Yaşlanmanın Biyolojik Temelleri ve Yaşlanma Mekanizmaları

Çiğdem Ökten

doi:10.37609/akya.3215

Yazarlar

Çiğdem Ökten

https://orcid.org/0000-0003-0704-0438

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3215.c12463

Özet

Yaşlılık, organizmanın iç ve dış uyaranlara verdiği tepkiler sonucu meydana gelen progresif olarak kapasitede azalma sürecidir. Yaşlanma, her şeye rağmen durmayan, insanın devam eden biyolojik bir sürecidir. Biyolojik yaşlanma, hücre, doku ve organlardaki fonksiyonel azalma ya da bozulma olarak tanımlanabilir. Yaşlanmanın temel biyolojik nedenleri arasında telomerlere ilişkin değişiklikler, oksidatif stres, mitokondri hasarı, lipit peroksidasyonu, protein sentezinin azalması, glikolizasyon teorisi, apopitozis, büyüme hormonu eksikliği, DNA hasarı gibi biyolojik mekanizmalar yer almaktadır. Yaşlanmanın biyolojik nedenlerinin anlaşılması da yaşlanmanın geciktirilmesi için yol gösterici olabilmektedir.

Aging is the process of progressive decrease in capacity that occurs as a result of the organism's reactions to internal and external stimuli. Aging is an ongoing biological process of humans that does not stop despite everything. Biological aging can be defined as functional decline or deterioration in cells, tissues and organs. The main biological causes of aging include biological mechanisms such as changes in telomeres, oxidative stress, mitochondria damage, lipid peroxidation, decrease in protein synthesis, glycosylation theory, apoptosis, growth hormone deficiency, and DNA damage. Understanding the biological causes of aging can also provide guidance for delaying aging.

Referanslar

Öksüzokyar MM, Eryiğit SÇ, Düzen KÖ, Mergen BE, Sökmen ÜN & Öğüt S. Biyolojik yaşlanma nedenleri ve etkileri. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Health Sciences Institute. 2016; 4(1):34-41.

Kaptan G. Geriatrik bakım ilkeleri. Ankara: Nobel Tıp Kitabevi; 2013.

Nalbant S. Yaşlanmanın biyolojisi. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi. 2006; 52: 12-17.

Cankurtaran M. Yaşlılık, yaşlanma mekanizmaları, antiaging ve yaşam tarzı değişiklikleri. 7. Ulusal İç Hastalıkları Kongresi. Antalya, 2005.

Cankurtaran M. Geriatriye karşı antiaging. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences. 2008; 28(6): 110-114.

Hacıhasanoğlu E. Hücresel Yaşlanma ve kanser. In: Sedef AM, Akagündüz B (eds.) Geriatrik Onkoloji. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2021. p. 3-9.

Karan MA, Tufan, F. Yaşlanma mekanizmaları. Ege Tıp Dergisi. 2010; 49(3): 11-17.

Gündüz G, Fışkın K. Biyolojik yaşlanma (Senesens). In: Tufan İ, Durak M (eds.) Gerontoloji. Ankara: Nobel Tıp Kitabevi; 2017.

Rutherford BR, Taylor WD, Brown PJ, Sneed JR & Roose SP. Biological aging and the future of geriatric psychiatry. Journals of Gerontology Series A: Biomedical Sciences and Medical Sciences. 2017; 72(3): 343-352.

Şekeroğlu Z, Şekeroğlu V. Oksidatif mitokondrial hasar ve yaşlanmadaki önemi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi. 2009; 2(2): 69-74.

Üvenç EN, Koç F. Sepsis patogenezi, tanı ve tedavisi sepsiste oksidatif stres ve sepsis inflamasyon ilişkisi, sepsiste deneysel modeller. Erciyes Üniv Vet Fak Derg.2022;19(2):145-151.

Joseph AM, Adhihetty PJ, Buford TW, et al. The impact of aging on mitochondrial function and biogenesis pathways in skeletal muscle of sedentary high- and low-functioning elderly individuals. Aging Cell. 2012;11: 801–809.

Hardy SE, Studenski SA. Fatigue predicts mortality in older adults. J Am Geriatr Soc. 2008; 56: 1910–1914.

Öğüt S, Atay E. Yaşlılık ve oksidatif stres. S.D.Ü. Tıp Fak. Derg. 2012; 19(2): 68-74.

Gülbahar Ö. Protein oksidasyonunun mekanizması, önemi ve yaşlılıkla ilişkisi. Türk Geriatri Dergisi. 2007; 10(1): 43-48.

Gensler HL, Bernstein H. DNA Damage as the primary cause of aging. Q Rev Biol. 1981; 56(3): 279-303.

Vinay Kumar MD, Ramzi S, Cotran MD, Stanley L, Robbıns MD. Hücre zedelenmesi ve adaptasyon. Basic Pathology. 5th ed, chapter, 1995.

Brownlee M. Advanced protein glycosylationin diabetes and aging. Annu Rev Med. 1995; 46: 223-224.

Scott F. Gilbert. Aging. In: A Developmental Biology. 10th ed., 2013.

Kirkwood TBL. Moleculer gerontology. J Inherit Metab Dis. 2002; 25: 189-196.

Bishop NA. Guarent EL. Genetic links betweendiet and lifespan: shared mechanisms from yeast to humans. Nat Rev Genet. 2007; 8: 835-844.

Anisimov VN. Carcinogenesis and aging 20 years after: escaping horizon. Mechanisms of ageing and Development. 2009; 130(1-2): 105-121.

Bassi P & Sacco E. Cancer and aging: the molecular pathways. In Urologic Oncology: Seminars and Original Investigations. Elsevier. 2009; 27(6): 620-627.

Güneş HV. Moleküler Hücre Biyolojisi. 2. Baskı. Eskişehir: Güneş&Nobel Kitabevi; 2006.

Burke SN, Barnes CN. Neural plasticity in the aging brain. Nature reviews neuroscience. 2006; 7(1): 30-40.

Baker JE, Lim YY, Pietrzak RH, Hassenstab J, Snyder PJ, Masters CL & Maruff P. Cognitive impairment and decline in cognitively normal older adults with high amyloid-β: a meta-analysis. Alzheimer's & dementia: Diagnosis, assessment & disease monitoring. 2017; 6: 108-121.

Demirol A, Bozda G, Kart C, Gürgan T. Yaşlanma fizyolojisi ve olası teoriler. Turkish Journal of Geriatrics. 2006; 9 (4): 250-255.

Yalçın AD, Terziloğlu E, Gorczynskı RM. İmmün yaşlanma. Turkish Journal of Geriatrics. 2011; 14 (3): 276-280.

Geçkil H, Özmen M. Yeşilada Ö. Moleküler Hücre Biyolojisi. 6. Baskıdan Çeviri. Ankara: Özkan Matbacılık; 2011.

Gems D. What is an anti-aging treatment?. Experimental Gerontology. 2014; 58: 14-18.

Rudman D, Feller AG, Nagraj HS, Gergans GA, Lalitha PY, Goldberg AF, ... & Mattson DE. Effects of human growth hormone in men over 60 years old. New England journal of medicine. 1990; 323(1): 1-6.

Domınguez LJ, Barbagallo M, Morley JE. Anti-aging medicine: pitfalls and hopes. The Aging Male. 2009; 12(1): 13–20.

Imbert I, Botto JM, Farra CD, Domloge N. Modulation of telomere binding proteins: a future area of research for skin protection and anti-aging target. Journal of Cosmetic Dermatology. 2012; 11(2): 162–166.