(methacrylic acid) -modified medical cotton gauzes with antimicrobial and drug delivery properties for their use as wound dressings. Carbohydrate Polymers.2019; 205:203-210.
Souza JM, Henriques M, Teixeira P, et al. Comfort and infection control of chitosan-impregnated cotton gauze as wound dressing. Fibers and Polymers.2019; 20: 922-932.
Dong R & Guo B. Smart wound dressings for wound healing. Nano Today. 2021; 41, 101290.
Li H, Wei X, Yi X, et al. Antibacterial, hemostasis, adhesive, self-healing polysaccharides-based composite hydrogel wound dressing for the prevention and treatment of postoperative adhesion. Materials Science and Engineering. 2021; 123, 111978.
Haller HL, Sander F, Popp D, et al. Oxygen, pH, lactate, and metabolism—How old knowledge and new insights might be combined for new wound treatment. Medicina. 2021; 57(11):1190.
Tejada S, Batle JM, Ferrer MD, et al. Therapeutic effects of hyperbaric oxygen in the process of wound healing. Current pharmaceutical design. 2019; 25(15), 1682-1693.
Granger M & Eck P. Dietary vitamin C in human health. Adv Food Nutr Res. 2018; 83:281–310.
Zinder R, Cooley R, Vlad LG, et al. Vitamin A and wound healing. Nutr Clin Pract. 2019;34(06):839–849.
Polcz ME & Barbul A. The role of vitamin A in wound healing. Nutrition in Clinical Practice.2019; 34(5): 695-700.
