Cerrahi Süreçte Tamamlayıcı ve Alternatif Tedavi Uygulamaları
Özet
Tamamlayıcı ve alternatif tedavi uygulamaları insanlığın var oluşundan bugüne kadar uygulanan, deneyimlere ve geleneklere dayanan tedavi şekilleridir. Günümüzde birçok sağlıklı/hasta birey yaşam kalitesini yükseltmek, sağlığı geliştirmek, ilaçların yan etkilerini azaltmak, bireylerin fiziksel ve psikolojik olarak rahatlığını sağlamak, bağışıklık sistemini güçlendirmek amacıyla bu tedavi yöntemlerini kullanmaktadır. Cerrahide meydana gelen hızlı teknolojik gelişme ve değişimler, cerrahi girişimlerin uygulanma sıklığını arttırmıştır. Bununla birlikte hastalar, ameliyat sonrası dönemde, anestezi ve cerrahi girişime bağlı yaşanan bazı sorunların giderilmesinde farmakolojik tedavilere ek olarak tamamlayıcı ve alternatif tedavi uygulamalarını kullanmaktadır. Ameliyat sonrası hastaların bakımı, semptom yönetimini sağlama sorumluluğu olan cerrahi hemşirelerinin tamamlayıcı ve alternatif tedavi uygulamalarına yönelik kapsamlı ve bilimsel temelli bilgi sahibi olması önem taşımaktadır.
Complementary and alternative treatment practices are forms of treatment based on experiences and traditions that have been applied since the existence of humanity. Today, many healthy/patient individuals use these treatment methods to improve their quality of life, improve health, reduce the side effects of medications, ensure physical and psychological comfort of individuals, and strengthen the immune system. Rapid technological developments and changes in surgery have increased the frequency of surgical procedures. In addition to pharmacological treatments, patients use complementary and alternative treatment practices in the postoperative period to eliminate some problems related to anesthesia and surgical intervention. It is important for surgical nurses, who are responsible for postoperative patient care and symptom management, to have comprehensive and scientifically based knowledge of complementary and alternative treatment practices.
Referanslar
Kav S, Hanoğlu Z, Algier L. Türkiyede kanserli hastalarda tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerinin kullanımı: literatür taraması. UHOD: International Journal of Hematology & Oncology; 2008;18(1).
National Center for Complementary and ıntegrative health statistics on costs of complementary health approaches. (Erişim tarihi: 12 Aralık 2023 tarihinde https://nccih.nih.gov/research/statistics/costs adresinden ulaşılmıştır).
Lafçı D, Kaşıkçı MK. Yataklı sağlık kuruluşunda görev yapan sağlık personelinin tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerini bilme ve kullanma durumları. Gümüşhane University Journal Of Health Sciences; 2014; 3(4):1-18.
Mujar NMM, Dahlui M, Emran NA, et al. Complementary and alternative medicine (CAM) use and delays in presentation and diagnosis of breast cancer patients in public hospitals in Malaysia. PloS one; 2017;12(4),0176394. DOI: 10.1371/journal.pone.0176394
Bahall M, Legall G. Knowledge, attitudes, and practices among health care providers regarding complementary and alternative medicine in trinidad and tobago. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2017;17(1), 144. DOI: 10.1186/s12906-017-1654-y
Göksel BK, Coşkun Ö, Ucler S. et al. Use of complementary and alternative medicine by a sample of Turkish primary headache patients. Ağrı Dergisi; 2014; 26(1), 1-7.
Azhar Y, Achmad D, Lukman K, et al. Predictors of complementary and alternative medicine use by breast cancer patients in Bandung, Indonesia. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention 2016; 17(4), 2115- 2118. DOI: 10.7314/apjcp.2016.17.4.2115
Hwang JH, Kim WY, Ahmed M. The use of complementary and alternative medicine by Korean breast cancer women: is It associated with severity of symptoms? Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2015; 183475. DOI: https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1155/2015/182475.
Shumer G, Warber S, Motohara S. Complementary and alternative medicine use by visitors to rural Japanese family medicine clinics: results from the international complementary and alternative medicine survey. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2014;14(1),360. DOI: 10.1186/1472-6882-14-360
Puataweepong P, Sutheechet N, Ratanamongkol P. A survey of complementary and alternative medicine use in cancer patients treated with radiotherapy in Thailand. Hindawi Publishing Corporation, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2012; (4):670408 doi:10.1155/2012/670408. DOI: 10.1155/2012/670408
Chow WH, Chang P, Lee SC. Complementary and alternative medicine among Singapore cancer patients. Annals Academy of Medicine Singapore; 2010; 39(2), 129.
Oyunchimeg B, Hwang JH, Ahmed M. Complementary and alternative medicine use among patients with cancer in Mongolia: a national hospital survey. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2017;17(1), 58. DOI: 10.1186/s12906-017-1576-8
Bulut İ. Çocuk Onkoloji Hastalarında tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanım sıklığı ve özellikleri. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı Ve Hastalıkları Anabilim Dalı Tıpta Uzmanlık Tezi. Ankara. 2016.
Uraz Ö, Günay U. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat sonrası sık görülen semptomlara yönelik tamamlayıcı ve alternatif yöntemlere ilişkin bilgi ve uygulamaları. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2020; 1(1), 1-10.
Cabıoğlu MT, Ergene N. Akupunkturun etki mekanizmaları ve klinik uygulamaları. Genel Tıp Dergisi; 2003; 13(1), 35-40.
Kalyon TA. Akupunktur tedavisi. Turkish Journal of Physical Medicine & Rehabilitation; 2007; 53.
Ünal M, Dağdeviren HN. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Yöntemleri. Eurasian Journal of Family Medicine; 2019; 8(1):5-6. DOI:10.33880/ejfm.2019080101
Kavaklı A. Akupunktur. Fırat Tıp Dergisi; 2010; 15(1), 1-4.
Sierpina VS, Frenkel MA. Acupuncture: a clinical review. South Med J; 2005;98(3), 330-7.
Stux G, Pomeranz B. Acupuncture: textbook and atlas. Springer Science & Business Media. 2012.
Azevedo C, da Mata LRF, de Resende Izidoro LC. Effectiveness of auricular acupuncture and pelvic floor muscle training in the management of urinary incontinence following surgical treatment for prostate cancer: A randomized clinical trial. European Journal of Oncology Nursing; 2024; 68, 102490. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ejon.2023.102490
Tseng CC, Chen PY, Lee YC. Successful treatment of phantom limb pain and phantom limb sensation in the traumatic amputee using scalp acupuncture. Acupuncture in medicine : Journal of the British Medical Acupuncture Society; 2014; 32(4), 356–358. DOI: 10.1136/acupmed-2014-010556
Karaman Özlü Z, Yetiş Demir Z, Ozlu İ, et al. Cerrahi hastalarında müzik terapinin semptom yönetimine etkisi. Karya J Health Sci; 2022;3(3):354-8. DOI: https://doi.org/10.52831/kjhs.1110926
Demirdağ H. Cerrahi hastalarında müzikle tedavi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi; 2021;3(2):133-139. DOI: https://doi.org/10.33308/2687248X.202132214
Yinger OS, Gooding LF. A systematic review of music-based interventions for procedural support. Journal of music therapy; 2015;52(1):1-77. DOI: 10.1093/jmt/thv004
King S, Chambers CT, Huguet A, et al. The epidemiology of chronic pain in children and adolescents revisited: A systematic review. Pain; 2011; 152:2729–2738. DOI: 10.1016/j.pain.2011.07.016
World Federation of Music Therapy (WFMT), Erişim Tarihi: 24.05.2024, https://www.wfmt.info/about
Horden P. Music as Medicine. New York: Routledge. 2016
Miftah R, Tilahun W, Fantahun A. Knowledge and factors associated with pain management for hospitalized children among nurses working in public hospitals in Mekelle City, North Ethiopia: cross sectional study. BMC Research Notes; 2017;122(10):1-6. DOI: 10.1186/s13104-017-2446-7
Bradt J. The effects of music entrainment on postoperative pain perception in pediatric patients. Music and Medicine; 2010;2(3):150-157. DOI: https://doi.org/10.47513/mmd.v2i3.248
Choi S, Park S, Bellan L. Crossover clinical trial of pain relief in cataract surgery. International Ophthalmology; 2018;38(3):1027- 1033. DOI: 10.1007/s10792-017-0554-y
Koç EM, Başer A, Kahveci R, Özkara A. Ruhun ve bedenin gıdası: geçmişten günümüze müzik ve tıp. Konuralp Tıp Dergisi; 2016;8(1):51-55. DOI: https://doi.org/10.18521/ktd.83286
Karamızrak N. Ses ve müziğin organları iyileştirici etkisi. Koşuyolu Kalp Dergisi; 2014;17(1):54-57. DOI: https://doi.org/10.4274/khj.4775
Kühlmann A, De Rooij A, Kroese L, et al. Metaanalysis evaluating music interventions for anxiety and pain in surgery. Journal of British Surgery; 2018;105(7):773-783. DOI: 10.1002/bjs.10853
Rahmati H, Seidi J, Ghodsbin F, et al. The effect of music therapy on anxiety in patients before elective general surgery. Int J Pharm Res; 2018;10(3):136-142.
Gogoularadja A, Bakshi SS. A Randomized study on the efficacy of music therapy on pain and anxiety in nasal septal surgery. International Archives of Otorhinolaryngology; 2020;24:232-236. DOI: 10.1055/s-0039-3402438
Li XM, Zhou KN, Yan H. Effects of music therapy on anxiety of patients with breast cancer after radical mastectomy: a randomized clinical trial. Journal of advanced nursing; 2012;68(5), 1145-1155. DOI: 10.1111/j.1365-2648.2011.05824.x
Lin CL, Hwang SL, Jiang P, et al. Effect of Music Therapy on Pain After Orthopedic Surgery-A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Pract; 2020;20(4):422-436. DOI: 10.1111/papr.12864
Ecer HD. Laparoskopik kolesistektomi sonrası ayılma ünitesinde müziğin hastaların yaşam bulguları üzerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, 2018.
Sürme Y, Çürük GN. (2020). Yara bakımında fitoterapi: çay ağacı yağı. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2020; 7(2), 35-41.
Şencan A, Bulam MH, Aral AM, et al. (2011). Bitkisel ilaç kullanımının cerrahi açıdan önemi. Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Dergisi; 2011;19(1), 18-22.
Büyükkasap AE. Cerrahi kliniklerde çalışan hekim ve hemşireler besin ve gıda takviyelerinin etkilerini neden bilmelidir?. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi, 2023;4(1), 18-30.
Lucenteforte E, Gallo E, Pugi A, et al. Complementary and alternative drugs use among preoperative patients: a cross-sectional study in Italy. Evid Based Complement Alternat Med; 2012;2012:527238. DOI: 10.1155/2012/527238
Başer M, Taşcı S. Kanıta Dayalı Rehberleriyle Tamamlayıcı ve Destekleyici Uygulamalar, Akademisyen Kitapevi, 2015
Özçelik H, Fadıloğlu Ç. (2009). Kanser hastalarının tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanım nedenleri. Türk Onkoloji Dergisi; 2009;24(1), 48-52.
Kanat T. Aromaterapi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research; 2019;3, 67-73. DOI: https://doi.org/10.34084/bshr.548407
Smith MC, Kyle L. Holistic foundations of aromatherapy for nursing. Holist Nurs Pract; 2008;22(1):3-9. DOI: 10.1097/01.HNP.0000306321.03590.32
Özdemir H, Öztunç, G. (2013). Hemşirelik Uygulamalarında Aromaterapi. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences; 2013;5(2).
Başaran A. Natural aromatherapy: herbs& essences. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2009;29(5) 86-94.
Steflitsch W, Steflitsch M. Clinical aromatherapy. Journal of Men’s Health; 2008;5(1):74- 85. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jomh.2007.11.001
Alkanat HÖ. Aromaterapi. Kanıta Dayalı Rehberleriyle Tamamlayıcı ve Destekleyici Uygulamalar, 2015; 42-44.
Abdelhakim AM, Hussein AS, Doheim MF, et al. The Effect Of Inhalation Aromatherapy In Patients Undergoing Cardiac Surgery: A Systematic Review And Meta-Analysis Of Randomized Controlled Trials. Complementary Therapies In Medicine, 2020;48, 102256. DOI: 10.1016/j.ctim.2019.102256
Hu PH, Peng YC, Lin YT, et al. Aromatherapy for Reducing Colonoscopy Related Procedural Anxiety and Physiological Parameters: A Randomized Controlled Study. Hepato-Gastroenterology, 2010;57(102), 1082.
Seyyed-Rasooli E, Amiri MR, Zamanzadeh V. et al. Effect Of Aromatherapy On Anxiety And Pain In Patients Undergoing Cholecystectomy. Future Natural Products; 2015;1(1), 1-7. DOI: https://doi.org/10.1016/j.anr.2021.11.002
Hasanzadeh F, Kashouk NM, Amini S. et al. The effect of cold application and lavender oil ınhalation ın cardiac surgery patients undergoing chest tube removal. Excli J; 2016;15, 64-74. DOI: 10.17179/excli2015-748
Ayik C. Ameliyat öncesi dönemde aromaterapi masajının anksiyete ve uyku kalitesine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi; 2016.
Ekici T, Gölgeli A. Geleneksel ve tamamlayıcı tıpta apiterapi. Sağlık Bilimleri Dergisi; 2021; 30(2), 200-203. DOI: https://doi.org/10.34108/eujhs.654811
İnan HC, Kuzu ŞB, Yener HM. Baş-Boyun Kanseri Olan Hastalarda Geleneksel ve Tamamlayıcı Tedavi Kullanımının Araştırılması. Journal of Traditional Medical Complementary Therapies; 2021;4(1). DOI: 10.5336/jtracom.2020-76209
Alzahrani HA, Bakhotmah BA. Self reported use of complementary and alternative medicine (cam ) products in topical treatment of diabetic foot disorders by diabetic patients in jeddah, Western Saudi Arabia. BMC Research Notes; 2010; 6(3): 254. DOI: 10.1186/1756-0500-3-254
Cox C, Hayes J. Reducing anxiety the employment of therapeutic touch as a nursing intervention. Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1997;3:163-67. DOI: 10.1016/s1353-6117(05)81004-2
Mackereth P, Wright J. Therapeutic touch: nursing activity or form of spiritual healing? Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1997;3:106-10. DOI: 10.1016/s1353-6117(97)80062-5
Green CA. Reflection of a therapeutic touch experience: Case study 2. Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1998;4:17-21. DOI: 10.1016/s1353-6117(98)80008-5
Busch M, Visser A, Eybrechts M, et al. The implementation and evaluation of therapeutic touch in burn patients: An instructive experience of conducting a scientific study within a non-academic nursing setting, Patient Education and Counseling. 2012; 89:439-446. DOI: 10.1016/j.pec.2012.08.012
Yildirim M, Yayan EH. The effect of therapeutic touch and music rest on sleep parameters in children with liver transplantation, Journal of Pediatric Nursing; 2023;69:e65-e72. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pedn.2022.12.008
Yılmaz E, Birer Z, Baydur H. Katarakt ameliyatı esnasında uygulanan terapötik dokunmanın kaygı ve hasta memnuniyetine etkisi. J Clin Exp Invest; 2016; 7(1). DOI: 10.5799/ahinjs.01.2016.01.0570
Dinler Y. Refleksoloji, Cinius Yayınları; 2015; 10-40.
Kunz B. Kunz K. Reflexology: Health At Your Fingertips. Dorling Kindersley. 2003.
Tabur H, Ebz B. Refleksolojiye Giris. Baskı. İzmir, Kitapdostu Yayınları, 2009; 11-140. 44.
Soutar G. Reflexology for hands and feet. Çeviri: Evyapan T. Eller ve Ayaklar İçin Refleksoloji. 1.Baskı. Ankara, Arkadaş Yayınları; 2010: 3-30.
Mccullough JEM, Liddle SD, Sinclair M, et al. The Physiological and Biochemical Outcomes Associated With A Reflexology Treatment: A Systematic Review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2014; 502123. DOI: https://doi.org/10.1155/2014/502123
Mahmoudirad G, Ghaedı MM. Bahrami H. Effect of Foot Reflexology on Anxiety of Patients Undergoing Coronary Angiography. Iran Journal Critical Care Nursing; 2014; 235,242;6(4).
Korhan EA, Khorshid L, Uyar M. Reflexology: İts Effects On Physiological Anxiety Signs And Sedation Needs. Holistic Nursing Practice; 2014; 28(1), 6-23. DOI: 10.1097/HNP.0000000000000007
Embong NH, Soh YC, Ming LC, et al. Revisiting Reflexology: Concept, Evidence, Current Practice, and Practitioner Training. Journal of Traditional and Complementary Medicine; 2015; 5(4), 197-206. DOI: 10.1016/j.jtcme.2015.08.008
Purut HP. Kemoterapi Alan Akciğer Kanseri Hastalarında Ayak Refleksolojisi Uygulamasının Bulantı Kusma ve Uyku Kalitesine Etkisi. Doktora Tezi. 2018.
Yılmaz Güven D. Diz artroplastisi yapılan hastalarda ayak refleksolojisinin ağrı ve anksiyete üzerine etkisi. Doktora Tezi. 2018.
Kandemir D, Oztekin, SD. How effective is reflexology on physiological parameters and weaning time from mechanical ventilation in patients undergoing cardiovascular surgery?. European Journal of Integrative Medicine; 2019; 26, 43-49. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eujim.2019.01.008
Budak Ertürk E. Göğüs tüpü çıkarma işlemi öncesi uygulanan ayak refleksolojisinin ağrı ve anksiyete düzeyine etkisi. Doktora Tezi. 2020.
Holland B, Pokorny M. Slow Stroke Back Massage: Its Effect on Patients In rehabilitation Setting, Rehabilitation Nursing; 2001;26(5): 182. DOI: https://doi.org/10.1002/j.2048-7940.2001.tb01948.x
Rondall LB. Massage, Physical Medicine& Rehabilitation, Wb Sounders Company, Philadelphia; 2000;2.
Tuna N. Masaj (in) Beyazova M, Gökçe K Y (Ed). Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Güneş Kitabevi, Öncü Basımevi, Cilt 1, Ankara. 2000.
Bozkul G, Arslan S. Cerrahi hastalarında masajın kullanımı. Sağlık Bilimleri Alanında Uluslararası Araştırmalar XIV; 2023; 47.
Aslan FE, Koyuncu A. Açık Kalp Cerrahisi Ağrı Yönetiminde Masaj Tedavisi: Sistematik Derleme. Turkiye Klinikleri Surgical Nursing-Special Topics; 2015; 1(3), 59-70.
Kızılalp B. Açık kalp ameliyatı olan hastalara uygulanan sırt masajının ağrı düzeyi üzerine etkisi. MS thesis. TC Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. 2022.
Ağdoğan D. Septoplasti ameliyatı olan hastalara uygulanan masajın ağrı, yaşam bulguları ve konfor düzeyine etkisi, MS thesis Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Hemşirelik Ana Bilim Dalı. 2023.
Okumuş N. (Ed). T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı GETAT Uygulamaları ile İlgili Mevzuat, T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1049, Akademisyen A.Ş. Ankara. 2016.
Çiftçi MM. Kupa Tedavisi ve Klinik Uygulamalar. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research; 2019;3: 22-28. DOI: bshr.537972
Resmi Gazete, 2014. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. Tarih: 27.10.2014; Sayı: 29158.
Mert E. Miyofasiyal Ağrı Sendromunda Kuru İğneleme, Kinezyolojik Bantlama ve Kuru Kupa Tedavilerinin Etkinliklerinin Karşılaştırılması. T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Sağlık Araştırma Uygulama Merkezi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniği, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara. 2018.
Rozenfeld E, Kalichman L. New is the well-forgotten old: The use of dry cupping in musculoskeletal medicine. Journal of Bodywork and Movement Therapies; 2016;20(1): 173–178. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2015.11.009
Erdoğan S, Nahcivan N, Esin N. Hemşirelikte araştırma. Nobel Tıp Kitabevi, İstanbul. 2018.
Teut M, Kaiser S, Ortiz M. Pulsatile dry cupping in patients with osteoarthritis of the knee – a randomized controlled exploratory trial. BMC Complementary Alternative Medicine; 2012;12:184. DOI: https://doi.org/10.1186/1472-6882-12- 184
Babayiğit M, Babayiğit MA, Honca M, et al. Knowledge, Attitude and behaviors on traditional and complementary medicine practices among our patients with chronic pain complaints. J Tradit Complem Med; 2021; 4(2): 210-8. DOI: 10.5336/jtracom.2020-80884
Jha K, Garg A, Narang R, et al. Hirudotherapy in Medicine and Dentistry. J Clin Diagn Res; 2015;9(12):5‐7. DOI: 10.4103/2231-6027.199987
Abdualkader AM, Ghawi AM, Alaama M, et al. Leech Therapeutic Applications. Indian J Pharm Sci; 2013;75(2):127–37.
Duruhan S, Biçer B, Tuncay MS, et al. Travma ve Plastik Cerrahi Operasyonları Sonrası Sülük Uygulamaları. Integr Tıp Derg; 2014;2(2):32‐7.
Arusan S, Bayar B, Gödekmerdan A, et al. Olgu Sunumu: Mikro Cerrahiye Yardımcı Bir Metot, Hirudoterapi. Turkiye Parazitol Derg, 2013; 37, 154-6.
Abdullah S, Dar LM, Rashid A, et al. Hirudotherapy /Leech therapy: Applications and Indications in Surgery. Archives of Clinical and Experimental Surgery; 2012;1:172‐80. DOI: 10.5455/aces.20120402072447
Ayhan H, Mollahaliloğlu S. Tıbbi sülük tedavisi: Hirudoterapi. Ankara Medical Journal; 2018;18(1): 141-148. DOI: https://doi.org/10.17098/amj.409057
Falch BM, de Weerd L, Sundsfjord A. Maggot therapy in wound management. Tidsskr Nor Laegeforen; 2009;129(18):1864-7.
Evans R, Dudley E, Nigam Y. Detection and partial characterization of antifungal bioactivity from the secretions of the medicinal maggot, Lucilia sericata. Wound Repair Regen; 2015;23(3):361-8. DOI: https://doi.org/10.1111/wrr.12287
Yağız S, Baltacı Göktaş S. Bası yarasında maggot debridman tedavisi: olgu sunumu. International Anatolia Academic Online Journal Health Sciences; 2015;3(2).
Sherman RA. Maggot versus conservative debridement therapy for the treatment of pressure ulcers. Wound Repair Regen; 2002;10:208-14. DOI: https://doi.org/10.1046/j.1524-475X.2002.10403.
Zhu B, Rong PJ, Li YQ, et al. Acupointsstimulated effective regularity and its mechanisms. World Journal of Acupuncture Moxibustion, 2009; 19(1), 6-10.
Lindquist R, Snyder M, Tracy MF. Complementary & alternative therapies in nursing: Springer Publishing Company; 2014;383- 475.
Aygin D, Şen S. Acupressure on anxiety and sleep quality after cardiac surgery: a randomized controlled trial. Journal of PeriAnesthesia Nursing, 2019;34(6),1222-1231. DOI: 10.1016/j.jopan.2019.03.014
Chen LL, Hsu SF, Wang MH, et al. Use of acupressure to improve gastrointestinal motility in women after transabdominal hysterectomy. Am. J. Chin. Med; 2003; 31(5): 781–790. DOI: 10.1142/S0192415X03001466
Ünülü M, Kaya N. The effect of Neiguan point (P6) acupressure with wristband on postoperative nausea, vomiting, and comfort level: a randomized controlled study. Journal ofPeriAnesthesia Nursing; 2018;33(6):915-927. DOI: 10.1016/j.jopan.2017.09.006
Biyik Bayram Ş. İntravenöz kateter girişimi öncesi lokal sıcak uygulamanın hastanın ağrı, anksiyete ve memnuniyeti üzerine etkisi. Yüksek lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2013.
Midilli TS, Eşer İ, Yücel Ş. Cerrahi kliniklerinde çalışan hemşirelerin ağrı yönetiminde nonfarmakolojik yöntemleri kullanma durumları ve etkileyen faktörler. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2019; 1:60-66. DOI: https://doi.org/10.31067/0.2018.72
Türkmen H. Masaj ve sıcak uygulamanın doğum ağrısı ve konfora etkisi. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir. 2017.
Yılmazer T, Bilgili N. Interventıons of nurses pain management during the post-operative period and patients expectations. Journal of clinical and analytical medicine; 2017; 8(4):327-331. DOI: 10.4328/JCAM.4768
Karaca BR, Vural PI. Sıcak uygulamanın sezaryen sonrası akut ağrıya ve doğum sonu konfora etkisi: Randomize kontrollü bir çalışma. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi; 2022; 2(1), 51-64.
Kazan EE. (2011). Soğuk uygulamalar ve hemşirelik bakımı. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi; 2011;18(1), 73-82.
Uraz Ö. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat sonrası sık görülen semptomlara yönelik tamamlayıcı ve alternatif yöntemlere ilişkin bilgi ve uygulamaları. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Hemşirelik Yüksek Lisans Programı. Yüksek Lisans Tezi. 2019.
Özsoy Durmaz M. Total diz protezi cerrahisinde ameliyat öncesi başlanan soğuk uygulamanın ameliyat sonrası ağrı, kanama ve fonksiyonel duruma etkisi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı. 2023.
Uludağ E, Kaşıkçı KM. The effect of local cold compression upon pain and movement restriction among patients with knee osteoarthritis, Austin J Nurs Health Care; 2019;6 (1), 1048. DOI: 10.26420/austinjnurshealthcare.2019.1048
Akça Ay F. Sağlık Uygulamalarında Temel Kavramlar ve Beceriler. 7.baskı. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul. 2019.
Aydemir Gedük E. Hemşirelik mesleğinin gelişen rolleri. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi; 2018;5(2):253-258. DOI: https://doi.org/10.17681/hsp.358458
Atan G. Kronik hastalık yönetiminde tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanımı ve hemşirenin rolü. (Derleme)Van Sağlık Bilimleri Dergisi; 2018; 11(2):21-24.
Derince D. İntegratif Hemşirelik ve Yenidoğan Bakımında İntegratif Hemşireliğin Önemi. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi; 2019; 2(3):1-4.
Turan N, Öztürk A, Kaya, N. Hemşirelikte yeni bir sorumluluk alanı: Tamamlayıcı terapi. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi; 2010; 3(1):93-8.
Akdeniz M, Baltacı D, Işıldar H, et al. Geleneksel halk tedavilerinin birincil sağlık bakımı üzerine etkisi: ön çalışma. Konuralp Medical Journal; 2012;4(3):1-11.
Ilgaz A, Gözüm S. Tamamlayıcı sağlık yaklaşımlarının güvenilir kullanımı için sağlık okuryazarlığının önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2016;9(2):67-77.
Referanslar
Kav S, Hanoğlu Z, Algier L. Türkiyede kanserli hastalarda tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerinin kullanımı: literatür taraması. UHOD: International Journal of Hematology & Oncology; 2008;18(1).
National Center for Complementary and ıntegrative health statistics on costs of complementary health approaches. (Erişim tarihi: 12 Aralık 2023 tarihinde https://nccih.nih.gov/research/statistics/costs adresinden ulaşılmıştır).
Lafçı D, Kaşıkçı MK. Yataklı sağlık kuruluşunda görev yapan sağlık personelinin tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerini bilme ve kullanma durumları. Gümüşhane University Journal Of Health Sciences; 2014; 3(4):1-18.
Mujar NMM, Dahlui M, Emran NA, et al. Complementary and alternative medicine (CAM) use and delays in presentation and diagnosis of breast cancer patients in public hospitals in Malaysia. PloS one; 2017;12(4),0176394. DOI: 10.1371/journal.pone.0176394
Bahall M, Legall G. Knowledge, attitudes, and practices among health care providers regarding complementary and alternative medicine in trinidad and tobago. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2017;17(1), 144. DOI: 10.1186/s12906-017-1654-y
Göksel BK, Coşkun Ö, Ucler S. et al. Use of complementary and alternative medicine by a sample of Turkish primary headache patients. Ağrı Dergisi; 2014; 26(1), 1-7.
Azhar Y, Achmad D, Lukman K, et al. Predictors of complementary and alternative medicine use by breast cancer patients in Bandung, Indonesia. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention 2016; 17(4), 2115- 2118. DOI: 10.7314/apjcp.2016.17.4.2115
Hwang JH, Kim WY, Ahmed M. The use of complementary and alternative medicine by Korean breast cancer women: is It associated with severity of symptoms? Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2015; 183475. DOI: https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1155/2015/182475.
Shumer G, Warber S, Motohara S. Complementary and alternative medicine use by visitors to rural Japanese family medicine clinics: results from the international complementary and alternative medicine survey. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2014;14(1),360. DOI: 10.1186/1472-6882-14-360
Puataweepong P, Sutheechet N, Ratanamongkol P. A survey of complementary and alternative medicine use in cancer patients treated with radiotherapy in Thailand. Hindawi Publishing Corporation, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2012; (4):670408 doi:10.1155/2012/670408. DOI: 10.1155/2012/670408
Chow WH, Chang P, Lee SC. Complementary and alternative medicine among Singapore cancer patients. Annals Academy of Medicine Singapore; 2010; 39(2), 129.
Oyunchimeg B, Hwang JH, Ahmed M. Complementary and alternative medicine use among patients with cancer in Mongolia: a national hospital survey. BMC Complementary and Alternative Medicine; 2017;17(1), 58. DOI: 10.1186/s12906-017-1576-8
Bulut İ. Çocuk Onkoloji Hastalarında tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanım sıklığı ve özellikleri. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı Ve Hastalıkları Anabilim Dalı Tıpta Uzmanlık Tezi. Ankara. 2016.
Uraz Ö, Günay U. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat sonrası sık görülen semptomlara yönelik tamamlayıcı ve alternatif yöntemlere ilişkin bilgi ve uygulamaları. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2020; 1(1), 1-10.
Cabıoğlu MT, Ergene N. Akupunkturun etki mekanizmaları ve klinik uygulamaları. Genel Tıp Dergisi; 2003; 13(1), 35-40.
Kalyon TA. Akupunktur tedavisi. Turkish Journal of Physical Medicine & Rehabilitation; 2007; 53.
Ünal M, Dağdeviren HN. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Yöntemleri. Eurasian Journal of Family Medicine; 2019; 8(1):5-6. DOI:10.33880/ejfm.2019080101
Kavaklı A. Akupunktur. Fırat Tıp Dergisi; 2010; 15(1), 1-4.
Sierpina VS, Frenkel MA. Acupuncture: a clinical review. South Med J; 2005;98(3), 330-7.
Stux G, Pomeranz B. Acupuncture: textbook and atlas. Springer Science & Business Media. 2012.
Azevedo C, da Mata LRF, de Resende Izidoro LC. Effectiveness of auricular acupuncture and pelvic floor muscle training in the management of urinary incontinence following surgical treatment for prostate cancer: A randomized clinical trial. European Journal of Oncology Nursing; 2024; 68, 102490. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ejon.2023.102490
Tseng CC, Chen PY, Lee YC. Successful treatment of phantom limb pain and phantom limb sensation in the traumatic amputee using scalp acupuncture. Acupuncture in medicine : Journal of the British Medical Acupuncture Society; 2014; 32(4), 356–358. DOI: 10.1136/acupmed-2014-010556
Karaman Özlü Z, Yetiş Demir Z, Ozlu İ, et al. Cerrahi hastalarında müzik terapinin semptom yönetimine etkisi. Karya J Health Sci; 2022;3(3):354-8. DOI: https://doi.org/10.52831/kjhs.1110926
Demirdağ H. Cerrahi hastalarında müzikle tedavi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi; 2021;3(2):133-139. DOI: https://doi.org/10.33308/2687248X.202132214
Yinger OS, Gooding LF. A systematic review of music-based interventions for procedural support. Journal of music therapy; 2015;52(1):1-77. DOI: 10.1093/jmt/thv004
King S, Chambers CT, Huguet A, et al. The epidemiology of chronic pain in children and adolescents revisited: A systematic review. Pain; 2011; 152:2729–2738. DOI: 10.1016/j.pain.2011.07.016
World Federation of Music Therapy (WFMT), Erişim Tarihi: 24.05.2024, https://www.wfmt.info/about
Horden P. Music as Medicine. New York: Routledge. 2016
Miftah R, Tilahun W, Fantahun A. Knowledge and factors associated with pain management for hospitalized children among nurses working in public hospitals in Mekelle City, North Ethiopia: cross sectional study. BMC Research Notes; 2017;122(10):1-6. DOI: 10.1186/s13104-017-2446-7
Bradt J. The effects of music entrainment on postoperative pain perception in pediatric patients. Music and Medicine; 2010;2(3):150-157. DOI: https://doi.org/10.47513/mmd.v2i3.248
Choi S, Park S, Bellan L. Crossover clinical trial of pain relief in cataract surgery. International Ophthalmology; 2018;38(3):1027- 1033. DOI: 10.1007/s10792-017-0554-y
Koç EM, Başer A, Kahveci R, Özkara A. Ruhun ve bedenin gıdası: geçmişten günümüze müzik ve tıp. Konuralp Tıp Dergisi; 2016;8(1):51-55. DOI: https://doi.org/10.18521/ktd.83286
Karamızrak N. Ses ve müziğin organları iyileştirici etkisi. Koşuyolu Kalp Dergisi; 2014;17(1):54-57. DOI: https://doi.org/10.4274/khj.4775
Kühlmann A, De Rooij A, Kroese L, et al. Metaanalysis evaluating music interventions for anxiety and pain in surgery. Journal of British Surgery; 2018;105(7):773-783. DOI: 10.1002/bjs.10853
Rahmati H, Seidi J, Ghodsbin F, et al. The effect of music therapy on anxiety in patients before elective general surgery. Int J Pharm Res; 2018;10(3):136-142.
Gogoularadja A, Bakshi SS. A Randomized study on the efficacy of music therapy on pain and anxiety in nasal septal surgery. International Archives of Otorhinolaryngology; 2020;24:232-236. DOI: 10.1055/s-0039-3402438
Li XM, Zhou KN, Yan H. Effects of music therapy on anxiety of patients with breast cancer after radical mastectomy: a randomized clinical trial. Journal of advanced nursing; 2012;68(5), 1145-1155. DOI: 10.1111/j.1365-2648.2011.05824.x
Lin CL, Hwang SL, Jiang P, et al. Effect of Music Therapy on Pain After Orthopedic Surgery-A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Pract; 2020;20(4):422-436. DOI: 10.1111/papr.12864
Ecer HD. Laparoskopik kolesistektomi sonrası ayılma ünitesinde müziğin hastaların yaşam bulguları üzerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, 2018.
Sürme Y, Çürük GN. (2020). Yara bakımında fitoterapi: çay ağacı yağı. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2020; 7(2), 35-41.
Şencan A, Bulam MH, Aral AM, et al. (2011). Bitkisel ilaç kullanımının cerrahi açıdan önemi. Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Dergisi; 2011;19(1), 18-22.
Büyükkasap AE. Cerrahi kliniklerde çalışan hekim ve hemşireler besin ve gıda takviyelerinin etkilerini neden bilmelidir?. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi, 2023;4(1), 18-30.
Lucenteforte E, Gallo E, Pugi A, et al. Complementary and alternative drugs use among preoperative patients: a cross-sectional study in Italy. Evid Based Complement Alternat Med; 2012;2012:527238. DOI: 10.1155/2012/527238
Başer M, Taşcı S. Kanıta Dayalı Rehberleriyle Tamamlayıcı ve Destekleyici Uygulamalar, Akademisyen Kitapevi, 2015
Özçelik H, Fadıloğlu Ç. (2009). Kanser hastalarının tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanım nedenleri. Türk Onkoloji Dergisi; 2009;24(1), 48-52.
Kanat T. Aromaterapi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research; 2019;3, 67-73. DOI: https://doi.org/10.34084/bshr.548407
Smith MC, Kyle L. Holistic foundations of aromatherapy for nursing. Holist Nurs Pract; 2008;22(1):3-9. DOI: 10.1097/01.HNP.0000306321.03590.32
Özdemir H, Öztunç, G. (2013). Hemşirelik Uygulamalarında Aromaterapi. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences; 2013;5(2).
Başaran A. Natural aromatherapy: herbs& essences. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2009;29(5) 86-94.
Steflitsch W, Steflitsch M. Clinical aromatherapy. Journal of Men’s Health; 2008;5(1):74- 85. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jomh.2007.11.001
Alkanat HÖ. Aromaterapi. Kanıta Dayalı Rehberleriyle Tamamlayıcı ve Destekleyici Uygulamalar, 2015; 42-44.
Abdelhakim AM, Hussein AS, Doheim MF, et al. The Effect Of Inhalation Aromatherapy In Patients Undergoing Cardiac Surgery: A Systematic Review And Meta-Analysis Of Randomized Controlled Trials. Complementary Therapies In Medicine, 2020;48, 102256. DOI: 10.1016/j.ctim.2019.102256
Hu PH, Peng YC, Lin YT, et al. Aromatherapy for Reducing Colonoscopy Related Procedural Anxiety and Physiological Parameters: A Randomized Controlled Study. Hepato-Gastroenterology, 2010;57(102), 1082.
Seyyed-Rasooli E, Amiri MR, Zamanzadeh V. et al. Effect Of Aromatherapy On Anxiety And Pain In Patients Undergoing Cholecystectomy. Future Natural Products; 2015;1(1), 1-7. DOI: https://doi.org/10.1016/j.anr.2021.11.002
Hasanzadeh F, Kashouk NM, Amini S. et al. The effect of cold application and lavender oil ınhalation ın cardiac surgery patients undergoing chest tube removal. Excli J; 2016;15, 64-74. DOI: 10.17179/excli2015-748
Ayik C. Ameliyat öncesi dönemde aromaterapi masajının anksiyete ve uyku kalitesine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi; 2016.
Ekici T, Gölgeli A. Geleneksel ve tamamlayıcı tıpta apiterapi. Sağlık Bilimleri Dergisi; 2021; 30(2), 200-203. DOI: https://doi.org/10.34108/eujhs.654811
İnan HC, Kuzu ŞB, Yener HM. Baş-Boyun Kanseri Olan Hastalarda Geleneksel ve Tamamlayıcı Tedavi Kullanımının Araştırılması. Journal of Traditional Medical Complementary Therapies; 2021;4(1). DOI: 10.5336/jtracom.2020-76209
Alzahrani HA, Bakhotmah BA. Self reported use of complementary and alternative medicine (cam ) products in topical treatment of diabetic foot disorders by diabetic patients in jeddah, Western Saudi Arabia. BMC Research Notes; 2010; 6(3): 254. DOI: 10.1186/1756-0500-3-254
Cox C, Hayes J. Reducing anxiety the employment of therapeutic touch as a nursing intervention. Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1997;3:163-67. DOI: 10.1016/s1353-6117(05)81004-2
Mackereth P, Wright J. Therapeutic touch: nursing activity or form of spiritual healing? Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1997;3:106-10. DOI: 10.1016/s1353-6117(97)80062-5
Green CA. Reflection of a therapeutic touch experience: Case study 2. Complementary Therapies in Nursing and Midwifery; 1998;4:17-21. DOI: 10.1016/s1353-6117(98)80008-5
Busch M, Visser A, Eybrechts M, et al. The implementation and evaluation of therapeutic touch in burn patients: An instructive experience of conducting a scientific study within a non-academic nursing setting, Patient Education and Counseling. 2012; 89:439-446. DOI: 10.1016/j.pec.2012.08.012
Yildirim M, Yayan EH. The effect of therapeutic touch and music rest on sleep parameters in children with liver transplantation, Journal of Pediatric Nursing; 2023;69:e65-e72. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pedn.2022.12.008
Yılmaz E, Birer Z, Baydur H. Katarakt ameliyatı esnasında uygulanan terapötik dokunmanın kaygı ve hasta memnuniyetine etkisi. J Clin Exp Invest; 2016; 7(1). DOI: 10.5799/ahinjs.01.2016.01.0570
Dinler Y. Refleksoloji, Cinius Yayınları; 2015; 10-40.
Kunz B. Kunz K. Reflexology: Health At Your Fingertips. Dorling Kindersley. 2003.
Tabur H, Ebz B. Refleksolojiye Giris. Baskı. İzmir, Kitapdostu Yayınları, 2009; 11-140. 44.
Soutar G. Reflexology for hands and feet. Çeviri: Evyapan T. Eller ve Ayaklar İçin Refleksoloji. 1.Baskı. Ankara, Arkadaş Yayınları; 2010: 3-30.
Mccullough JEM, Liddle SD, Sinclair M, et al. The Physiological and Biochemical Outcomes Associated With A Reflexology Treatment: A Systematic Review. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine; 2014; 502123. DOI: https://doi.org/10.1155/2014/502123
Mahmoudirad G, Ghaedı MM. Bahrami H. Effect of Foot Reflexology on Anxiety of Patients Undergoing Coronary Angiography. Iran Journal Critical Care Nursing; 2014; 235,242;6(4).
Korhan EA, Khorshid L, Uyar M. Reflexology: İts Effects On Physiological Anxiety Signs And Sedation Needs. Holistic Nursing Practice; 2014; 28(1), 6-23. DOI: 10.1097/HNP.0000000000000007
Embong NH, Soh YC, Ming LC, et al. Revisiting Reflexology: Concept, Evidence, Current Practice, and Practitioner Training. Journal of Traditional and Complementary Medicine; 2015; 5(4), 197-206. DOI: 10.1016/j.jtcme.2015.08.008
Purut HP. Kemoterapi Alan Akciğer Kanseri Hastalarında Ayak Refleksolojisi Uygulamasının Bulantı Kusma ve Uyku Kalitesine Etkisi. Doktora Tezi. 2018.
Yılmaz Güven D. Diz artroplastisi yapılan hastalarda ayak refleksolojisinin ağrı ve anksiyete üzerine etkisi. Doktora Tezi. 2018.
Kandemir D, Oztekin, SD. How effective is reflexology on physiological parameters and weaning time from mechanical ventilation in patients undergoing cardiovascular surgery?. European Journal of Integrative Medicine; 2019; 26, 43-49. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eujim.2019.01.008
Budak Ertürk E. Göğüs tüpü çıkarma işlemi öncesi uygulanan ayak refleksolojisinin ağrı ve anksiyete düzeyine etkisi. Doktora Tezi. 2020.
Holland B, Pokorny M. Slow Stroke Back Massage: Its Effect on Patients In rehabilitation Setting, Rehabilitation Nursing; 2001;26(5): 182. DOI: https://doi.org/10.1002/j.2048-7940.2001.tb01948.x
Rondall LB. Massage, Physical Medicine& Rehabilitation, Wb Sounders Company, Philadelphia; 2000;2.
Tuna N. Masaj (in) Beyazova M, Gökçe K Y (Ed). Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Güneş Kitabevi, Öncü Basımevi, Cilt 1, Ankara. 2000.
Bozkul G, Arslan S. Cerrahi hastalarında masajın kullanımı. Sağlık Bilimleri Alanında Uluslararası Araştırmalar XIV; 2023; 47.
Aslan FE, Koyuncu A. Açık Kalp Cerrahisi Ağrı Yönetiminde Masaj Tedavisi: Sistematik Derleme. Turkiye Klinikleri Surgical Nursing-Special Topics; 2015; 1(3), 59-70.
Kızılalp B. Açık kalp ameliyatı olan hastalara uygulanan sırt masajının ağrı düzeyi üzerine etkisi. MS thesis. TC Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. 2022.
Ağdoğan D. Septoplasti ameliyatı olan hastalara uygulanan masajın ağrı, yaşam bulguları ve konfor düzeyine etkisi, MS thesis Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Hemşirelik Ana Bilim Dalı. 2023.
Okumuş N. (Ed). T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı GETAT Uygulamaları ile İlgili Mevzuat, T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1049, Akademisyen A.Ş. Ankara. 2016.
Çiftçi MM. Kupa Tedavisi ve Klinik Uygulamalar. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research; 2019;3: 22-28. DOI: bshr.537972
Resmi Gazete, 2014. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. Tarih: 27.10.2014; Sayı: 29158.
Mert E. Miyofasiyal Ağrı Sendromunda Kuru İğneleme, Kinezyolojik Bantlama ve Kuru Kupa Tedavilerinin Etkinliklerinin Karşılaştırılması. T.C. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Sağlık Araştırma Uygulama Merkezi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniği, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara. 2018.
Rozenfeld E, Kalichman L. New is the well-forgotten old: The use of dry cupping in musculoskeletal medicine. Journal of Bodywork and Movement Therapies; 2016;20(1): 173–178. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2015.11.009
Erdoğan S, Nahcivan N, Esin N. Hemşirelikte araştırma. Nobel Tıp Kitabevi, İstanbul. 2018.
Teut M, Kaiser S, Ortiz M. Pulsatile dry cupping in patients with osteoarthritis of the knee – a randomized controlled exploratory trial. BMC Complementary Alternative Medicine; 2012;12:184. DOI: https://doi.org/10.1186/1472-6882-12- 184
Babayiğit M, Babayiğit MA, Honca M, et al. Knowledge, Attitude and behaviors on traditional and complementary medicine practices among our patients with chronic pain complaints. J Tradit Complem Med; 2021; 4(2): 210-8. DOI: 10.5336/jtracom.2020-80884
Jha K, Garg A, Narang R, et al. Hirudotherapy in Medicine and Dentistry. J Clin Diagn Res; 2015;9(12):5‐7. DOI: 10.4103/2231-6027.199987
Abdualkader AM, Ghawi AM, Alaama M, et al. Leech Therapeutic Applications. Indian J Pharm Sci; 2013;75(2):127–37.
Duruhan S, Biçer B, Tuncay MS, et al. Travma ve Plastik Cerrahi Operasyonları Sonrası Sülük Uygulamaları. Integr Tıp Derg; 2014;2(2):32‐7.
Arusan S, Bayar B, Gödekmerdan A, et al. Olgu Sunumu: Mikro Cerrahiye Yardımcı Bir Metot, Hirudoterapi. Turkiye Parazitol Derg, 2013; 37, 154-6.
Abdullah S, Dar LM, Rashid A, et al. Hirudotherapy /Leech therapy: Applications and Indications in Surgery. Archives of Clinical and Experimental Surgery; 2012;1:172‐80. DOI: 10.5455/aces.20120402072447
Ayhan H, Mollahaliloğlu S. Tıbbi sülük tedavisi: Hirudoterapi. Ankara Medical Journal; 2018;18(1): 141-148. DOI: https://doi.org/10.17098/amj.409057
Falch BM, de Weerd L, Sundsfjord A. Maggot therapy in wound management. Tidsskr Nor Laegeforen; 2009;129(18):1864-7.
Evans R, Dudley E, Nigam Y. Detection and partial characterization of antifungal bioactivity from the secretions of the medicinal maggot, Lucilia sericata. Wound Repair Regen; 2015;23(3):361-8. DOI: https://doi.org/10.1111/wrr.12287
Yağız S, Baltacı Göktaş S. Bası yarasında maggot debridman tedavisi: olgu sunumu. International Anatolia Academic Online Journal Health Sciences; 2015;3(2).
Sherman RA. Maggot versus conservative debridement therapy for the treatment of pressure ulcers. Wound Repair Regen; 2002;10:208-14. DOI: https://doi.org/10.1046/j.1524-475X.2002.10403.
Zhu B, Rong PJ, Li YQ, et al. Acupointsstimulated effective regularity and its mechanisms. World Journal of Acupuncture Moxibustion, 2009; 19(1), 6-10.
Lindquist R, Snyder M, Tracy MF. Complementary & alternative therapies in nursing: Springer Publishing Company; 2014;383- 475.
Aygin D, Şen S. Acupressure on anxiety and sleep quality after cardiac surgery: a randomized controlled trial. Journal of PeriAnesthesia Nursing, 2019;34(6),1222-1231. DOI: 10.1016/j.jopan.2019.03.014
Chen LL, Hsu SF, Wang MH, et al. Use of acupressure to improve gastrointestinal motility in women after transabdominal hysterectomy. Am. J. Chin. Med; 2003; 31(5): 781–790. DOI: 10.1142/S0192415X03001466
Ünülü M, Kaya N. The effect of Neiguan point (P6) acupressure with wristband on postoperative nausea, vomiting, and comfort level: a randomized controlled study. Journal ofPeriAnesthesia Nursing; 2018;33(6):915-927. DOI: 10.1016/j.jopan.2017.09.006
Biyik Bayram Ş. İntravenöz kateter girişimi öncesi lokal sıcak uygulamanın hastanın ağrı, anksiyete ve memnuniyeti üzerine etkisi. Yüksek lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2013.
Midilli TS, Eşer İ, Yücel Ş. Cerrahi kliniklerinde çalışan hemşirelerin ağrı yönetiminde nonfarmakolojik yöntemleri kullanma durumları ve etkileyen faktörler. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2019; 1:60-66. DOI: https://doi.org/10.31067/0.2018.72
Türkmen H. Masaj ve sıcak uygulamanın doğum ağrısı ve konfora etkisi. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir. 2017.
Yılmazer T, Bilgili N. Interventıons of nurses pain management during the post-operative period and patients expectations. Journal of clinical and analytical medicine; 2017; 8(4):327-331. DOI: 10.4328/JCAM.4768
Karaca BR, Vural PI. Sıcak uygulamanın sezaryen sonrası akut ağrıya ve doğum sonu konfora etkisi: Randomize kontrollü bir çalışma. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi; 2022; 2(1), 51-64.
Kazan EE. (2011). Soğuk uygulamalar ve hemşirelik bakımı. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi; 2011;18(1), 73-82.
Uraz Ö. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat sonrası sık görülen semptomlara yönelik tamamlayıcı ve alternatif yöntemlere ilişkin bilgi ve uygulamaları. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Hemşirelik Yüksek Lisans Programı. Yüksek Lisans Tezi. 2019.
Özsoy Durmaz M. Total diz protezi cerrahisinde ameliyat öncesi başlanan soğuk uygulamanın ameliyat sonrası ağrı, kanama ve fonksiyonel duruma etkisi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı. 2023.
Uludağ E, Kaşıkçı KM. The effect of local cold compression upon pain and movement restriction among patients with knee osteoarthritis, Austin J Nurs Health Care; 2019;6 (1), 1048. DOI: 10.26420/austinjnurshealthcare.2019.1048
Akça Ay F. Sağlık Uygulamalarında Temel Kavramlar ve Beceriler. 7.baskı. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul. 2019.
Aydemir Gedük E. Hemşirelik mesleğinin gelişen rolleri. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi; 2018;5(2):253-258. DOI: https://doi.org/10.17681/hsp.358458
Atan G. Kronik hastalık yönetiminde tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanımı ve hemşirenin rolü. (Derleme)Van Sağlık Bilimleri Dergisi; 2018; 11(2):21-24.
Derince D. İntegratif Hemşirelik ve Yenidoğan Bakımında İntegratif Hemşireliğin Önemi. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi; 2019; 2(3):1-4.
Turan N, Öztürk A, Kaya, N. Hemşirelikte yeni bir sorumluluk alanı: Tamamlayıcı terapi. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi; 2010; 3(1):93-8.
Akdeniz M, Baltacı D, Işıldar H, et al. Geleneksel halk tedavilerinin birincil sağlık bakımı üzerine etkisi: ön çalışma. Konuralp Medical Journal; 2012;4(3):1-11.
Ilgaz A, Gözüm S. Tamamlayıcı sağlık yaklaşımlarının güvenilir kullanımı için sağlık okuryazarlığının önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2016;9(2):67-77.
