Karaciğer Nakil Hastalarında Hemşirelik Yaklaşımı
Özet
Karaciğer hem yıkım hem de sentezin çok önemli bir bileşeni olan vücudun en büyük bezi ve organıdır. Kronik karaciğer yetersizliğinde karaciğer nakli son yıllarda başarılı bir şekilde yaygın olarak uygulanmaya başlanmıştır. Karaciğer nakli, terminal karaciğer hastalığı veya karaciğer yetmezliği olan hastalar için yaşam kurtarıcı bir tedavi yöntemidir. Nakil işlemi sonrasında hastaların iyileşme süreçleri, hemşirelik bakımının kalitesine bağlıdır. Hemşireler, hastaların fiziksel, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayarak, komplikasyonları önlemekte ve iyileşme sürecini desteklemekte kritik bir rol oynar. Karaciğer nakli sonrası bakım, hastaların iyileşme süreçlerini hızlandırmak ve komplikasyonları önlemek açısından büyük önem taşır. Hemşireler, hastaların postoperatif döneminde dikkatli bir şekilde izlenmesi gereken birçok durumu yönetmekle sorumludur. Bu bakım süreci, hemşirelerin klinik bilgileri ve hasta ile etkili iletişim becerileri gerektiren bir dizi uygulamayı içerir. Karaciğer nakli yapılan bireyler, taburculuk sonrası; kullanılması gereken ilaçlar ve kullanım şekli, ilaçların etkileri ve yan etkileri, hastaneye kontrole gelme sıklığı, enfeksiyon belirtileri, rejeksiyon (organ reddi) belirtileri, rutin kontroller dışında tıbbı yardım alınması gereken durumlar, ilaç-besin etkileşimleri, ilaç-ilaç etkileşimleri, İmmünosupresif tedavi(amaçları, etkileri, yan etkileri, yan etkileri azaltma yöntemleri), evde banyo yapma durumu, nakil öncesi işine (çalışmaya) dönme durumu, diyet-beslenme şekli, günlük yaşam tarzı düzenlemeleri, evde bakım gereksinimleri, egzersiz yapma durumu ve cinsellik konularında eğitim alırlar.
The liver, the largest gland and organ in the body, plays a critical role in both the breakdown and synthesis processes. In recent years, liver transplantation has become a widely implemented and successful treatment for chronic liver failure. Liver transplantation is a life-saving intervention for patients with end-stage liver disease or liver failure. The recovery process post-transplantation is significantly influenced by the quality of nursing care. Nurses are essential in addressing patients' physical, psychological, and social needs, preventing complications, and supporting the overall recovery process. Postoperative care is crucial for accelerating recovery and preventing complications. Nurses must manage a range of conditions that require meticulous monitoring during the postoperative period. This care process involves practices that demand both clinical expertise and effective patient communication skills. Post-discharge education for liver transplant recipients includes: medication use and administration, effects and side effects of medications, frequency of follow-up visits, signs of infection, signs of rejection (organ rejection), situations requiring additional medical intervention beyond routine checks, drug-food interactions, drug-drug interactions, immunosuppressive therapy (objectives, effects, side effects, methods to mitigate side effects), home bathing practices, return to work before transplantation, dietary and nutritional guidelines, daily lifestyle modifications, home care requirements, exercise, and sexual health.
Referanslar
Ertuğrul, G., Yanaral, T. (2019). Akut Yetmezlikte Karaciğer Nakli; Tek Merkez Deneyimi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(4), 519-525.
Doğan, R., Erman, Y., & Bağcı, N. (2021). Bakım Verici Rolü Olan Karaciğer Nakli Donörlerinde Bakım Yükü ve Depresyon Arasındaki İlişki. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 277-285.
Durgun, C. (2021). Canlı Donörden Karaciğer Nakli Konusundaki Global Yayın Trendleri ve Türkiye Kaynaklı Yayınların Analizi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 5(3), 2014-220.
Yaprak, O., Dayangaç, M., Demirbaş, T. B., Güler, N., Yüzer, Y., & Tokat, Y. (2011). Canlı Vericiden Sağ Lob Karaciğer Nakli Sonuçlarımız. Ulusal Cerrahi Dergisi, 27(2), 82-85.
Ergün, O., Sözbilen, M. (2012). Çocuklarda Karaciğer Nakli. Çocuk Cerrahisi Dergisi, 26(1-2),4-19.
Bolatlı, G. (2023). Karaciğerin Anatomisi. Figen Taşer (Ed.),Temel Tıp Bilimi Alanında Gelişmeler (113-123). Platanus Yayın Grubu.
Cömert, G. (2019). Karaciğer Nakli Bekleme Listesindeki Hastaların Nakilden Beklentilerinin ve Yaşadıkları Güçlüklerin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstinye Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
Taşkıran, E., Akar, H., Yıldırım, M., & Erbaş, O. (2016). Karaciğer Nakli: Endikasyonlar, Kontrendikasyonlar, Rejeksiyon ve Uzun Dönem Takip. FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi, 1(2),59-66.
Yıldız, E., Kılınç, G. (2021). Karaciğer Nakli Olan Bireylerin Anksiyete, Depresyon Ve Psikolojik Dayanıklılıkları Arasındaki İlişki. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(2),554-565.
Çağan Kişin, K., Öz, E. N., & Şen Olgay., S. (2023). Karaciğer Nakli Hastasında Ameliyat Sonrası Hemşirelik Bakımı: Olgu Sunumu. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 27(1),54-66.
Karabulut, N., Yaman Aktaş, Y. (2012). Karaciğer Transplantasyonu Sonrası Hastaların Yaşadığı Sorunlar ve Hemşirelik Girişimleri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 37-42.
Bakır, Y. (2011). Karaciğer Nakli Sonrası Obezite Sorunu ve Etkileyen Faktörler (Tıpta Uzmanlık Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye.
Yıldız, İ., Sabuncuoğlu, M. Z., Koca, Y. S., Solmaz Alkaya, F., & Şenol, A. (2017). Yeni Kurulan Organ Nakli Merkezimizde Yapılan Karaciğer Nakli Sonuçlarımız. Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 18-20.
Çetin, Ö. (2007). Canlı Vericiden Karaciğer Nakli Sonrası Vericinin Ruhsal ve Bedensel Sağlığının Araştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir, Türkiye.
Karatoprak, S. (2019). Canlı Vericili Karaciğer Nakli Sonrası Donör Biliyer Komplikasyonlarında Perkütan Radyolojik Tedavi (Uzmanlık Tezi). İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi, Malatya, Türkiye.
Kaçmaz, N. (2011). Karaciğer Nakli Yapılan Hasta ve Hasta Yakınlarının Psikososyal Durumlarının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
Korkmaz Demir, F., Öden, T.N. (2021). Karaciğer Nakli Yapılan Hastanın Yoğun Bakım Süreci. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi,13(1),139-51.
Çolakdalcı, A. (2012). Karaciğer Nakli Uygulanan Hastalarda Yorgunluğun Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya, Türkiye.
Altıntaş, E. (2012). Karaciğerin Sonoanatomisi “Görmek İçin Bakmak; Bilmek İçin Görmek Lazım”. Güncel Gastroentereloji,16(1), 75-81.
Düzenli, T., Demirci, H. (2017). Akut Karaciğer Yetmezliği. Güncel Gastroentereloji, 21(3), 202-210.
Güler, S., Gündoğan, R. (2024). Akut-on-Kronik Karaciğer Yetmezliğinde Komplikasyonlar ve Hemşirelik Yönetimi. Perspectives in Palliative & Home Care, 3(1),39-48.
Aydın, A., Çelik, Z. M. (2022). Karaciğer Transplantasyonu ve Tıbbi Beslenme Tedavisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(4),1619 – 1627.
Kasapoğlu, B., Yalçın, K. S., & Türkay, C. (2010). Canlı Donörden Karaciğer Transplantasyonu. Güncel Gastroentereloji, 14(2), 96-102.
Akay, Ü. (2019). Karaciğer Transplantasyonu Yapılan Hastalarda Dengenin, Fonksiyonel Kapasitenin, Yorgunluğun, Kas Kuvvetinin, Fiziksel Aktivite Ve Performans Düzeyinin Sağlıklı Bireylerle Karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
Tamer, M. (2015). Karaciğer Transplantasyonu Sonrası Yaşam Kalitesinin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep, Türkiye.
Referanslar
Ertuğrul, G., Yanaral, T. (2019). Akut Yetmezlikte Karaciğer Nakli; Tek Merkez Deneyimi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(4), 519-525.
Doğan, R., Erman, Y., & Bağcı, N. (2021). Bakım Verici Rolü Olan Karaciğer Nakli Donörlerinde Bakım Yükü ve Depresyon Arasındaki İlişki. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 277-285.
Durgun, C. (2021). Canlı Donörden Karaciğer Nakli Konusundaki Global Yayın Trendleri ve Türkiye Kaynaklı Yayınların Analizi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 5(3), 2014-220.
Yaprak, O., Dayangaç, M., Demirbaş, T. B., Güler, N., Yüzer, Y., & Tokat, Y. (2011). Canlı Vericiden Sağ Lob Karaciğer Nakli Sonuçlarımız. Ulusal Cerrahi Dergisi, 27(2), 82-85.
Ergün, O., Sözbilen, M. (2012). Çocuklarda Karaciğer Nakli. Çocuk Cerrahisi Dergisi, 26(1-2),4-19.
Bolatlı, G. (2023). Karaciğerin Anatomisi. Figen Taşer (Ed.),Temel Tıp Bilimi Alanında Gelişmeler (113-123). Platanus Yayın Grubu.
Cömert, G. (2019). Karaciğer Nakli Bekleme Listesindeki Hastaların Nakilden Beklentilerinin ve Yaşadıkları Güçlüklerin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstinye Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
Taşkıran, E., Akar, H., Yıldırım, M., & Erbaş, O. (2016). Karaciğer Nakli: Endikasyonlar, Kontrendikasyonlar, Rejeksiyon ve Uzun Dönem Takip. FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi, 1(2),59-66.
Yıldız, E., Kılınç, G. (2021). Karaciğer Nakli Olan Bireylerin Anksiyete, Depresyon Ve Psikolojik Dayanıklılıkları Arasındaki İlişki. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9(2),554-565.
Çağan Kişin, K., Öz, E. N., & Şen Olgay., S. (2023). Karaciğer Nakli Hastasında Ameliyat Sonrası Hemşirelik Bakımı: Olgu Sunumu. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 27(1),54-66.
Karabulut, N., Yaman Aktaş, Y. (2012). Karaciğer Transplantasyonu Sonrası Hastaların Yaşadığı Sorunlar ve Hemşirelik Girişimleri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 37-42.
Bakır, Y. (2011). Karaciğer Nakli Sonrası Obezite Sorunu ve Etkileyen Faktörler (Tıpta Uzmanlık Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye.
Yıldız, İ., Sabuncuoğlu, M. Z., Koca, Y. S., Solmaz Alkaya, F., & Şenol, A. (2017). Yeni Kurulan Organ Nakli Merkezimizde Yapılan Karaciğer Nakli Sonuçlarımız. Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 18-20.
Çetin, Ö. (2007). Canlı Vericiden Karaciğer Nakli Sonrası Vericinin Ruhsal ve Bedensel Sağlığının Araştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir, Türkiye.
Karatoprak, S. (2019). Canlı Vericili Karaciğer Nakli Sonrası Donör Biliyer Komplikasyonlarında Perkütan Radyolojik Tedavi (Uzmanlık Tezi). İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi, Malatya, Türkiye.
Kaçmaz, N. (2011). Karaciğer Nakli Yapılan Hasta ve Hasta Yakınlarının Psikososyal Durumlarının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
Korkmaz Demir, F., Öden, T.N. (2021). Karaciğer Nakli Yapılan Hastanın Yoğun Bakım Süreci. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi,13(1),139-51.
Çolakdalcı, A. (2012). Karaciğer Nakli Uygulanan Hastalarda Yorgunluğun Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya, Türkiye.
Altıntaş, E. (2012). Karaciğerin Sonoanatomisi “Görmek İçin Bakmak; Bilmek İçin Görmek Lazım”. Güncel Gastroentereloji,16(1), 75-81.
Düzenli, T., Demirci, H. (2017). Akut Karaciğer Yetmezliği. Güncel Gastroentereloji, 21(3), 202-210.
Güler, S., Gündoğan, R. (2024). Akut-on-Kronik Karaciğer Yetmezliğinde Komplikasyonlar ve Hemşirelik Yönetimi. Perspectives in Palliative & Home Care, 3(1),39-48.
Aydın, A., Çelik, Z. M. (2022). Karaciğer Transplantasyonu ve Tıbbi Beslenme Tedavisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(4),1619 – 1627.
Kasapoğlu, B., Yalçın, K. S., & Türkay, C. (2010). Canlı Donörden Karaciğer Transplantasyonu. Güncel Gastroentereloji, 14(2), 96-102.
Akay, Ü. (2019). Karaciğer Transplantasyonu Yapılan Hastalarda Dengenin, Fonksiyonel Kapasitenin, Yorgunluğun, Kas Kuvvetinin, Fiziksel Aktivite Ve Performans Düzeyinin Sağlıklı Bireylerle Karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
Tamer, M. (2015). Karaciğer Transplantasyonu Sonrası Yaşam Kalitesinin Belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep, Türkiye.
