İklim Değişikliğinin Kanser ve Kanser Hastaları Üzerindeki Etkileri
Özet
İklim değişikliği sağlık üzerinde önemli etkiler oluşturmakta olup insan sağlığını doğrudan ve dolaylı olarak etkilemektedir. Kronik hastalıklardan biri olan kanser iklim krizinin getirdiği olumsuz koşullardan en fazla etkilenen sağlık problemlerinden biridir. İklim değişikliği, bilinen kanserojenlerin daha fazla üretilmesine ve bunlara maruz kalınmasına neden olarak kanser için risk oluşturan faktörleri artırmaktadır. Bununla birlikte, artan olumsuz iklim koşullarının oluşturduğu doğal afetler kanser tanısı alan hastaların tedaviye erişimine engel olmaktadır. Bu durum kansere bağlı mortalite oranlarını artırmaktadır. İklim değişikliğinin sonuçları toplumda kanser görülme sıklığını artırırken, kanser tedavisinde kullanılan ekipmanlar iklim değişikliğini tetikleyerek bir paradoks oluşturmaktadır. İklim krizini önleme çabaları sonucu kanser görülme oranlarında ve kanser tedavisinde daha olumlu sonuçlar alınabilir.
Referanslar
Çimen M, Öztürk S. Küresel Isınma, İklim Değişikliğinin Solunum Sistemi Üzerine Etkisi ve Büyükşehir Bronşiti. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi. 2010;24 (2):141- 146.
Campbell-Lendrum D, Prüss-Ustün A. Climate change, air pollution and noncommunicable diseases. Bulletin of the World Health Organization. 2019;97(2):160–161. doi.org/10.2471/BLT.18.224295
Watts N, Amann M, Arnell N, et all. The 2020 report of The Lancet Countdown on health and climate change: responding to converging crises. Lancet. 2021;397(10269):129–170. doi. org/10.1016/S0140-6736(20)32290-X.
Althor G, Watson JE, Fuller RA. Global mismatch between greenhouse gas emissions and the burden of climate change. Scientific reports. 2016; 6, 20281. doi.org/10.1038/ srep20281.
Atay H, Tüvan A, Demir Ö, Balta İ. İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri İklim ve Sağlık Arasındaki İlişkilere Genel Bakış: Hastalıklar, Hassas Gruplar, Adaptasyon ve Öneriler. (29/10/2023 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/iklim-saglik-etki.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Şentürk S, Bıçak D, Akça D. Kanserli hasta yakınlarının yaşadıkları sorunlar ve hemşirelik yaklaşımı. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2018;5(1):35-39.
T.C.Sağlık Bakanlığı. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2019. (29/10/2023 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/TR,82338/saglik-istatistikleri-yilligi-2019-yayinlanmistir.html adresinden ulaşılmıştır).
Vineis P, Huybrechts I, Milllett C, Weiderpass E. Climate change and cancer: converging policies. Molecular Oncology. 2021;15(3):764- 769. doi:10.1002/1878-0261.12781.
Nogueira LM, Yabroff KR, Bernstein A. Climate Change and Cancer. Ca Cancer J Cln. 2020; 0:1–6. doi: 10.3322/caac.21610.
Smith MT, Jones RM, Smith AH. Benzene exposure and risk of non-Hodgkin lymphoma. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev.2007;16(3):385-391.
Lin CK, Lin RT, Chen T, et all. A global perspective on coal-fired power plants and burden of lung cancer. Environ Health. 2019;18(1):1-9.
Wang M, Aaron CP, Madrigano J, et all. Association between long-term exposure to ambient air pollution and change in quantitatively assessed emphysema and lung function. JAMA. 2019; 322(6): 546-556.
Boland TM, Temte JL. Family Medicine Patient and Physician Attitudes Toward Climate Change and Health in Wisconsin. Wilderness and Environmental Medicine. 2019;30(4):386–393. doi: 10.1016/j.wem.2019.08.005.
Erdoğan Z, Zeydan Ö, Sert H. İklim Değişikliği ve Sağlık Üzerine Etkileri. İ.Ü.F.N. Hem. Dergisi. 2008;16 (61):71-76.
Güler Ç. İklim değişikliği ve sağlık. Hacettepe Tıp Dergisi. 2002;33(1):34-39.
Baran Deniz E. Kanser Epidemiyolojisi. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi. 2022;3(2):102-111. Doi: 10.54247/SOYD.2022.49.
Arayıcı ME, Başpınar Y, Ellidokuz H. İnsan kanserlerinin etiyolojisinde gen-çevre etkileşiminin rolü. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;8(2):27-37.
Yu P, Xu R, Yang Z, et all. Cancer and Ongoing Climate Change: Who Are the Most Affected? ACS Environ.2023;3(1):5–11. https://doi.org/10.1021/acsenvironau.2c00012.
Hiatt RA, Beyeler N. Women's cancers and climate change. Int J Gynecol Obstet. 2023; 160:374–377. DOI: 10.1002/ijgo.14407.
Rawlings Parker E. The influence of climate change on skin cancer incidence – A review of the evidence. International Journal of Women’s Dermatology. 2021;17–27. doi.org/10.1016/j.ijwd.2020.07.003.
Guo H, Li X, Li W, et all. Climatic modification effects on the association between pm1 and lung cancer incidence in China. BMC Public Health. 2021;21(1):880.
Yi W, Cheng J, Wei Q, et all. Disparities of weather type and geographical location in the impacts of temperature variability on cancer mortality: a multicity case-crossover study in Jiangsu Province, Chinese Research Academy of Environmental Sciences. 2021;197,110985.
Akbulut Zencirci S, Işıklı B. Hava kirliliği. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi. 2017; 2(2):24-36.
Babar M.S, Tazyeen S, Khan H, et al. Impact of climate change on health in Karachi, Pakistan. The Journal of Climate Change and Health. 2021;2,100013
Bayram H, Dörtbudak Z, Evyapan Fişekçi F, et al. Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığına Etkileri, Dünyada, Ülkemizde ve Bölgemizde Hava Kirliliği Sorunu” Paneli Ardından. Dicle Tıp Dergisi. 2006; 33(2): 105-112.
Peden DB. Mechanisms of pollutioninduced airway disease: in vivo studies. Allergy. 1997;52(38): 37-44.
Rusznak C, Bayram H, Devalia JL, et al. Impact of the environment on allergic lung diseases. Clinical & Experimental Allergy. 1997;27(1): 26-35.
Agache I, Sampath V, Aguilera J, et al. Climate change and global health: a call to more research and more action. Allergy. 2022;77(5):1389-1407.
Künzli N. Commentary: Abating climate change and lung cancer! International Journal of Epidemiology. 2011; 40:729–730. doi:10.1093/ije/dyr037.
Vinceti M, Rothman KJ, Crespi CM, et al. Leukemia risk in children exposed to benzene and PM10 from vehicular traffic: a case-control study in an Italian population. European Journal of Epidemiology. 2012; 27(10):781–790.
Lafiura KM, Bielawski DM, Posecion NC, et al. Association between pre-natal pesticide exposures and the generation of leukemia-associated. Pediatric Blood & Cancer. 2007; 49(5):624–628.
Heck JE, Wu J, Lombardi Cet al. Childhood Cancer and Traffic-Related Air Pollution Exposure in Pregnancy and Early Life. Environmental Health Perspectives. 2013;121(11-12):1385-1391.
Onat A, İmal M, İnan AT. Soğutucu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Alternatif Soğutucu Akışkanlar. Kahramanmaraş Sütçüimam Üniversitesi Fen ve Mühendislik Dergisi. 2004;7(1), 32-38.
Yaka S. Ozonu Etkileyen Gazlar. https://yeserenerji.com/ozonu-etkileyen-gazlar [Erişim tarihi: 29.07.2023]
Koyun T, Koyun A, Acar M. Soğutma Sistemlerinde Kullanılan Soğutucu Akışkanlar ve Bu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkileri. Tesisat Mühendisliği Dergisi. 2005; 88:46-83.
Baykal H, Baykal T. Küreselleşen Dünya’da Çevre Sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2008;5(9):1-17.
Olgun Eker E, Kantarlı S. İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri. Doğanın Sesi. 2020; 3(5):13-23.
Makin J. Implications of climate change for skin cancer prevention in Australia. Health Promotion Journal of Australia. 2011:22;39-41. doi: 10.1071/he11439.
Rossati A. Global Warming and Its Health Impact. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2017;8(1):7-20. doi: 10.15171/ijoem.2017.963.
Sümen A, Öncel S. Türkiye’de Cilt Kanseri ve Güneşten Korunmaya Yönelik Yapılan Araştırmaların İncelenmesi. Turkiye Klinikleri Journal Nursing Science. 2018;10(1):59-69.
Ahmed B, Qadir MI, Ghafoor S. Malignant Melanoma: Skin Cancer- Diagnosis, Prevention, and Treatment. Eukaryotic Gene Expression. 2020;30(4):291-297. doi: 10.1615/CritRevEukaryotGeneExpr.2020028454.
Gloster HM, Neal K. Skin cancer in skin of color. Journal of the American Academy of Dermatology. 2006;55(5):741-760. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2005.08.06.
Akyüz AA. Yaşamsal Bilinmezlik: İklim Krizi ve Gıda. Toplum ve Hekim Dergisi. 2019; 34(5):348-355.
Muslu M. Küresel İklim Krizi ve Beslenme Sorunları Karşısında Geleceğin Alternatif Besinler. İklim ve Sağlık Dergisi.2021;1(2):74-81.
Aygün Çevik B, Pirinçci E. Beslenme ve Kanser. Fırat Tıp Dergisi. 2017; 22(1): 1-7.
Eala MAB, Robredo JBG, Dee EC, et all. Climate crisis and cancer: perspectives from the hardest hit. The Lancet Oncology. 2022;23(3):92.
Man RX, Lack DA Wyatt CE, et al. The effect of natural disasters on cancer care: a systematic review. Lancet Oncology.2018;19:482-499.
Nogueira LM, Sahar L, Efstathiou JA, et al. Association between declared hurricane disasters and survival of patients with lung cancer undergoing radiation treatment. JAMA. 2019; 322:269-271.
Schiller JH, Averbuch SD, Berg CD. Why Oncologists Should Care About Climate Change. Oncology Practice. 2020;16(12):775-778. Doi: https://doi. org/10.1200/OP.20. 00609.
Şanlı B, Bayrakdar S, İncekara B. Küresel İklim Değişikliğinin Etkileri ve Bu Etkileri Önlemeye Yönelik Uluslararası Girişimler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2017; 22(1): 201-212.
Referanslar
Çimen M, Öztürk S. Küresel Isınma, İklim Değişikliğinin Solunum Sistemi Üzerine Etkisi ve Büyükşehir Bronşiti. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi. 2010;24 (2):141- 146.
Campbell-Lendrum D, Prüss-Ustün A. Climate change, air pollution and noncommunicable diseases. Bulletin of the World Health Organization. 2019;97(2):160–161. doi.org/10.2471/BLT.18.224295
Watts N, Amann M, Arnell N, et all. The 2020 report of The Lancet Countdown on health and climate change: responding to converging crises. Lancet. 2021;397(10269):129–170. doi. org/10.1016/S0140-6736(20)32290-X.
Althor G, Watson JE, Fuller RA. Global mismatch between greenhouse gas emissions and the burden of climate change. Scientific reports. 2016; 6, 20281. doi.org/10.1038/ srep20281.
Atay H, Tüvan A, Demir Ö, Balta İ. İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri İklim ve Sağlık Arasındaki İlişkilere Genel Bakış: Hastalıklar, Hassas Gruplar, Adaptasyon ve Öneriler. (29/10/2023 tarihinde https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yayinlar/iklim-saglik-etki.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Şentürk S, Bıçak D, Akça D. Kanserli hasta yakınlarının yaşadıkları sorunlar ve hemşirelik yaklaşımı. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2018;5(1):35-39.
T.C.Sağlık Bakanlığı. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2019. (29/10/2023 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/TR,82338/saglik-istatistikleri-yilligi-2019-yayinlanmistir.html adresinden ulaşılmıştır).
Vineis P, Huybrechts I, Milllett C, Weiderpass E. Climate change and cancer: converging policies. Molecular Oncology. 2021;15(3):764- 769. doi:10.1002/1878-0261.12781.
Nogueira LM, Yabroff KR, Bernstein A. Climate Change and Cancer. Ca Cancer J Cln. 2020; 0:1–6. doi: 10.3322/caac.21610.
Smith MT, Jones RM, Smith AH. Benzene exposure and risk of non-Hodgkin lymphoma. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev.2007;16(3):385-391.
Lin CK, Lin RT, Chen T, et all. A global perspective on coal-fired power plants and burden of lung cancer. Environ Health. 2019;18(1):1-9.
Wang M, Aaron CP, Madrigano J, et all. Association between long-term exposure to ambient air pollution and change in quantitatively assessed emphysema and lung function. JAMA. 2019; 322(6): 546-556.
Boland TM, Temte JL. Family Medicine Patient and Physician Attitudes Toward Climate Change and Health in Wisconsin. Wilderness and Environmental Medicine. 2019;30(4):386–393. doi: 10.1016/j.wem.2019.08.005.
Erdoğan Z, Zeydan Ö, Sert H. İklim Değişikliği ve Sağlık Üzerine Etkileri. İ.Ü.F.N. Hem. Dergisi. 2008;16 (61):71-76.
Güler Ç. İklim değişikliği ve sağlık. Hacettepe Tıp Dergisi. 2002;33(1):34-39.
Baran Deniz E. Kanser Epidemiyolojisi. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi. 2022;3(2):102-111. Doi: 10.54247/SOYD.2022.49.
Arayıcı ME, Başpınar Y, Ellidokuz H. İnsan kanserlerinin etiyolojisinde gen-çevre etkileşiminin rolü. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;8(2):27-37.
Yu P, Xu R, Yang Z, et all. Cancer and Ongoing Climate Change: Who Are the Most Affected? ACS Environ.2023;3(1):5–11. https://doi.org/10.1021/acsenvironau.2c00012.
Hiatt RA, Beyeler N. Women's cancers and climate change. Int J Gynecol Obstet. 2023; 160:374–377. DOI: 10.1002/ijgo.14407.
Rawlings Parker E. The influence of climate change on skin cancer incidence – A review of the evidence. International Journal of Women’s Dermatology. 2021;17–27. doi.org/10.1016/j.ijwd.2020.07.003.
Guo H, Li X, Li W, et all. Climatic modification effects on the association between pm1 and lung cancer incidence in China. BMC Public Health. 2021;21(1):880.
Yi W, Cheng J, Wei Q, et all. Disparities of weather type and geographical location in the impacts of temperature variability on cancer mortality: a multicity case-crossover study in Jiangsu Province, Chinese Research Academy of Environmental Sciences. 2021;197,110985.
Akbulut Zencirci S, Işıklı B. Hava kirliliği. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi. 2017; 2(2):24-36.
Babar M.S, Tazyeen S, Khan H, et al. Impact of climate change on health in Karachi, Pakistan. The Journal of Climate Change and Health. 2021;2,100013
Bayram H, Dörtbudak Z, Evyapan Fişekçi F, et al. Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığına Etkileri, Dünyada, Ülkemizde ve Bölgemizde Hava Kirliliği Sorunu” Paneli Ardından. Dicle Tıp Dergisi. 2006; 33(2): 105-112.
Peden DB. Mechanisms of pollutioninduced airway disease: in vivo studies. Allergy. 1997;52(38): 37-44.
Rusznak C, Bayram H, Devalia JL, et al. Impact of the environment on allergic lung diseases. Clinical & Experimental Allergy. 1997;27(1): 26-35.
Agache I, Sampath V, Aguilera J, et al. Climate change and global health: a call to more research and more action. Allergy. 2022;77(5):1389-1407.
Künzli N. Commentary: Abating climate change and lung cancer! International Journal of Epidemiology. 2011; 40:729–730. doi:10.1093/ije/dyr037.
Vinceti M, Rothman KJ, Crespi CM, et al. Leukemia risk in children exposed to benzene and PM10 from vehicular traffic: a case-control study in an Italian population. European Journal of Epidemiology. 2012; 27(10):781–790.
Lafiura KM, Bielawski DM, Posecion NC, et al. Association between pre-natal pesticide exposures and the generation of leukemia-associated. Pediatric Blood & Cancer. 2007; 49(5):624–628.
Heck JE, Wu J, Lombardi Cet al. Childhood Cancer and Traffic-Related Air Pollution Exposure in Pregnancy and Early Life. Environmental Health Perspectives. 2013;121(11-12):1385-1391.
Onat A, İmal M, İnan AT. Soğutucu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Alternatif Soğutucu Akışkanlar. Kahramanmaraş Sütçüimam Üniversitesi Fen ve Mühendislik Dergisi. 2004;7(1), 32-38.
Yaka S. Ozonu Etkileyen Gazlar. https://yeserenerji.com/ozonu-etkileyen-gazlar [Erişim tarihi: 29.07.2023]
Koyun T, Koyun A, Acar M. Soğutma Sistemlerinde Kullanılan Soğutucu Akışkanlar ve Bu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkileri. Tesisat Mühendisliği Dergisi. 2005; 88:46-83.
Baykal H, Baykal T. Küreselleşen Dünya’da Çevre Sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2008;5(9):1-17.
Olgun Eker E, Kantarlı S. İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri. Doğanın Sesi. 2020; 3(5):13-23.
Makin J. Implications of climate change for skin cancer prevention in Australia. Health Promotion Journal of Australia. 2011:22;39-41. doi: 10.1071/he11439.
Rossati A. Global Warming and Its Health Impact. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2017;8(1):7-20. doi: 10.15171/ijoem.2017.963.
Sümen A, Öncel S. Türkiye’de Cilt Kanseri ve Güneşten Korunmaya Yönelik Yapılan Araştırmaların İncelenmesi. Turkiye Klinikleri Journal Nursing Science. 2018;10(1):59-69.
Ahmed B, Qadir MI, Ghafoor S. Malignant Melanoma: Skin Cancer- Diagnosis, Prevention, and Treatment. Eukaryotic Gene Expression. 2020;30(4):291-297. doi: 10.1615/CritRevEukaryotGeneExpr.2020028454.
Gloster HM, Neal K. Skin cancer in skin of color. Journal of the American Academy of Dermatology. 2006;55(5):741-760. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2005.08.06.
Akyüz AA. Yaşamsal Bilinmezlik: İklim Krizi ve Gıda. Toplum ve Hekim Dergisi. 2019; 34(5):348-355.
Muslu M. Küresel İklim Krizi ve Beslenme Sorunları Karşısında Geleceğin Alternatif Besinler. İklim ve Sağlık Dergisi.2021;1(2):74-81.
Aygün Çevik B, Pirinçci E. Beslenme ve Kanser. Fırat Tıp Dergisi. 2017; 22(1): 1-7.
Eala MAB, Robredo JBG, Dee EC, et all. Climate crisis and cancer: perspectives from the hardest hit. The Lancet Oncology. 2022;23(3):92.
Man RX, Lack DA Wyatt CE, et al. The effect of natural disasters on cancer care: a systematic review. Lancet Oncology.2018;19:482-499.
Nogueira LM, Sahar L, Efstathiou JA, et al. Association between declared hurricane disasters and survival of patients with lung cancer undergoing radiation treatment. JAMA. 2019; 322:269-271.
Schiller JH, Averbuch SD, Berg CD. Why Oncologists Should Care About Climate Change. Oncology Practice. 2020;16(12):775-778. Doi: https://doi. org/10.1200/OP.20. 00609.
Şanlı B, Bayrakdar S, İncekara B. Küresel İklim Değişikliğinin Etkileri ve Bu Etkileri Önlemeye Yönelik Uluslararası Girişimler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2017; 22(1): 201-212.
