Bilişsel Bozuklukların Terapisinde Teknolojik Yaklaşımlar
Özet
Bilişsel bozukluklar, hafıza, öğrenme, algılama ve karar verme gibi zihinsel işlevlerin kaybı veya bozulmasıyla karakterizedir. Bu bozukluklar geriatrik popülasyondan genç bireylere kadar çeşitli yaş gruplarını etkileyebilir. Alzheimer, Parkinson, demans ve afazi gibi durumlar yaygın örneklerdir. Teknoloji, bilişsel bozuklukların tedavisinde önemli bir rol oynamaktadır. Yapay zeka (AI), makine öğrenmesi, sanal gerçeklik (VR) ve mobil uygulamalar gibi teknolojiler, bu alanda özellikle dikkat çekmektedir. Bu teknolojiler, bireylerin bilişsel fonksiyonlarını koruma, geliştirme ve terapi süreçlerini kişiselleştirme potansiyeline sahiptir. Yapay zeka destekli araçlar, konuşma kalıplarını analiz ederek, terapi planlarının gerçek zamanlı ayarlanmasına olanak tanır. Mobil uygulamalar ve VR/AR teknolojileri, terapilere erişimi artırarak, hastaların evde bile terapiye katılmalarını sağlar. Bu teknolojik yaklaşımlar, dil ve konuşma terapilerinin etkinliğini artırırken, hastaların yaşam kalitesini de önemli ölçüde iyileştirir. Teknolojik yeniliklerin etkinliği üzerine yapılan araştırmalar, bu araçların terapötik süreçlerde büyük avantajlar sağladığını göstermektedir. Ancak, maliyet ve erişilebilirlik gibi zorluklar da göz önünde bulundurulmalıdır. Gelecekte, teknolojinin bu alandaki rolü daha da genişleyecek ve bireylerin tedavi süreçlerini iyileştirmeye devam edecektir.
Cognitive disorders are characterised by the loss or impairment of mental functions such as memory, learning, perception and decision-making. These disorders can affect various age groups, from the geriatric population to young individuals. Conditions such as Alzheimer's, Parkinson's, dementia and aphasia are common examples. Technology plays an important role in the treatment of cognitive disorders. Technologies such as artificial intelligence (AI), machine learning, virtual reality (VR) and mobile applications have attracted particular attention in this field. These technologies have the potential to preserve and enhance individuals' cognitive functions and personalise therapy processes. AI-supported tools allow real-time adjustment of therapy plans by analysing speech patterns. Mobile applications and VR/AR technologies increase access to therapies, enabling patients to participate in therapy even at home. These technological approaches increase the effectiveness of speech and language therapies and significantly improve the quality of life of patients. Research on the effectiveness of technological innovations shows that these tools provide great advantages in therapeutic processes. However, challenges such as cost and accessibility should also be considered. In the future, the role of technology in this field will expand further and continue to improve the treatment processes of individuals.
Referanslar
Porsteinsson AP, Isaacson R, Knox S, Sabbagh MN, Rubino I. Diagnosis of early Alzheimer’s disease: clinical practice in 2021. The journal of prevention of Alzheimer's disease. 2021;8:371-86.
Kim GJ. A SWOT analysis of the field of virtual reality rehabilitation and therapy. Presence. 2005;14(2):119-46.
Association AS-L-H. What Is Speech? What Is Language? : American Speech-Language-Hearing Association; [Available from: https://www.asha.org/public/speech/development/speech-and-language/.
Barrett JP, Olivari BS, Price AB, Taylor CA. Cognitive decline and dementia risk reduction: Promoting healthy lifestyles and blood pressure control. American Journal of Preventive Medicine. 2021;61(3):e157-e60.
Rekha M. Dementia: A Syndrome. Research and reviews: journal of medical and health sciences. 2020;9:44-5.
Armour M, Cherney LR, Del Toro CM, Maher LM, Raymer AM. Aphasia FAQs for the Rehabilitation Professional. Archives of physical medicine and rehabilitation. 2021.
Mirman D, editor Aphasia: Acquired Language and Speech Disorder2020.
Boursin P, Paternotte S, Dercy B, Sabben C, Maïer B. [Semantics, epidemiology and semiology of stroke]. Soins; la revue de reference infirmiere. 2018;63 828:24-7.
Rochoy M, Chazard E, Bordet R. Epidemiology of neurocognitive disorders in France. Geriatrie et psychologie neuropsychiatrie du vieillissement. 2019;17 1:99-105.
BODEA HAȚEGAN C, Talaș DA, Trifu RN. Artificial intelligence in speech and language therapy. Preliminary approach. Revista Română de Terapia Tulburărilor de Limbaj şi Comunicare. 2023.
Apostolidou E, Fokaides PA. Enhancing Accessibility: A Comprehensive Study of Current Apps for Enabling Accessibility of Disabled Individuals in Buildings. Buildings. 2023.
Ardiny H, Khanmirza E. The Role of AR and VR Technologies in Education Developments: Opportunities and Challenges. 2018 6th RSI International Conference on Robotics and Mechatronics (IcRoM). 2018:482-7.
Cistola G, Farrús M, Meulen Ivd, editors. Review paper: aphasia and acquired reading impairments. What are the high-tech alternatives to compensate for reading deficits?2020.
Lorenz K, Freddolino PP, Comas-Herrera A, Knapp M, Damant J. Technology-based tools and services for people with dementia and carers: Mapping technology onto the dementia care pathway. Dementia. 2019;18:725 - 41.
Olawade D, Wada OZ, Odetayo A, David-Olawade AC, Asaolu F, Eberhardt J. Enhancing Mental Health with Artificial Intelligence: Current Trends and Future Prospects. Journal of Medicine, Surgery, and Public Health. 2024.
Mittal A, Dumka L, Mohan L. A Comprehensive Review on the Use of Artificial Intelligence in Mental Health Care. 2023 14th International Conference on Computing Communication and Networking Technologies (ICCCNT). 2023:1-5.
Arslan K. Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi. 2020;11(1):71-88.
Köroglu Y. Yapay zeka’nın teorik ve pratik sınırları. Bogaziçi Üniversitesi Yayınevi. 2017:1-10.
Şeker A, Diri B, Balık HH. Derin öğrenme yöntemleri ve uygulamaları hakkında bir inceleme. Gazi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2017;3(3):47-64.
Adalı E. Doğal dil işleme. Türkiye Bilişim Vakfı Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2012;5(2).
Özdemir M. Artırılmış gerçeklik teknolojisi ile öğrenmeye yönelik deneysel çalışmalar: sistematik bir inceleme. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017;13(2):609-32.
Riva G, Baños RM, Botella C, Mantovani F, Gaggioli A. Transforming experience: the potential of augmented reality and virtual reality for enhancing personal and clinical change. Frontiers in psychiatry. 2016;7:164.
Goldin-Meadow S, Beilock SL. Action’s influence on thought: The case of gesture. Perspectives on psychological science. 2010;5(6):664-74.
Taş A, Özkara ZU, Aydıntan B. Elektronik Liderliğin Temel Boyutu: Sanal Teknoloji Yeterliğinin Yöneticiye Duyulan Güvene Etkileri. İşletme Araştırmaları Dergisi. 2020;12(3):2879-94.
Referanslar
Porsteinsson AP, Isaacson R, Knox S, Sabbagh MN, Rubino I. Diagnosis of early Alzheimer’s disease: clinical practice in 2021. The journal of prevention of Alzheimer's disease. 2021;8:371-86.
Kim GJ. A SWOT analysis of the field of virtual reality rehabilitation and therapy. Presence. 2005;14(2):119-46.
Association AS-L-H. What Is Speech? What Is Language? : American Speech-Language-Hearing Association; [Available from: https://www.asha.org/public/speech/development/speech-and-language/.
Barrett JP, Olivari BS, Price AB, Taylor CA. Cognitive decline and dementia risk reduction: Promoting healthy lifestyles and blood pressure control. American Journal of Preventive Medicine. 2021;61(3):e157-e60.
Rekha M. Dementia: A Syndrome. Research and reviews: journal of medical and health sciences. 2020;9:44-5.
Armour M, Cherney LR, Del Toro CM, Maher LM, Raymer AM. Aphasia FAQs for the Rehabilitation Professional. Archives of physical medicine and rehabilitation. 2021.
Mirman D, editor Aphasia: Acquired Language and Speech Disorder2020.
Boursin P, Paternotte S, Dercy B, Sabben C, Maïer B. [Semantics, epidemiology and semiology of stroke]. Soins; la revue de reference infirmiere. 2018;63 828:24-7.
Rochoy M, Chazard E, Bordet R. Epidemiology of neurocognitive disorders in France. Geriatrie et psychologie neuropsychiatrie du vieillissement. 2019;17 1:99-105.
BODEA HAȚEGAN C, Talaș DA, Trifu RN. Artificial intelligence in speech and language therapy. Preliminary approach. Revista Română de Terapia Tulburărilor de Limbaj şi Comunicare. 2023.
Apostolidou E, Fokaides PA. Enhancing Accessibility: A Comprehensive Study of Current Apps for Enabling Accessibility of Disabled Individuals in Buildings. Buildings. 2023.
Ardiny H, Khanmirza E. The Role of AR and VR Technologies in Education Developments: Opportunities and Challenges. 2018 6th RSI International Conference on Robotics and Mechatronics (IcRoM). 2018:482-7.
Cistola G, Farrús M, Meulen Ivd, editors. Review paper: aphasia and acquired reading impairments. What are the high-tech alternatives to compensate for reading deficits?2020.
Lorenz K, Freddolino PP, Comas-Herrera A, Knapp M, Damant J. Technology-based tools and services for people with dementia and carers: Mapping technology onto the dementia care pathway. Dementia. 2019;18:725 - 41.
Olawade D, Wada OZ, Odetayo A, David-Olawade AC, Asaolu F, Eberhardt J. Enhancing Mental Health with Artificial Intelligence: Current Trends and Future Prospects. Journal of Medicine, Surgery, and Public Health. 2024.
Mittal A, Dumka L, Mohan L. A Comprehensive Review on the Use of Artificial Intelligence in Mental Health Care. 2023 14th International Conference on Computing Communication and Networking Technologies (ICCCNT). 2023:1-5.
Arslan K. Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi. 2020;11(1):71-88.
Köroglu Y. Yapay zeka’nın teorik ve pratik sınırları. Bogaziçi Üniversitesi Yayınevi. 2017:1-10.
Şeker A, Diri B, Balık HH. Derin öğrenme yöntemleri ve uygulamaları hakkında bir inceleme. Gazi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2017;3(3):47-64.
Adalı E. Doğal dil işleme. Türkiye Bilişim Vakfı Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2012;5(2).
Özdemir M. Artırılmış gerçeklik teknolojisi ile öğrenmeye yönelik deneysel çalışmalar: sistematik bir inceleme. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017;13(2):609-32.
Riva G, Baños RM, Botella C, Mantovani F, Gaggioli A. Transforming experience: the potential of augmented reality and virtual reality for enhancing personal and clinical change. Frontiers in psychiatry. 2016;7:164.
Goldin-Meadow S, Beilock SL. Action’s influence on thought: The case of gesture. Perspectives on psychological science. 2010;5(6):664-74.
Taş A, Özkara ZU, Aydıntan B. Elektronik Liderliğin Temel Boyutu: Sanal Teknoloji Yeterliğinin Yöneticiye Duyulan Güvene Etkileri. İşletme Araştırmaları Dergisi. 2020;12(3):2879-94.
