Çocuk Adalet Sistemi Bağlamında Çocuk Suçluluğu: Suça Sürüklenen ve Mağdur Çocuklar
Özet
Modern çağın en büyük paradokslarından biri, teknoloji ya da imkanlara dayalı sarf edilen çaba ve duyarlılığın; toplumsal düzen ve sosyal ilişkilerde gösterilmemesidir. Zira, toplumsal düzeni bozan ve sosyal ilişkileri zedeleyen bir olgu olarak, “suç” ve daha özelde “çocuk suçluluğu”, giderek artan ve kronikleşen sorunlar haline gelmektedir. Son dönemlerde özellikle, çocuk suçluluğuna dair istatistikler, konunun vakit kaybetmeden ele alınmasının ne denli önemli ve gerekli olduğuna işaret etmektedir. Çocuk suçluluğunu önlemeye yönelik çalışmaların sayısı çok sayıda olsa da, bu çabaların neden yetersiz kaldığı da merak konusu olmaktadır. Nitekim önleme çalışmalarının; köklü bir zihniyet değişikliğine, kalıcı, sistematik ve hak temelli yaklaşımları içine alan dönüşümlere ihtiyaç duyduğu, aşikârdır. Söz konusu dönüşüm, hukuk sistemi dâhil suça sürüklenen çocuk ve mağdur çocuğun temas ettiği her alanı içeren, geniş bir yelpazede gerçekleşmelidir. Bu bağlamda “çocuk” kavramına yönelik algı ile çocuğun içinde doğduğu paradigma ve çocuk adalet sistemi, öncelikli araştırma konuları olmalıdır. Zira bu alanda yapılan çalışmalar çocuğun, yetişkinin devamı niteliğinde görüldüğü ve kendine özgü gelişimsel özelliklerinin göz ardı edildiğine dikkat çekmektedir. Hatta çocuk adalet sistemlerinde dahi çocuk, “yetişkinlerin adaletine” mahkûm edilen bir “nesne” olarak karşımıza çıkmaktadır. Güncelliğini her daim koruyan bir sorun alanı olarak çocuk suçluluğunu ele alan kitabın bu bölümünde, çocuğa yönelik bu geleneksel bakışa eleştirel bir şekilde yaklaşılmış ve çocuk suçluluğu “hak kavramı” temelinde ele alınmıştır. Dolayısıyla suça sürüklenen çocuğu, dâhil edildiği adalet mekanizması bağlamında ele alan çalışmanın temel motivasyonu da, çocuğu edilgen bir “nesne” olarak değil, “hak sahibi bir özne” olarak ele almaktır. Ayrıca, “çocuğun iyilik haline ve üstün yararına” odaklanan bazı hizmet modelleri ele alınarak, çocuk suçluluğu konusu, birkaç noktada irdelenecektir. Böylece uygulamalardaki eksiklikler ve aksaklık olarak görülen noktalar ile hak olgusuna duyarlı bir adalet sisteminin önemine dikkat çekilecektir.
Referanslar
Akçay, P. (2011). Onarıcı adalet modelı̇ çerçevesı̇nde uzlaştırma ve çocuk mahkemelerı̇nde uygulanması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 129-144.
Aslan, M. (2008). Çocuk suçluluğu hakkında uluslararası ve ulusal hukuk düzenlemeleri. Ankara Barosu Dergisi, 66(4), 88-96.
Baykara Acar, Y. (2011). Çocuk adalet sisteminde sosyal hizmetin rolü. S. Hançerli vd. (Ed.), Suça sürüklenen ve mağdur çocuklar kitabı içinde (231-239 ss.), Ankara: SABEV Yayınları.
Baykara Acar, Y. (2015). Adli sosyal hizmet ve Türkiye’de çocuk adalet sisteminin tarihi. A. İçağasıoğlu Çoban, S. Attepe Özden (Ed.), Ankara: Başkent Üniversitesi.
Bazemore, G. & Walgrave, L. (1999). Restorative juvenile justice: Repairing the harm of youth crime. New York: Criminal Justice Pres.
Bekir, H. (2016). Erzı̇ncan ı̇lı̇nde suça sürüklenen ve suç mağduru olan çocuklar. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (2), 267-280.
Bülbül, İ. (2020). Suça sürüklenen çocuk ile adli görüşme. R. Akgün (Ed.), Adli sosyal hizmet kitabı içinde (371-379 ss.), Ankara: Nika Yayınevi.
Bülbül, S. & Doğan, S. (2016). Suça sürüklenen çocukların durumu ve çözüm önerileri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 59(1), 31-36.
Cankurtaran Öntaş, Ö. (2008). Çocuk adalet ı̇stemi ve çocuk polis ı̇lişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 19(2), 21-37.
Çabuk, G. (2022). Çocuk suçluluğu bağlamında çocuğu suça iten nedenler. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 3(1), 129-143.
Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=10884&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
Dursun, Y. & Atamtürk, E. (2023). 5395 Sayılı çocuk koruma kanunu’na yenı̇ bı̇r koruyucu önleyı̇cı̇ tedbı̇r önerı̇sı̇: Rekreasyon ve spor tedbı̇rı̇. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, (21), 172-190.
Eren, S. & Demiray, N. (2019). Çocuk suçluluğunu etkileyen muhtemel faktörler: suç korkusu, kentleşme ve aile yapıları (Samsun ilkadım ve canik ilçeleri örneği). Social Science Studies, 7(4), 132-161.
Erükçü, G. & Akbaş, E. (2012). Türkı̇ye’de çocuk mahkemelerı̇ uygulamalarına eleştı̇rel bı̇r bakış. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1 (3), 135-153.
Erükçü, G. & Akbaş, E. (2013). Mağdur çocuklarla adlı̇ mülakat teknı̇klerı̇. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(1), 199-207.
Güçlü, İ. & Akbaş, H. (2019). Suç sosyolojisi kavram-teori-uygulama. Ankara: Gazi Kitabevi.
Harland, P., Reijneveld, S.A., Brugman, E., Verloove-Vanhorick S.P. & Verhulst, F.C. (2002). Family factors and life events as risk factors for behavioural and emotional problems in children. Eur Child Adolesc Psychiatry, 11(4), 176–84.
Karataş, K., Erükçü Akbaş, G. ve Gülhan Orhan, M. (2020). Ankara’ da çocuk suçluluğu: Emniyet çocuk şubeye gelen olgular üzerinden bir değerlendirme. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(1), 137-156.
Karataş, Z. & Mavili, A. (2019). Çocuk adalet sisteminde suça sürüklenen çocuklara yönelik uygulamalarda karşılaşılan sorunlar. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19 (45), 1013-1044.
Mangır, M., Sütçü, Türker., Deveci, B., Zalanköy, K.G. & Can, H. (2009). Çocuk adalet sistemi. Ed: M. Ateş, Konya.
Moore, E., Gaskin, C. & Indig, D. (2013). Childhood maltreatment and post-traumatic stress disorder among incarcerated young offenders. Child Abuse Negl, 37(10), 861–70.
Özbek, M. (2008). Suça sürüklenen çocuklara yönelik onarıcı adalet programları ve çocuk arabuluculuğu. İstanbul: Beta Yayınları.
Öztürk, B. & Erkul, H. (2023). İnsan hakları açısından çocuk suçluluğu üzerine nitel bir araştırma. TROYACADEMY International Journal of Social Sciences, 8 (3), 262-295.
Saldırım, M. (2001). Suça itilmiş çocukların yeniden sosyalizasyonu projesi bildirileri. I. Ulusal Çocuk ve Suç; Nedenler ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu (s. 29-30). Erzurum AÜ: Unicef.
Şentürk Dızman, Z. (2023). Türkı̇ye’de suça sürüklenen çocukların çeşı̇tlı̇ değı̇şkenler açısından ı̇ncelenmesı̇. International Journal of Eurasia Social Sciences, 14(53), 1153- 1169.
Tekgöz Obuz, A. (2018). Suça sürüklenen ve hakkında danışmanlık tedbir kararı verilen çocukların suça sürüklenme nedenleri: Nitel bir çalışma. Journal of International Social Research, 12(67), 630-641.
Tekgöz Obuz, A. (2023). Suça sürüklenen çocuk ve koruyucu destekleyici tedbir kararları. E. Güneş (Ed.), Çocuklarla sosyal hizmet kitabı içinde (55-70 ss.), Konya: Çizgi Kitapevi.
Toğa, H. (2021). Aile ilişkilerinin çocuk suçluluğu üzerindeki etkileri: Doğuanadolu bölgesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yalova
Toğuç, D. (2021). Türkiye’ de Çocuk Suçluluğu: Tekirdağ İli Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
Turan, İ. (2012). Suça sürüklenen çocuklar: Kocaeli örneği. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Türkiye İstatistik Kurumu (2022). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2022-49662
Uğur, A. (2022). Çocuk hakları bağlamında mülteci çocukların uluslararası haber medyasındaki temsili: bir görsel çerçeveleme çözümlemesi. Yüksek Lisans Tezi, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Yazıcı, E. (2019). Çocuk koruma ve sosyal hizmet. Ankara: Nika Yayınevi.
Referanslar
Akçay, P. (2011). Onarıcı adalet modelı̇ çerçevesı̇nde uzlaştırma ve çocuk mahkemelerı̇nde uygulanması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 129-144.
Aslan, M. (2008). Çocuk suçluluğu hakkında uluslararası ve ulusal hukuk düzenlemeleri. Ankara Barosu Dergisi, 66(4), 88-96.
Baykara Acar, Y. (2011). Çocuk adalet sisteminde sosyal hizmetin rolü. S. Hançerli vd. (Ed.), Suça sürüklenen ve mağdur çocuklar kitabı içinde (231-239 ss.), Ankara: SABEV Yayınları.
Baykara Acar, Y. (2015). Adli sosyal hizmet ve Türkiye’de çocuk adalet sisteminin tarihi. A. İçağasıoğlu Çoban, S. Attepe Özden (Ed.), Ankara: Başkent Üniversitesi.
Bazemore, G. & Walgrave, L. (1999). Restorative juvenile justice: Repairing the harm of youth crime. New York: Criminal Justice Pres.
Bekir, H. (2016). Erzı̇ncan ı̇lı̇nde suça sürüklenen ve suç mağduru olan çocuklar. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (2), 267-280.
Bülbül, İ. (2020). Suça sürüklenen çocuk ile adli görüşme. R. Akgün (Ed.), Adli sosyal hizmet kitabı içinde (371-379 ss.), Ankara: Nika Yayınevi.
Bülbül, S. & Doğan, S. (2016). Suça sürüklenen çocukların durumu ve çözüm önerileri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 59(1), 31-36.
Cankurtaran Öntaş, Ö. (2008). Çocuk adalet ı̇stemi ve çocuk polis ı̇lişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 19(2), 21-37.
Çabuk, G. (2022). Çocuk suçluluğu bağlamında çocuğu suça iten nedenler. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 3(1), 129-143.
Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=10884&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
Dursun, Y. & Atamtürk, E. (2023). 5395 Sayılı çocuk koruma kanunu’na yenı̇ bı̇r koruyucu önleyı̇cı̇ tedbı̇r önerı̇sı̇: Rekreasyon ve spor tedbı̇rı̇. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, (21), 172-190.
Eren, S. & Demiray, N. (2019). Çocuk suçluluğunu etkileyen muhtemel faktörler: suç korkusu, kentleşme ve aile yapıları (Samsun ilkadım ve canik ilçeleri örneği). Social Science Studies, 7(4), 132-161.
Erükçü, G. & Akbaş, E. (2012). Türkı̇ye’de çocuk mahkemelerı̇ uygulamalarına eleştı̇rel bı̇r bakış. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1 (3), 135-153.
Erükçü, G. & Akbaş, E. (2013). Mağdur çocuklarla adlı̇ mülakat teknı̇klerı̇. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(1), 199-207.
Güçlü, İ. & Akbaş, H. (2019). Suç sosyolojisi kavram-teori-uygulama. Ankara: Gazi Kitabevi.
Harland, P., Reijneveld, S.A., Brugman, E., Verloove-Vanhorick S.P. & Verhulst, F.C. (2002). Family factors and life events as risk factors for behavioural and emotional problems in children. Eur Child Adolesc Psychiatry, 11(4), 176–84.
Karataş, K., Erükçü Akbaş, G. ve Gülhan Orhan, M. (2020). Ankara’ da çocuk suçluluğu: Emniyet çocuk şubeye gelen olgular üzerinden bir değerlendirme. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(1), 137-156.
Karataş, Z. & Mavili, A. (2019). Çocuk adalet sisteminde suça sürüklenen çocuklara yönelik uygulamalarda karşılaşılan sorunlar. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19 (45), 1013-1044.
Mangır, M., Sütçü, Türker., Deveci, B., Zalanköy, K.G. & Can, H. (2009). Çocuk adalet sistemi. Ed: M. Ateş, Konya.
Moore, E., Gaskin, C. & Indig, D. (2013). Childhood maltreatment and post-traumatic stress disorder among incarcerated young offenders. Child Abuse Negl, 37(10), 861–70.
Özbek, M. (2008). Suça sürüklenen çocuklara yönelik onarıcı adalet programları ve çocuk arabuluculuğu. İstanbul: Beta Yayınları.
Öztürk, B. & Erkul, H. (2023). İnsan hakları açısından çocuk suçluluğu üzerine nitel bir araştırma. TROYACADEMY International Journal of Social Sciences, 8 (3), 262-295.
Saldırım, M. (2001). Suça itilmiş çocukların yeniden sosyalizasyonu projesi bildirileri. I. Ulusal Çocuk ve Suç; Nedenler ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu (s. 29-30). Erzurum AÜ: Unicef.
Şentürk Dızman, Z. (2023). Türkı̇ye’de suça sürüklenen çocukların çeşı̇tlı̇ değı̇şkenler açısından ı̇ncelenmesı̇. International Journal of Eurasia Social Sciences, 14(53), 1153- 1169.
Tekgöz Obuz, A. (2018). Suça sürüklenen ve hakkında danışmanlık tedbir kararı verilen çocukların suça sürüklenme nedenleri: Nitel bir çalışma. Journal of International Social Research, 12(67), 630-641.
Tekgöz Obuz, A. (2023). Suça sürüklenen çocuk ve koruyucu destekleyici tedbir kararları. E. Güneş (Ed.), Çocuklarla sosyal hizmet kitabı içinde (55-70 ss.), Konya: Çizgi Kitapevi.
Toğa, H. (2021). Aile ilişkilerinin çocuk suçluluğu üzerindeki etkileri: Doğuanadolu bölgesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yalova
Toğuç, D. (2021). Türkiye’ de Çocuk Suçluluğu: Tekirdağ İli Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
Turan, İ. (2012). Suça sürüklenen çocuklar: Kocaeli örneği. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Türkiye İstatistik Kurumu (2022). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2022-49662
Uğur, A. (2022). Çocuk hakları bağlamında mülteci çocukların uluslararası haber medyasındaki temsili: bir görsel çerçeveleme çözümlemesi. Yüksek Lisans Tezi, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Yazıcı, E. (2019). Çocuk koruma ve sosyal hizmet. Ankara: Nika Yayınevi.
