Anadolu’da İlkel Seramik ve Ekmek Fırınlarının Karşılaştırılması Üzerine Gastronomi Bağlamında Bir İnceleme Önerisi
Özet
İnsanoğlu dünyada var olduğu andan itibaren temel ihtiyaçlarından dolayı birtakım arayışlar ve keşifler peşinde koşmuştur. Hiç şüphesiz ki bu temel ihtiyaçlarının başında beslenme ve ısınma ihtiyacı gelmektedir. Ateşin keşfinden sonra, tesadüfen seramiğin pişirildiğini fark eden insanoğlu, bununla birlikte tarımı da geliştirmiştir. Dolayısıyla, beslenme ihtiyacıyla birlikte seramik kapların gelişimi tarımla paralel bir şekilde devam etmiştir. Tarımın Anadolu’da, seramik kap kültürü ve fırınlarıyla yakından ilintili olduğu bilinmektedir. Hiç şüphesiz ki, insanlığın yerleşik hayata geçip tarımla uğraşmaya başlamasından itibaren seramik kaplar ve fırınlar ilk tarihten bugüne, insanlığın ihtiyaçlarını gidermede çok önemli bir rol oynamaktadır. Zamanla keşfedilen farklı fırın yapıları ve seramik kap formları Anadolu’da hem seramik pişirmede hem de ekmek ve yemek pişirmede geleneksel kültürümüzün temel yapısını oluşturmuştur.
Bu çalışmada, insanoğlunun tarımla uğraşmaya başlaması ile paralel gelişen seramik kap formlarının ve fırınlarının, buna bağlı olarak tarım ve beslenmenin nasıl değiştiğini, gastronomi bağlamında seramik ve ekmek fırınlarının karşılaştırılması üzerinden inceleme önerisinde bulunmak hedeflenmektedir.
Referanslar
Çizer., S.(2014). Terra Sigillata, “Fırınlar ve Pişirim”, D.E.Ü. Batı Anadolu Seramik Araştırma ve Uygulama Merkezi Yay.,İzmir: 1. Baskı, s.104.
Çizer, S. (2010). “Seramikte odunlu Pişirim Geleneği: Uzak Doğu’nun Yüksek Derece Fırınları”, İstanbul: Seramik Türkiye Dergisi,Ocak- Mart , No:31, s.98.
Çizer, S., Age, s.97.
Çizer, S., Age, s.98.
Genç, P. (2005). “Velihimmetli Köyü’nde Toprağın Üç Kahramanı”,Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul: No.09, s.126.
Öney, G., Çobanlı, Z. (2007). Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, “Geleneksel Seramik ve Çömlekçilik”, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., İstanbul: 1. Baskı, s.432.
Öney, G., Çobanlı, Z. Age., s. 464.
Mülayim, E. (2006).“Göller Yöresinde Geleneksel Çömlekçilik Sanatı: Burdur-Çanaklı Örneği”, Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul:No.15, s.114.
Görsel 1: Terra Sigillata, S. Çizer, s.104
Görsel 2: İlkel ekmek fırın türü (Foto: Zahide Kayışoğlu Şahin)
Görsel 3: Kubbeli ilkel fırın. (Seramik Türkiye Dergisi, S. Çizer., s.98)
Görsel 4: Terra Sigillata, S. Çizer, s.108
Görsel 5: Yandan Yüklemeli Kubbeli Akdeniz Tipi Fırın. (Terra Sigillata, S. Çizer, s.108)
Görsel 6, Foto kaynak: Pınar Genç, Genç, P. (2005). ”Velihimmetli Köyü’nde Toprağın Üç Kahramanı”, Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul: No.09, s.126.
Görsel 7, Foto Kaynak: Zehra Çobanlı
Görsel 8, Konya Doğan hisar, Foto kaynak: K. Ak
Görsel 9, Çanaklı Köyü, Foto: Emel Mülayim
Görsel 10, Foto kaynak: Emel mülayim (Çanaklı Köyü Fırını)
Görsel 11: Güzelyurt –Aksaray ‘gelveri ekmeği’ pişirim fırın yapısı, (kaynak:e-aksaray ansiklopedisi) (https://e-sehir.aksaray.edu.tr/2022/12/09/gelveri-ekmegi/)
Görsel 12: Hitit Riton (içki ) kapları
Görsel 13: Hitit Dönemi ilk süzgeçli kap, yemek kabı örneği
Referanslar
Çizer., S.(2014). Terra Sigillata, “Fırınlar ve Pişirim”, D.E.Ü. Batı Anadolu Seramik Araştırma ve Uygulama Merkezi Yay.,İzmir: 1. Baskı, s.104.
Çizer, S. (2010). “Seramikte odunlu Pişirim Geleneği: Uzak Doğu’nun Yüksek Derece Fırınları”, İstanbul: Seramik Türkiye Dergisi,Ocak- Mart , No:31, s.98.
Çizer, S., Age, s.97.
Çizer, S., Age, s.98.
Genç, P. (2005). “Velihimmetli Köyü’nde Toprağın Üç Kahramanı”,Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul: No.09, s.126.
Öney, G., Çobanlı, Z. (2007). Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, “Geleneksel Seramik ve Çömlekçilik”, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., İstanbul: 1. Baskı, s.432.
Öney, G., Çobanlı, Z. Age., s. 464.
Mülayim, E. (2006).“Göller Yöresinde Geleneksel Çömlekçilik Sanatı: Burdur-Çanaklı Örneği”, Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul:No.15, s.114.
Görsel 1: Terra Sigillata, S. Çizer, s.104
Görsel 2: İlkel ekmek fırın türü (Foto: Zahide Kayışoğlu Şahin)
Görsel 3: Kubbeli ilkel fırın. (Seramik Türkiye Dergisi, S. Çizer., s.98)
Görsel 4: Terra Sigillata, S. Çizer, s.108
Görsel 5: Yandan Yüklemeli Kubbeli Akdeniz Tipi Fırın. (Terra Sigillata, S. Çizer, s.108)
Görsel 6, Foto kaynak: Pınar Genç, Genç, P. (2005). ”Velihimmetli Köyü’nde Toprağın Üç Kahramanı”, Seramik Türkiye Dergisi, Mayıs-Haziran, İstanbul: No.09, s.126.
Görsel 7, Foto Kaynak: Zehra Çobanlı
Görsel 8, Konya Doğan hisar, Foto kaynak: K. Ak
Görsel 9, Çanaklı Köyü, Foto: Emel Mülayim
Görsel 10, Foto kaynak: Emel mülayim (Çanaklı Köyü Fırını)
Görsel 11: Güzelyurt –Aksaray ‘gelveri ekmeği’ pişirim fırın yapısı, (kaynak:e-aksaray ansiklopedisi) (https://e-sehir.aksaray.edu.tr/2022/12/09/gelveri-ekmegi/)
Görsel 12: Hitit Riton (içki ) kapları
Görsel 13: Hitit Dönemi ilk süzgeçli kap, yemek kabı örneği
