Neoliberal Kentleşme ve Bir Sorun Olarak Sokak Köpekleri
Özet
Bu çalışmada son yıllarda önemli bir tartışma konusu haline gelen şehirleri sokak köpekleriyle paylaşma(ma) meselesi Türkiye’de uygulanan neoliberal ekonomi politikaları doğrultusunda şekillenen kentleşme süreciyle ilişkili olarak ele alınmıştır. Sokak köpeklerinin bir sorun mu yoksa yaşadığımız şehirlerin bir parçası mı olduğu tartışması kent tahayyüllerimiz ile, şehirlerin kimlere, nelere ait olduğu sorularıyla yakından ilişkilidir. Neoliberal ekonomi politikaların mekânın üretim süreci üzerinde belirleyici güç olmaya başlamasıyla beraber şehirler sermayenin mekânları haline gelmiş, şehirlerin neoliberalizmin devamlılığının sağlanmasında oynadığı merkezi rol, kentsel mekânın sermayenin ihtiyaç ve talepleri doğrultusunda şekillenmesine sebep olmuştur. Kentsel mekânın önemli bir rant kaynağı haline gelmesiyle kentsel dönüşüm projeleri hız kazanmış ve kentlerde güvenlikli siteler, iş merkezleri, rezidanslar ve alışveriş merkezleri gibi güvenlik ve tüketim temelli yapılar baskın hale gelmeye başlamıştır. Mekânın meta değeri temelinde gerçekleşen dönüşümü insan-köpek ilişkilerini de değiştirmiş, şehirlerde uygun kabul edilen insan-köpek ilişkisi evcil hayvan formunu almıştır. Sokak köpeklerinin meta ilişkilerinin dışında kalan yaşamları ise onları neoliberal kentleşmenin çözmesi gereken sorunlara dönüştürmüştür. Sorunun çözülmesi, başka bir deyişle şehirlerin sokak köpeklerinden temizlenmesi, bir taraftan sokak köpeklerinin yaşadıkları mahallelerden toplanıp kent çeperlerine atılarak yerlerinden edilmesi diğer taraftan da sermayenin güdümü altına giren şehirlerin sokak köpeklerinin yaşaması için elverişsiz mekânlara dönüştürülmesi yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ancak uzun süredir şehirlerde insanlarla beraber yaşayan sokak köpeklerinin varlığı, insanlarla köpeklerin birlikte yaşamasının mümkün olduğunu gösterirken sorunun sokak köpeklerinde değil sokak köpeklerinin şehirlerdeki varlığını bir sorun olarak tanımlayan neoliberal kentleşmenin kendisinde olduğunu göstermektedir.
Bu yazıda son yıllarda önemli bir tartışma konusu haline gelen ve yazının yazım sürecinde sokak hayvanlarına dair hazırlanan yasa tasarısıyla yeniden tartışmalara ve protestolara konu olan şehirleri sokak köpekleriyle paylaşma(ma) meselesini Türkiye’de uygulanan neoliberal ekonomi politikaları doğrultusunda şekillenen kentleşme süreciyle ilişkili olarak ele almaya çalışacağım. Neoliberal kentleşme ve kentsel politikalar aracılığıyla sokak köpeklerinin çözülmesi gereken sorunlar haline getirildiğini savunurken, neoliberal kentleşmenin sokak köpeklerinin yaşamları üzerindeki etkilerine odaklanacağım.
Referanslar
Alkan, A. (2016). Deportation as an Urban Stray Dogs Management Policy: Forest Dogs of Istanbul. Lex Localis, 14 (3).
Alkan, A. (2020). Şehir ve Hayvan. İstanbul: Patika Kitap.
Arcari, P., Probyn-Rapsey, F., & Singer, H. (2021). Where species don’t meet: Invisibilized animals, urban nature and city limits. Environment and Planning E: Nature and Space, 4(3), 940-965.
Atkins, P. (2012). Animal Cities. Beastly Urban Histories.Ashgate: Farnham.
Bal, E. (2015). Neoliberal kentleşmenin mekânsal tezahürlerinden biri olarak rezidanslar: İstanbul örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, 17(51), 176-190.
Beirnes, P. (1994). The Law is an Ass: Reading E.P. Evans' The Medieval Prosecution and Capital Punishment of Animals. Society and Animals, 2(1), 27-46.
Brenner, N., & Theodore, N. (2002). Cities and the Geographies of “Actually Existing Neoliberalism.” Antipode, 34(3), 349–379.
Butler, T. (1999).The new urban intermediaries? The new middle classes and the remaking of London. Journal des Anthropologs, 77/78, 83–97.
Cansız, D. (2021). II. Meşrutiyet döneminde hayvan hakları (1908-1918). Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 5(2), 187-215.
Cohen, E. (1994). Animals in medieval perception: the image of the obiquitous other. Manning, A., & Serpell, J (Ed.), Animals and Human Society: Changing Perspectives içinde (s.59-80). Routledge.
DeMello, M. (2002). Animals and society: An introduction to human-animal studies. Colombia University Press: NewYork.
Ergün, N. (2006). Gentrification kuramlarının İstanbulda uygulanabilirliği. İstanbul’da soylulaştırma Eski kentlerin yeni sahipleri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Finley M. I.(1981). Economy and Society in Ancient Greece. London: Chatto and Windus.
Foucault, M. (2015). Klasik Çağda Deliliğin Tarihi: Akıl ve Akıl Bozukluğu. Ankara: İmge Kitabevi.
Glass, R. (1964). Introduction to London: Aspects of Change. Center for Urban Studies: London.
Gottdiener, M. (1993). A Marx for Our Time: Henri Lefebvre and the Production of Space. Sociological Theory, 11(1), 129-134.
Güzey, Ö. (2012). Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Neo-Liberal Kent Politikaları, Yeni Kentsel Aktörler ve Gecekondu Alanları. İdealkent 7, ss.64-83.
Hackworth, J. (2002). Postrecession Gentrification in New York City, Urban Affairs Review, 37 (6), 815-843.
Harvey, D. (1989). From Managerialism to Entrepreneurialism: The Transformation in Urban Governance in Late Capitalism. Geografiska Annaler. Series B, Human Geography, 71(1), 3–17.
Harvey, D. (1991). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Cambrigde: Blackwell Publishers.
Harvey, D. (2001). “Globalization and the ‘Spatial Fix’.” Geographische Revue, 3(2): 23–30.
Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin Kısa Tarihi. İstanbul: Sel Yayıncılık.
Hubbard P, & Brooks, A. (2021). Animals and urban gentrification: Displacement and injustice in the trans-species city. Progress in Human Geography 45(6): 1490–1511.
İslam, T. (2006). Gentrification kavramı ve İstanbul. İstanbul’da soylulaştırma Eski kentlerin yeni sahipleri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Kalof, L. (2007). Looking at Animals in Human History. Reaktion Books Ltd: London.
Kennelly, J. (2015). You’Re Making Our City Look Bad’: Olympic Security, Neoliberal Urbanization, and Homeless Youth. Ethnography, 16 (1), 3–24.
Kennelly, J., & Watt, P. (2011). Sanitizing public space in Olympic host cities: The spatial experiences of marginalized youth in 2010 Vancouver and 2012 London. Sociology, 45(5), 765-781.
Köseömeroğlu Yalçın, A. (2024). Kentsel mekânda insanlar ve hayvanlar: Eskişehir’de sokak köpekleri İle müşterek mekân üretimi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Lefebvre, H. (1976). The Survival of Capitalism. New York: St. Martin’s Press.
Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi. (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Ley, D. (1981), Inner City Revitalization in Canada:A Vancouver Case Study, Canadian Geographer, 2,124-148.
Menekşe, M. (2018). Batılı seyyahlar gözünden Osmanlı İstanbul’unda “Köpekler”. Social Sciences Studies Journal, 28(4), 6321-6334.
Menekşe, M. (2022). Osmanlı Medeniyetinde Hayvan Sevgisinin Mesleğe Dönüşümü: Mancacılık. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (55), 84-101.
Metzger, J. (2015). The city is not a menschenpark: Rethinking the tragedy of the urban commons beyond the human/ non-human divide. Urban Commons: Rethinking the City içinde (s.22-46). Routledge.
Oliver, C. (2023). Transforming paradise: Neoliberal regeneration and more-than-human urbanism in Birmingham. Urban Studies, 60(3), 519-536.
Öktem, B. (2011). İstanbul'da neoliberal kentleşme modelinin sosyo-mekânsal izdüşümleri. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (44).
Özçakı, M. (2021). Türk kültüründe güvercinlik ve kuş evleri ve günümüze yansımaları. Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(2), 238-261.
Peck, J., Theodore, N., & Brenner, N. (2009). Neoliberal Urbanism: Models, Moments, Mutations. The SAIS Review of International Affairs, 29(1), 49–66.
Perri, A. R., Feuerborn, T. R., Frantz, L. A., Larson, G., Malhi, R. S., Meltzer, D. J., & Witt, K. E. (2021). Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(6).
Philo, C., & Wilbert, C. (2005). Animal spaces, beastly places: an introduction. Animal spaces, beastly places: New geographies of human-animal relations içinde (s.1-37). London: Routledge.
Pounds, N. (2005). The medieval city. Westport: Greenwood Press.
Schick, I. C. (2010). İstanbul’da 1910’da gerçekleşen büyük köpek itlafı: Bir mekân üzerine çekişme vakası. Toplumsal Tarih, 22-33.
Schick, I. C. (2019). Müslüman Türkler ve köpek. Toplumsal Tarih, 24-32.
Smith, N. (1982). Gentrification and uneven development. Economic Geography, 58(2), 139-155.
Smith, N. (1996). The New Urban Fronties: Gentrification and the Revanchist City. London: Routledge.
Stavrides, S. (2016). Common Space: The City as Commons. London: Zed Books.
Şengül, T. (2009). Kentsel çelişki ve siyaset: Kapitalist kentleşme süreçlerinin eleştirisi. Ankara: İmge Kitabevi.
Tekeli, İ. (2010), The Story of Istanbul's Modernisation. Archit Design, 80, 32-39.
Tekeli, İ. (2014). Türkiye’nin Kentleşme Deneyiminden Öğrenebileceklerimiz, Merih Cealasun’a Saygı Günü Dersi, TEPAV.
Tushaus, K. C. (2009). Don't buy the doggy in the window: ending the cycle that perpetuates commercial breeding with regulation of the retail pet industry. Drake Journal of Agricultural Law, 14(3), 501-520.
Uğurlu, Ö. (2013). Neoliberal politikalar ekseninde Türkiye’de kentsel mekânin yeniden üretimi. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 13(47), 2-12.
Vänskä, A. (2016). ‘Cause I wuv you!’Pet dog fashion and emotional consumption. Ephemera: theory & politics in organization, 16(4), 75-97.
Varlı Görk, R. & Rittersberger Tılıç, H. (2016). An Example of a Gentrification: Unintended Consequences of an in Situ Rehabilitation Project in Ankara. Ankara Araştırmaları Dergisi 4(1), 23-43.
Wolch, J. (2002). Anima urbis. Progress in Human Geography, 26(6), 721–742.
Yenice, M. S. (2014). Türkiye’nin Kentsel Dönüşüm Deneyiminin Tarihsel Analizi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(1), 76-88.
Yıldırım, M. (29 Ocak 2015). Dört ayaklı şehrin imhasında son durak: İBB, Kısırkaya hayvan tecrit ve itlaf merkezi. https://sendika.org/2015/01/dort-ayakli-sehrin-imhasinda-son-durak-ibb-kisirkaya-hayvan-tecrit-ve-itlaf-merkezi-mine-yildirim-birikim-243471.
Yıldırım, M. (2021). Between care and violence: İstanbul’s street dogs. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. The New School for Social Research.
Zeybek, S.O. (2020). Türkiye’nin Yakın Tarihinde Hayvanlar. Sosyal Bilimleri İnsan Olmayanlara Açmak. İstanbul: Notabene.
Referanslar
Alkan, A. (2016). Deportation as an Urban Stray Dogs Management Policy: Forest Dogs of Istanbul. Lex Localis, 14 (3).
Alkan, A. (2020). Şehir ve Hayvan. İstanbul: Patika Kitap.
Arcari, P., Probyn-Rapsey, F., & Singer, H. (2021). Where species don’t meet: Invisibilized animals, urban nature and city limits. Environment and Planning E: Nature and Space, 4(3), 940-965.
Atkins, P. (2012). Animal Cities. Beastly Urban Histories.Ashgate: Farnham.
Bal, E. (2015). Neoliberal kentleşmenin mekânsal tezahürlerinden biri olarak rezidanslar: İstanbul örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, 17(51), 176-190.
Beirnes, P. (1994). The Law is an Ass: Reading E.P. Evans' The Medieval Prosecution and Capital Punishment of Animals. Society and Animals, 2(1), 27-46.
Brenner, N., & Theodore, N. (2002). Cities and the Geographies of “Actually Existing Neoliberalism.” Antipode, 34(3), 349–379.
Butler, T. (1999).The new urban intermediaries? The new middle classes and the remaking of London. Journal des Anthropologs, 77/78, 83–97.
Cansız, D. (2021). II. Meşrutiyet döneminde hayvan hakları (1908-1918). Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 5(2), 187-215.
Cohen, E. (1994). Animals in medieval perception: the image of the obiquitous other. Manning, A., & Serpell, J (Ed.), Animals and Human Society: Changing Perspectives içinde (s.59-80). Routledge.
DeMello, M. (2002). Animals and society: An introduction to human-animal studies. Colombia University Press: NewYork.
Ergün, N. (2006). Gentrification kuramlarının İstanbulda uygulanabilirliği. İstanbul’da soylulaştırma Eski kentlerin yeni sahipleri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Finley M. I.(1981). Economy and Society in Ancient Greece. London: Chatto and Windus.
Foucault, M. (2015). Klasik Çağda Deliliğin Tarihi: Akıl ve Akıl Bozukluğu. Ankara: İmge Kitabevi.
Glass, R. (1964). Introduction to London: Aspects of Change. Center for Urban Studies: London.
Gottdiener, M. (1993). A Marx for Our Time: Henri Lefebvre and the Production of Space. Sociological Theory, 11(1), 129-134.
Güzey, Ö. (2012). Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Neo-Liberal Kent Politikaları, Yeni Kentsel Aktörler ve Gecekondu Alanları. İdealkent 7, ss.64-83.
Hackworth, J. (2002). Postrecession Gentrification in New York City, Urban Affairs Review, 37 (6), 815-843.
Harvey, D. (1989). From Managerialism to Entrepreneurialism: The Transformation in Urban Governance in Late Capitalism. Geografiska Annaler. Series B, Human Geography, 71(1), 3–17.
Harvey, D. (1991). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Cambrigde: Blackwell Publishers.
Harvey, D. (2001). “Globalization and the ‘Spatial Fix’.” Geographische Revue, 3(2): 23–30.
Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin Kısa Tarihi. İstanbul: Sel Yayıncılık.
Hubbard P, & Brooks, A. (2021). Animals and urban gentrification: Displacement and injustice in the trans-species city. Progress in Human Geography 45(6): 1490–1511.
İslam, T. (2006). Gentrification kavramı ve İstanbul. İstanbul’da soylulaştırma Eski kentlerin yeni sahipleri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Kalof, L. (2007). Looking at Animals in Human History. Reaktion Books Ltd: London.
Kennelly, J. (2015). You’Re Making Our City Look Bad’: Olympic Security, Neoliberal Urbanization, and Homeless Youth. Ethnography, 16 (1), 3–24.
Kennelly, J., & Watt, P. (2011). Sanitizing public space in Olympic host cities: The spatial experiences of marginalized youth in 2010 Vancouver and 2012 London. Sociology, 45(5), 765-781.
Köseömeroğlu Yalçın, A. (2024). Kentsel mekânda insanlar ve hayvanlar: Eskişehir’de sokak köpekleri İle müşterek mekân üretimi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Lefebvre, H. (1976). The Survival of Capitalism. New York: St. Martin’s Press.
Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi. (Çev. I. Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Ley, D. (1981), Inner City Revitalization in Canada:A Vancouver Case Study, Canadian Geographer, 2,124-148.
Menekşe, M. (2018). Batılı seyyahlar gözünden Osmanlı İstanbul’unda “Köpekler”. Social Sciences Studies Journal, 28(4), 6321-6334.
Menekşe, M. (2022). Osmanlı Medeniyetinde Hayvan Sevgisinin Mesleğe Dönüşümü: Mancacılık. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (55), 84-101.
Metzger, J. (2015). The city is not a menschenpark: Rethinking the tragedy of the urban commons beyond the human/ non-human divide. Urban Commons: Rethinking the City içinde (s.22-46). Routledge.
Oliver, C. (2023). Transforming paradise: Neoliberal regeneration and more-than-human urbanism in Birmingham. Urban Studies, 60(3), 519-536.
Öktem, B. (2011). İstanbul'da neoliberal kentleşme modelinin sosyo-mekânsal izdüşümleri. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (44).
Özçakı, M. (2021). Türk kültüründe güvercinlik ve kuş evleri ve günümüze yansımaları. Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(2), 238-261.
Peck, J., Theodore, N., & Brenner, N. (2009). Neoliberal Urbanism: Models, Moments, Mutations. The SAIS Review of International Affairs, 29(1), 49–66.
Perri, A. R., Feuerborn, T. R., Frantz, L. A., Larson, G., Malhi, R. S., Meltzer, D. J., & Witt, K. E. (2021). Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(6).
Philo, C., & Wilbert, C. (2005). Animal spaces, beastly places: an introduction. Animal spaces, beastly places: New geographies of human-animal relations içinde (s.1-37). London: Routledge.
Pounds, N. (2005). The medieval city. Westport: Greenwood Press.
Schick, I. C. (2010). İstanbul’da 1910’da gerçekleşen büyük köpek itlafı: Bir mekân üzerine çekişme vakası. Toplumsal Tarih, 22-33.
Schick, I. C. (2019). Müslüman Türkler ve köpek. Toplumsal Tarih, 24-32.
Smith, N. (1982). Gentrification and uneven development. Economic Geography, 58(2), 139-155.
Smith, N. (1996). The New Urban Fronties: Gentrification and the Revanchist City. London: Routledge.
Stavrides, S. (2016). Common Space: The City as Commons. London: Zed Books.
Şengül, T. (2009). Kentsel çelişki ve siyaset: Kapitalist kentleşme süreçlerinin eleştirisi. Ankara: İmge Kitabevi.
Tekeli, İ. (2010), The Story of Istanbul's Modernisation. Archit Design, 80, 32-39.
Tekeli, İ. (2014). Türkiye’nin Kentleşme Deneyiminden Öğrenebileceklerimiz, Merih Cealasun’a Saygı Günü Dersi, TEPAV.
Tushaus, K. C. (2009). Don't buy the doggy in the window: ending the cycle that perpetuates commercial breeding with regulation of the retail pet industry. Drake Journal of Agricultural Law, 14(3), 501-520.
Uğurlu, Ö. (2013). Neoliberal politikalar ekseninde Türkiye’de kentsel mekânin yeniden üretimi. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 13(47), 2-12.
Vänskä, A. (2016). ‘Cause I wuv you!’Pet dog fashion and emotional consumption. Ephemera: theory & politics in organization, 16(4), 75-97.
Varlı Görk, R. & Rittersberger Tılıç, H. (2016). An Example of a Gentrification: Unintended Consequences of an in Situ Rehabilitation Project in Ankara. Ankara Araştırmaları Dergisi 4(1), 23-43.
Wolch, J. (2002). Anima urbis. Progress in Human Geography, 26(6), 721–742.
Yenice, M. S. (2014). Türkiye’nin Kentsel Dönüşüm Deneyiminin Tarihsel Analizi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(1), 76-88.
Yıldırım, M. (29 Ocak 2015). Dört ayaklı şehrin imhasında son durak: İBB, Kısırkaya hayvan tecrit ve itlaf merkezi. https://sendika.org/2015/01/dort-ayakli-sehrin-imhasinda-son-durak-ibb-kisirkaya-hayvan-tecrit-ve-itlaf-merkezi-mine-yildirim-birikim-243471.
Yıldırım, M. (2021). Between care and violence: İstanbul’s street dogs. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. The New School for Social Research.
Zeybek, S.O. (2020). Türkiye’nin Yakın Tarihinde Hayvanlar. Sosyal Bilimleri İnsan Olmayanlara Açmak. İstanbul: Notabene.
