İklim Değişikliğinin Sağlık Sistemleriyle İlişkisini İncelemede Güncel Kavramlar ve Hemşireliğe Yansımaları
Özet
İklim değişikliği, günümüzde, toplumun her kesimini etkileyen önemli bir sorun olarak ön plana çıkmakta olup, sağlık hizmetlerine olan yansımaları vurgulanmaktadır. Diğer yandan yakın gelecekte iklim değişikliğinin neden olduğu doğal afetlerin sıklığı ve şiddetinin artırması beklenmektedir. Bu durum sağlık profesyonelleri başta olmak üzere tüm toplumu yaşanan değişimlerin farkında olmaya zorlamaktadır. Sağlık profesyonellerinin bu değişimlere uyum sağlaması ve halkı bilinçlendirmesi için "iklim okuryazarlığı" kavramının önemi giderek artmaktadır. Ayrıca, "tek sağlık" ve "yeşil aklama" gibi kavramların hemşirelik bakış açısıyla incelenmesi ve sağlık hizmetlerine nasıl yansıyabileceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu sayede, sağlık sektöründe yeni bir bilinç oluşturarak iklim değişikliği ile mücadelede toplumsal farkındalığı artırmak ve sağlık hizmetlerini sürdürülebilir hale getirmek amaçlanabilir.
Referanslar
Ledward BC, Hirata D (2011). An Overview of 21st Century Skills. Summary of 21st Century Skills for Students and Teachers, by Pacific Policy Research Center, Honolulu: Kamehameha Schools-Research & Evaluation; 2011.
Santana S, Brach C, Harris L, Ochiai E, Blakey C, Bevington F, Kleinman D, Pronk N. Practice full report: Updating health literacy for healthy people 2030: Defining its importance for a new decade in public health. Journal of Public Health Management and Practice. 2021; 27(6):258.
Dede C. (2010). Comparing frameworks for 21st century skills. In J. Bellance, & R. Brandt (Eds.), 21st century skills: Rethinking how students learn. Bloomington, IN: Solution Tree Press; 2010.p.51-76.
Leiserowitz A, Smith N, Marlon JR. American Teens’ Knowledge of Climate Change. Yale University. New Haven, CT: Yale Project on Climate Change Communication. 2011. (15/12/2023 tarihinde http://environment.yale.edu/climate/publications/american-teens-knowledge-of-climate-change/ adresinden ulaşılmıştır.)
Leiserowitz A, Smith N. Knowledge of Climate Change across Global Warmings’ Six Americas. Yale University. New Haven, CT: Yale Project on Climate Change Communication. 2010. (15/12/2023 tarihinde http://environment.yale.edu/climate/publications/knowledge-of-climate-change-across-globalwarmings-six-americas/ adresinden ulaşılmıştır.)
Miller J. Generation X: Attitudes, interests and understanding. Instıtute for Social Research Sampler, Summer edition 2012. (21/01/2023 tarihinde http://www.climateaccess.org/resource/climate-change-generation-x-attitudes-interest-and-understanding adresinden ulaşılmıştır.)
Mark MC, Minda B, Eugenie S. İklim ve enerji okuryazarlığı olan bir topluma doğru: İklim ve enerji okuryazarlığı zirvesinden öneriler. Berkeley, CA: Ulusal Bilim Eğitimi Merkezi.7–9 Aralık 2012.
Ojala M. Climate change skepticism among adolescents. Journal of Youth Studies. 2015; 18(9):1135–1153. doi:10.1080/13676261.2015.1020927
Valentín B, Abreu D, Ramírez O, Bynoe P, Ferguson T, Simmons D, Gokool-Ramdoo S, Lotz-Sisitka H, Mandikonza C, Sweeney D, Pritchard M. Not just hot air: Putting climate change education into practice. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) 2015.
Lawrence EK, Estow S. Responding to misinformation about climate change. Applied Environmental Education & Communication. 2017;16(2):117–128. doi:10.1080/ 1533015X.2017.1305920
Uhl I, Jonas E, Klackl J. When climate change information causes undesirable side effects: the influence of environmental self-identity and biospheric values on threat responses/When climate change information has undesirable side effects: the influence of environmental self-identity and biospheric values on threat response. Psyecology. 2016; 1-7(3):307-34.
USGCRP (US Global Change Research Program). 2009. Climate literacy: the essential principles of climate science. Washington, DC: NOAA Climate Program Office.
ABD Küresel Değişim Araştırma Programı. İklim okuryazarlığı: iklim biliminin temel ilkeleri [İnternet]. Washington (DC): ABD Küresel Değişim Araştırma Programı; 2009 (22 Ocak 2024 tarihinde https://downloads.globalchange.gov/Literacy/climate_literacy_highres_english.pdf Google Akademik adresinden ulaşılmıştır.)
US Global Change Research Program. Climate literacy: the essential principles of climate science [Internet]. Washington (DC): US Global Change Research Program; 2009 [22 Ocak 2024 tarihinde https://downloads.globalchange.gov/Literacy/climate_literacy_highres_english.pdf Google Scholar adresinden ulaşılmıştır.)
Hoydis J, Bartosch R Gurr J. İklim Değişikliği Okuryazarlığı (Çevresel Beşeri Bilimlerdeki Unsurlar). Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları. 2023. doi:10.1017/9781009342032)
Miléř T, Sládek P. The climate literacy challenge. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2011; 1;12:150-6.
Katzman JG et al. İklim Değişikliği ve İnsan Sağlığı ECHO: Sağlık Profesyonelleri için Küresel Telementorluk. Tıp Eğitimi ve Müfredat Geliştirme Dergisi. 2021; 8 https://doi.org/10.1177/23821205211061019
Arora, S et al. Project ECHO: Sürekli Mesleki Gelişim için Uzaktan Mentorluk Ağ Modeli. Sağlık Mesleklerinde Sürekli Eğitim Dergisi. 2017; 37(4):s 239-244. https://doi.org/10.1097/CEH.0000000000000172
López O, Kumar R, Yılmaz Ö, Herrmann FJ. Şebekeden bağımsız düşük dereceli matris kurtarma ve sismik veri yeniden yapılandırması. IEEE Sinyal İşlemede Seçilmiş Konular Dergisi. 2016; 20;10(4):658-71.
Elisa F et al. Telementoring Primary Care Clinicians to Improve Geriatric Mental Health Care. Population Health Management. 2017; 342-347.http://doi.org/10.1089/pop.2016.0087
Ceylan Çiray F, Odacı N, Kalanlar B. Hemşi̇releri̇n çevre okuryazarliği ve çevre duyarlilik düzeyleri̇ni̇n beli̇rlenmesi̇. 6. Uluslararası 24. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Antalya, Türkiye, 2 - 04 Aralık 2022, ss.134
Shwom R, Isenhour C, Jordan RC, McCright, AM ve Robinson JM. İklim okuryazarlığını geliştirmek için sosyal bilimleri entegre etmek. Ekoloji ve Çevrede Sınırlar. 2017; 15(7): 377-384.
Barna S, Goodman B ve Mortimer F. İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileri: Bir hemşirenin neyi bilmesi gerekir? Bugün Hemşirelik Eğitimi. 2012; 32 (7):765-771.
Schwabe C. Veterinerlik ve İnsan Sağlığı. Baltimore: Williams ve Wilkins. 1984; 713 s.
Zinsstag J, Schelling E, Waltner-Toews D, Tanner M. From “one medicine” to “one health” and systemic approaches to health and well-being. Preventive veterinary medicine. 2011;101(3-4):148-56.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Tek Sağlık, 2017. (21.01.2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/one-health# adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Dairesi Başkanlığı. 2017. (21.01.2024 tarihinde https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/tr/zoonotikvektorel-haberler/tek-saglik-gunu.html adresinden ulaşılmıştır.)
Roger F et al. Tek Sağlık ve Çevre Sağlığı: farklı şişelerde aynı şarap mı? Ecological Epidemiology. 2016; 6:30978 doi:10.3402/iee.v6.30978.
Whitmee S et al. Antroposen çağında insan sağlığının korunması: Rockefeller Vakfı-Lancet Komisyonu'nun gezegen sağlığına ilişkin raporu. Lancet. 2015; 386:1973–2028. doi:10.1016/S0140-6736(15)60901-1
O'Neill J. İlaca dirençli enfeksiyonlarla küresel olarak mücadele etmek: Nihai rapor ve öneriler. Antimikrobiyal direnç üzerine inceleme; Londra : HM Hükümeti ve Wellcome Trust; 2016; 2.
Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği (AVMA). Tek sağlık: Yeni bir mesleki zorunluluk. Tek Sağlık Girişimi Görev Gücü Nihai Raporu. Schaumburg, IL: Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği; 2008.
Lerner H, Berg C. A Comparison of Three Holistic Approaches to Health: One Health, EcoHealth, and Planetary Health. Frontiers in Veterinary Science. 2017;29;4:163. doi: 10.3389/fvets.2017.00163. PMID: 29085825; PMCID: PMC5649127.
Cevizci S, Erginöz E. Kamu sağlığına yönelik veteriner halk sağlığı hizmetleri ve bu alandaki fırsatların değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Halk Sağlığı Hizmetleri Dergisi. 2009;23(1):65-71
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Tek Sağlık Üst Düzey Uzman Paneli (OHHLEP) 2020. (01.21.2024 tarihinde https://www.who.int/groups/one-health-high-level-expert-panel adresinden ulaşılmıştır.)
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Tek Sağlık Girişimi, Hakkımızda, 2017. (01.21.2024 tarihinde https://www.who.int/teams/one-health-initiative/about-us adresinden ulaşılmıştır.)
Dossey BM. Florence Nightingale’s three tenets: healing, leadership, global action. Dossey BM, Selanders LC, Beck DM, Attewell A, (Eds.). Florence Nightingale today: healing, leadership, global action, 1st ed. American Nurses Association, Michigan. 2005.
Watson J. Nursing: Human science and human care. 1nd Revised ed. Jones & Bartlett Learning, New York. 2008. 8. Watson J. Caring science as sacred science. 1nd ed. F.A. Davis Company, Philadelphia. 2005.
Şimşek, AK ve Alpar, ŞE (2019). Toplumun Hemşirelik Mesleğine Yönelik İmaj Algısı: Sistematik Derleme Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi. 2019; 2(1):32-46.
Hoffman J, Hoffman M. What is Greenwashing? In: Green: Your Place in the New Energy Revolution. Excerpt published on Scientific American website. 2009. (21.01.2024 tarihinde https://www.scientificamerican.com/article/greenwashing-green-energy-hoffman/ adresinden ulaşılmıştır.)
Buttler, A. Müşteriler Çevresel Etkinizi Gerçekten Önemsiyor mu? Forbes New York Business Council. 2018. (21.01.2024 tarihinde https://www.forbes.com/sites/forbesnycouncil/2018/11/21/do-customers-really-care-about-your-environmental-impact/#5caa6960240d Yayınlanma tarihi 21.11.2018. adresinden ulaşılmıştır.)
Chen MF. Extending the theory of planned behavior model to explain people's energy savings and carbon reduction behavioral intentions to mitigate climate change in Taiwan– Moral obligation matters. Journal of Cleaner Production. 2016:112: 1746-1753. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.07.043
Erden O, Erkartal PÖ (2019). Greenwashing in Turkey: Sustainability as an advertising strategy in architecture. A+ Arch Design International Journal of Architecture and Design. 2019; 5(1):1-13.
Diane G, Karin LZ. Sağlık Pazarlamasında Yeşil Yıkama. ASA Monitörü 2020; 84:18–21
Markham D, Khare A, Beckman T (2014): Greenwashing: A Proposal to Restrict Its Spread. Journal of Environmental Assessment Policy & Management,2014;16(4): 1-16.
Walker K, Wan F. The harm of symbolic actions and green-washing: Corporate actions and communications on environmental performance and their financial implications. Journal of business ethics. 2012;109:227-42.
Özlem TU, Yıldız M. Çalişanin yeşi̇l davranişi ve i̇ş performansinda yeşi̇l dönüştürücü li̇derli̇ği̇n rolü. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi. 2023;3(C-iasoS 2022 Özel Sayısı):61-80.
Koohang A, Paliszkeiwicz J, Goluchowski J. The Impact of Leadership on Trust, Knowledge Management, And Organizational Performance: A Research Model. Industrial Management and Data Systems. 2017;117(3):521-537.
Referanslar
Ledward BC, Hirata D (2011). An Overview of 21st Century Skills. Summary of 21st Century Skills for Students and Teachers, by Pacific Policy Research Center, Honolulu: Kamehameha Schools-Research & Evaluation; 2011.
Santana S, Brach C, Harris L, Ochiai E, Blakey C, Bevington F, Kleinman D, Pronk N. Practice full report: Updating health literacy for healthy people 2030: Defining its importance for a new decade in public health. Journal of Public Health Management and Practice. 2021; 27(6):258.
Dede C. (2010). Comparing frameworks for 21st century skills. In J. Bellance, & R. Brandt (Eds.), 21st century skills: Rethinking how students learn. Bloomington, IN: Solution Tree Press; 2010.p.51-76.
Leiserowitz A, Smith N, Marlon JR. American Teens’ Knowledge of Climate Change. Yale University. New Haven, CT: Yale Project on Climate Change Communication. 2011. (15/12/2023 tarihinde http://environment.yale.edu/climate/publications/american-teens-knowledge-of-climate-change/ adresinden ulaşılmıştır.)
Leiserowitz A, Smith N. Knowledge of Climate Change across Global Warmings’ Six Americas. Yale University. New Haven, CT: Yale Project on Climate Change Communication. 2010. (15/12/2023 tarihinde http://environment.yale.edu/climate/publications/knowledge-of-climate-change-across-globalwarmings-six-americas/ adresinden ulaşılmıştır.)
Miller J. Generation X: Attitudes, interests and understanding. Instıtute for Social Research Sampler, Summer edition 2012. (21/01/2023 tarihinde http://www.climateaccess.org/resource/climate-change-generation-x-attitudes-interest-and-understanding adresinden ulaşılmıştır.)
Mark MC, Minda B, Eugenie S. İklim ve enerji okuryazarlığı olan bir topluma doğru: İklim ve enerji okuryazarlığı zirvesinden öneriler. Berkeley, CA: Ulusal Bilim Eğitimi Merkezi.7–9 Aralık 2012.
Ojala M. Climate change skepticism among adolescents. Journal of Youth Studies. 2015; 18(9):1135–1153. doi:10.1080/13676261.2015.1020927
Valentín B, Abreu D, Ramírez O, Bynoe P, Ferguson T, Simmons D, Gokool-Ramdoo S, Lotz-Sisitka H, Mandikonza C, Sweeney D, Pritchard M. Not just hot air: Putting climate change education into practice. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) 2015.
Lawrence EK, Estow S. Responding to misinformation about climate change. Applied Environmental Education & Communication. 2017;16(2):117–128. doi:10.1080/ 1533015X.2017.1305920
Uhl I, Jonas E, Klackl J. When climate change information causes undesirable side effects: the influence of environmental self-identity and biospheric values on threat responses/When climate change information has undesirable side effects: the influence of environmental self-identity and biospheric values on threat response. Psyecology. 2016; 1-7(3):307-34.
USGCRP (US Global Change Research Program). 2009. Climate literacy: the essential principles of climate science. Washington, DC: NOAA Climate Program Office.
ABD Küresel Değişim Araştırma Programı. İklim okuryazarlığı: iklim biliminin temel ilkeleri [İnternet]. Washington (DC): ABD Küresel Değişim Araştırma Programı; 2009 (22 Ocak 2024 tarihinde https://downloads.globalchange.gov/Literacy/climate_literacy_highres_english.pdf Google Akademik adresinden ulaşılmıştır.)
US Global Change Research Program. Climate literacy: the essential principles of climate science [Internet]. Washington (DC): US Global Change Research Program; 2009 [22 Ocak 2024 tarihinde https://downloads.globalchange.gov/Literacy/climate_literacy_highres_english.pdf Google Scholar adresinden ulaşılmıştır.)
Hoydis J, Bartosch R Gurr J. İklim Değişikliği Okuryazarlığı (Çevresel Beşeri Bilimlerdeki Unsurlar). Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları. 2023. doi:10.1017/9781009342032)
Miléř T, Sládek P. The climate literacy challenge. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2011; 1;12:150-6.
Katzman JG et al. İklim Değişikliği ve İnsan Sağlığı ECHO: Sağlık Profesyonelleri için Küresel Telementorluk. Tıp Eğitimi ve Müfredat Geliştirme Dergisi. 2021; 8 https://doi.org/10.1177/23821205211061019
Arora, S et al. Project ECHO: Sürekli Mesleki Gelişim için Uzaktan Mentorluk Ağ Modeli. Sağlık Mesleklerinde Sürekli Eğitim Dergisi. 2017; 37(4):s 239-244. https://doi.org/10.1097/CEH.0000000000000172
López O, Kumar R, Yılmaz Ö, Herrmann FJ. Şebekeden bağımsız düşük dereceli matris kurtarma ve sismik veri yeniden yapılandırması. IEEE Sinyal İşlemede Seçilmiş Konular Dergisi. 2016; 20;10(4):658-71.
Elisa F et al. Telementoring Primary Care Clinicians to Improve Geriatric Mental Health Care. Population Health Management. 2017; 342-347.http://doi.org/10.1089/pop.2016.0087
Ceylan Çiray F, Odacı N, Kalanlar B. Hemşi̇releri̇n çevre okuryazarliği ve çevre duyarlilik düzeyleri̇ni̇n beli̇rlenmesi̇. 6. Uluslararası 24. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Antalya, Türkiye, 2 - 04 Aralık 2022, ss.134
Shwom R, Isenhour C, Jordan RC, McCright, AM ve Robinson JM. İklim okuryazarlığını geliştirmek için sosyal bilimleri entegre etmek. Ekoloji ve Çevrede Sınırlar. 2017; 15(7): 377-384.
Barna S, Goodman B ve Mortimer F. İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileri: Bir hemşirenin neyi bilmesi gerekir? Bugün Hemşirelik Eğitimi. 2012; 32 (7):765-771.
Schwabe C. Veterinerlik ve İnsan Sağlığı. Baltimore: Williams ve Wilkins. 1984; 713 s.
Zinsstag J, Schelling E, Waltner-Toews D, Tanner M. From “one medicine” to “one health” and systemic approaches to health and well-being. Preventive veterinary medicine. 2011;101(3-4):148-56.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Tek Sağlık, 2017. (21.01.2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/one-health# adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Dairesi Başkanlığı. 2017. (21.01.2024 tarihinde https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/tr/zoonotikvektorel-haberler/tek-saglik-gunu.html adresinden ulaşılmıştır.)
Roger F et al. Tek Sağlık ve Çevre Sağlığı: farklı şişelerde aynı şarap mı? Ecological Epidemiology. 2016; 6:30978 doi:10.3402/iee.v6.30978.
Whitmee S et al. Antroposen çağında insan sağlığının korunması: Rockefeller Vakfı-Lancet Komisyonu'nun gezegen sağlığına ilişkin raporu. Lancet. 2015; 386:1973–2028. doi:10.1016/S0140-6736(15)60901-1
O'Neill J. İlaca dirençli enfeksiyonlarla küresel olarak mücadele etmek: Nihai rapor ve öneriler. Antimikrobiyal direnç üzerine inceleme; Londra : HM Hükümeti ve Wellcome Trust; 2016; 2.
Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği (AVMA). Tek sağlık: Yeni bir mesleki zorunluluk. Tek Sağlık Girişimi Görev Gücü Nihai Raporu. Schaumburg, IL: Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği; 2008.
Lerner H, Berg C. A Comparison of Three Holistic Approaches to Health: One Health, EcoHealth, and Planetary Health. Frontiers in Veterinary Science. 2017;29;4:163. doi: 10.3389/fvets.2017.00163. PMID: 29085825; PMCID: PMC5649127.
Cevizci S, Erginöz E. Kamu sağlığına yönelik veteriner halk sağlığı hizmetleri ve bu alandaki fırsatların değerlendirilmesi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Halk Sağlığı Hizmetleri Dergisi. 2009;23(1):65-71
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Tek Sağlık Üst Düzey Uzman Paneli (OHHLEP) 2020. (01.21.2024 tarihinde https://www.who.int/groups/one-health-high-level-expert-panel adresinden ulaşılmıştır.)
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Tek Sağlık Girişimi, Hakkımızda, 2017. (01.21.2024 tarihinde https://www.who.int/teams/one-health-initiative/about-us adresinden ulaşılmıştır.)
Dossey BM. Florence Nightingale’s three tenets: healing, leadership, global action. Dossey BM, Selanders LC, Beck DM, Attewell A, (Eds.). Florence Nightingale today: healing, leadership, global action, 1st ed. American Nurses Association, Michigan. 2005.
Watson J. Nursing: Human science and human care. 1nd Revised ed. Jones & Bartlett Learning, New York. 2008. 8. Watson J. Caring science as sacred science. 1nd ed. F.A. Davis Company, Philadelphia. 2005.
Şimşek, AK ve Alpar, ŞE (2019). Toplumun Hemşirelik Mesleğine Yönelik İmaj Algısı: Sistematik Derleme Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi. 2019; 2(1):32-46.
Hoffman J, Hoffman M. What is Greenwashing? In: Green: Your Place in the New Energy Revolution. Excerpt published on Scientific American website. 2009. (21.01.2024 tarihinde https://www.scientificamerican.com/article/greenwashing-green-energy-hoffman/ adresinden ulaşılmıştır.)
Buttler, A. Müşteriler Çevresel Etkinizi Gerçekten Önemsiyor mu? Forbes New York Business Council. 2018. (21.01.2024 tarihinde https://www.forbes.com/sites/forbesnycouncil/2018/11/21/do-customers-really-care-about-your-environmental-impact/#5caa6960240d Yayınlanma tarihi 21.11.2018. adresinden ulaşılmıştır.)
Chen MF. Extending the theory of planned behavior model to explain people's energy savings and carbon reduction behavioral intentions to mitigate climate change in Taiwan– Moral obligation matters. Journal of Cleaner Production. 2016:112: 1746-1753. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.07.043
Erden O, Erkartal PÖ (2019). Greenwashing in Turkey: Sustainability as an advertising strategy in architecture. A+ Arch Design International Journal of Architecture and Design. 2019; 5(1):1-13.
Diane G, Karin LZ. Sağlık Pazarlamasında Yeşil Yıkama. ASA Monitörü 2020; 84:18–21
Markham D, Khare A, Beckman T (2014): Greenwashing: A Proposal to Restrict Its Spread. Journal of Environmental Assessment Policy & Management,2014;16(4): 1-16.
Walker K, Wan F. The harm of symbolic actions and green-washing: Corporate actions and communications on environmental performance and their financial implications. Journal of business ethics. 2012;109:227-42.
Özlem TU, Yıldız M. Çalişanin yeşi̇l davranişi ve i̇ş performansinda yeşi̇l dönüştürücü li̇derli̇ği̇n rolü. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi. 2023;3(C-iasoS 2022 Özel Sayısı):61-80.
Koohang A, Paliszkeiwicz J, Goluchowski J. The Impact of Leadership on Trust, Knowledge Management, And Organizational Performance: A Research Model. Industrial Management and Data Systems. 2017;117(3):521-537.
