Geriatrik Hasta Grubunda Bakım
Özet
Dünyada ve ülkemizde artmakta olan geriatrik hasta sayısı ile beraber geriatrik cerrahiye duyulan ilgi ve gereksinim de artmaktadır. Bu hastaların pek çoğu, cerrahi girişime neden olabilecek hastalık dışında birçok kronik hastalığa da sahiptir. Hastalar rutin ameliyat öncesi, sırası ve sonrası bakımın yanı sıra, daha kapsamlı bir hemşirelik bakımına ihtiyaç duymaktadırlar. Ayrıca geriatrik cerrahi hastalarında komplikasyonların ve hastaneye tekrar yatışların en aza indirgenmesi ve mortalite oranlarının azaltılması için bakımda güncel bilgilerin takip edilmesi ve kullanılması gerekmektedir. Yaşlılar heterojen bir gruptur. Hem elektif hem de acil cerrahi girişim gerekebileceğinden risk değerlendirmesi, hızlı karar verme ve perioperatif bakım genellikle genç hastalara göre daha zordur. En iyi sonuçların elde edilmesi isteniyorsa yaşlanmanın fizyolojik değişikliklerinin cerrahi bakımı nasıl etkilediğinin anlaşılması çok önemlidir.
With the increasing number of geriatric patients in the world and in our country, the interest and need for geriatric surgery is also increasing. Many of these patients have many chronic diseases in addition to diseases that may lead to surgical intervention. In addition to routine pre-, intra- and post-operative care, patients need more comprehensive nursing care. In addition, it is necessary to follow and use up-to-date information in care in order to minimize complications and hospital readmissions and reduce mortality rates in geriatric surgery patients. The elderly are a heterogeneous group. Risk assessment, rapid decision-making, and perioperative care are often more difficult than in younger patients, as both elective and emergency surgery may be required. Understanding how the physiological changes of aging affect surgical care is crucial if the best results are to be achieved.
Referanslar
Ayan FS, Dağtekin T. Geriatrik cerrahide güncel yaklaşımlar. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi (İGUSABDER). 2020; 12: p 460-474. doi.org/10.38079/igusabder.748203
Ak SE, Karaman A, Kanan N. Yaşlılarda ameliyat öncesi kapsamlı geriatrik değerlendirme yönteminin kullanımı: sistematik literatür incelemesi. Eurasian Journal of Health Sciences. 2021; 4(1): p 14-20.
Şahin AS, Demiraran Y. Eras ve geriatrik hasta. İKSST Dergisi. 2018;10 (Ek sayı), p 53-55. doi:10.5222/iksst.2018.92005
Kara H, Yılmaz E. Geriatrik cerrahide ameliyat sürecindeki güncel yaklaşımlar. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Yaklaşımları Dergisi. 2021; 4(3). p 418-426. doi.org/10.38108/ouhcd.916306
Akyüz E. Büyükyılmaz F. Yaşlı Hastalarda Ameliyat Sonrası Hemşirelik Bakım Gereksinimi ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2024; 9(1), p 87-93. doi.org/10.61399/ikcusbfd.1191417
Olotu C. Weimann A. Bahrs C. Schwenk W. Scherer M. Kiefmann R. The perioperative care of older patients: time for a new, interdisciplinary approach. Deutsches Ärzteblatt International. 2019; 116 (5), p 63-69. doi: 10.3238/arztebl.2019.0063
Desserud KF. Veen T. Søreıde K. Emergency general surgery in the geriatric patient. Journal of British Surgery. 2016; 103 (2), p 52-61. doi.org/10.1002/bjs.10044
Terzi GK, Terzi C. Preoperatif Bakım. Gökçe Kutsal Y (Ed.). Temel Geriatri içinde. Ankara: Öncü Basımevi. 2007; p 385-392.
Totur B, Korkmaz DF. Gerı̇atrı̇k cerrahı̇de hasta bakımı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi. 2011; 27 (2) : p 61-68.
Akbuğa, GA. Bahçeli A. Kalp cerrahisi girişimi uygulanan yaşlı bireylere yönelik bakım. Bozok Tıp Dergisi. 2017; 7(2), 71-76.
Cao X. White PF. Ma H. Perioperative care of elderly surgical outpatients. Drugs & Aging. 2017; 34, p 673-689. doi:10.1007/s40266-017-0485-3
Çelik S, Kavacık D, Nair A, Şeker N, Demirel L. Cerrahi girişim geçiren yaşlı hastalarda bilişsel fonksiyon bozukluğunun değerlendirilmesi. Bakırköy Tıp Dergisi. 2015; 11: p 66-73. doi: 10.5350/BTDMJB201511205
Kanadlı KA, Sazak Y, Tosun N. Çok yönlü geriatrik değerlendirmede multidisipliner ekip yaklaşımı ve hemşirenin rolü. Journal of Geriatric Science. 2021; 4(1):1 p 5-22. doi.org/10.47141/geriatrik.806531
Dilmen OK, Meco BC, Evered LA, Radtke FM. Postoperative neurocognitive disorders: A clinical guide. Journal of Clinical Anesthesia. 2024; 92, 111320, p 1-7. doi.org/10.1016/j.jclinane.2023.111320
Tohumat ŞG, Kanan N. Yaşlılarda ameliyat sırası bakım. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2017; 3 (2), p 65-72
Watters JM. Surgery in the elderly. Canadian journal of surgery. 2002; 45.2: p 104-108.
Usta E. Aygin D. Yaşlı hastanın ameliyat sonrası bakımı neden farklı olmalı. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2015; 5(3), p 59-65.
Grifasi C. Calogero A. Esposito A. Dodaro C. Perioperative care of elderly outpatient: a review. Annali Italiani di Chirurgia. 2015; 86 (2), p 100-105. doi:S0003469X1502240X
Hulzebos EHJ. Van Meeteren NLU. Making the elderly fit for surgery. Journal of British Surgery. 2016; 103 (2), p 12-15. doi.org/10.1002/bjs.10033
Alcan, AO. Aygün H. Avcı H. Yaşlı Hastalarda Ameliyat Sonrası Hipotermi: Sıklık ve Risk Faktörlerinin İncelendiği Prospektif Bir Çalışma. Türkiye Klinikleri Journal of Anesthesiology Reanimation. 2022; 20 (1), p 1-8. doi: 10.5336/anesthe.2021-85660
Wolfe JD.Wolfe NK. Rich MW. Perioperative care of the geriatric patient for noncardiac surgery. Clinical Cardiology. 2020; 43(2), p 127-136. doi.org/10.1002/clc.23302
Sarı MK. Durna Z. Geriatrik sendromlar ve bakım. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2022; 9 (1), p 39-46.
Gürler H, Bayraktar N, Erdı̇l F. Cerrahi girişim uygulanan yaşlı bireylerde düşmelerin önlenmesi. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2017; 3(2): p 124-129
Çeçen D. Özbayır T. Cerrahi kliniklerinde yatan yaşlı hastalarda düşme riskinin belirlenmesi ve düşmeyi önlemeye yönelik yapılan girişimlerin değerlendirilmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2011; 27(1), p 11-23.
Raats JW. Van Eijsden WA. Crolla RM. Steyerberg E. W. Van der Laan L. Risk factors and outcomes for postoperative delirium after major surgery in elderly patients. PloS one. 2015; 10 (8), p 1-12. doi.org/10.1371/journal.pone.0136071
Janssen TL. Alberts AR. Hooft L. Mattace-Raso FU. Mosk CA. Van der Laan L. Prevention of postoperative delirium in elderly patients planned for elective surgery: systematic review and meta-analysis. Clinical Interventions in Aging. 2019; p 1095-1117. doi:10.2147/CIA.S201323
Chen N. Mo YC. Xu M. Chen SS. Gao W. Zheng Q. Wang J L. Risk factors for postoperative delirium in elderly patients undergoing heart valve surgery with cardiopulmonary bypass. Journal of Cardiothoracic Surgery. 2024; 19(1), 106, p 1-9. doi.org/10.1186/s13019-024-02568-3
Özşaker E. Yaşlı cerrahi hastaları ve kırılganlık sendromu. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023; 8(1): p 49-62. doi.org/10.47115/jshs.1118004
Jeffrey CPP. Manson CTH. Frailty assessment in the preoperative setting. Anaesthesia & Intensive Care Medicine. 2023; 24 (9), p 505-509. doi.org/10.1016/j,mpaic.2023.05.022
Boccardi V. Marano L. The geriatric surgery: the importance of frailty identification beyond chronological age. Geriatrics. 2020; 5(1), p 1-2. doi.org/10.3390/geriatrics5010012
Partridge JS. Ryan J. Dhesi JK. New guidelines for the perioperative care of people living with frailty undergoing elective and emergency surgery-a commentary. Age and ageing. 2022; 51(11), p 1-12. doi.org/10.1093/ageing/afac237
Hiçdurmaz D. Cerrahi operasyon geçiren yaşlıların psikososyal bakımı. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics 2017; 3(2) p 113-118.
Akgün M. Hastanede yatan yaşlı hastalarda iletişim güçlükleri ve sağlık çalışanlarının yaklaşımı. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2012; 9(2), p 51-56.
Yolcu S, Akın S, Durna Z. Ameliyat sonrası dönemde hastaların hareket düzeyleri ve hareket düzeyleri ile ilişkili faktörlerin incelenmesi. Hemşı̇relı̇kte Eğı̇tı̇m ve Araştırma Dergı̇sı̇. 2016;13 (2): 129-138
Yaşayacak A. Eker F. Kalp damar cerrahisi yoğun bakım ünitesinde yatan hastalarda deliryum ve risk faktörlerinin belirlenmesi. Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi. 2012; 20 (2), p 265-274. doi: 10.5606/tgkdc.dergisi.2012.051
Aceto P. Antonelli Incalzi R. Bettelli G. Carron M. Chiumiento F. Corcione A. Volpato S. Perioperative Management of Elderly patients (PriME): recommendations from an Italian intersociety consensus. Aging Clinical and Experimental Research. 2020; 32, p 1647-1673. doi.org/10.1007/s40520-020-01624-x
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2013-2075-15844#:~:text=T%C3%BCrkiye%20n%C3%BCfusunun%20ortanca%20ya%C5%9F%C4%B1%202050,'te%2046'ya%20ula%C5%9Facakt%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 10.06.2024)
Referanslar
Ayan FS, Dağtekin T. Geriatrik cerrahide güncel yaklaşımlar. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi (İGUSABDER). 2020; 12: p 460-474. doi.org/10.38079/igusabder.748203
Ak SE, Karaman A, Kanan N. Yaşlılarda ameliyat öncesi kapsamlı geriatrik değerlendirme yönteminin kullanımı: sistematik literatür incelemesi. Eurasian Journal of Health Sciences. 2021; 4(1): p 14-20.
Şahin AS, Demiraran Y. Eras ve geriatrik hasta. İKSST Dergisi. 2018;10 (Ek sayı), p 53-55. doi:10.5222/iksst.2018.92005
Kara H, Yılmaz E. Geriatrik cerrahide ameliyat sürecindeki güncel yaklaşımlar. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Yaklaşımları Dergisi. 2021; 4(3). p 418-426. doi.org/10.38108/ouhcd.916306
Akyüz E. Büyükyılmaz F. Yaşlı Hastalarda Ameliyat Sonrası Hemşirelik Bakım Gereksinimi ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2024; 9(1), p 87-93. doi.org/10.61399/ikcusbfd.1191417
Olotu C. Weimann A. Bahrs C. Schwenk W. Scherer M. Kiefmann R. The perioperative care of older patients: time for a new, interdisciplinary approach. Deutsches Ärzteblatt International. 2019; 116 (5), p 63-69. doi: 10.3238/arztebl.2019.0063
Desserud KF. Veen T. Søreıde K. Emergency general surgery in the geriatric patient. Journal of British Surgery. 2016; 103 (2), p 52-61. doi.org/10.1002/bjs.10044
Terzi GK, Terzi C. Preoperatif Bakım. Gökçe Kutsal Y (Ed.). Temel Geriatri içinde. Ankara: Öncü Basımevi. 2007; p 385-392.
Totur B, Korkmaz DF. Gerı̇atrı̇k cerrahı̇de hasta bakımı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi. 2011; 27 (2) : p 61-68.
Akbuğa, GA. Bahçeli A. Kalp cerrahisi girişimi uygulanan yaşlı bireylere yönelik bakım. Bozok Tıp Dergisi. 2017; 7(2), 71-76.
Cao X. White PF. Ma H. Perioperative care of elderly surgical outpatients. Drugs & Aging. 2017; 34, p 673-689. doi:10.1007/s40266-017-0485-3
Çelik S, Kavacık D, Nair A, Şeker N, Demirel L. Cerrahi girişim geçiren yaşlı hastalarda bilişsel fonksiyon bozukluğunun değerlendirilmesi. Bakırköy Tıp Dergisi. 2015; 11: p 66-73. doi: 10.5350/BTDMJB201511205
Kanadlı KA, Sazak Y, Tosun N. Çok yönlü geriatrik değerlendirmede multidisipliner ekip yaklaşımı ve hemşirenin rolü. Journal of Geriatric Science. 2021; 4(1):1 p 5-22. doi.org/10.47141/geriatrik.806531
Dilmen OK, Meco BC, Evered LA, Radtke FM. Postoperative neurocognitive disorders: A clinical guide. Journal of Clinical Anesthesia. 2024; 92, 111320, p 1-7. doi.org/10.1016/j.jclinane.2023.111320
Tohumat ŞG, Kanan N. Yaşlılarda ameliyat sırası bakım. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2017; 3 (2), p 65-72
Watters JM. Surgery in the elderly. Canadian journal of surgery. 2002; 45.2: p 104-108.
Usta E. Aygin D. Yaşlı hastanın ameliyat sonrası bakımı neden farklı olmalı. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2015; 5(3), p 59-65.
Grifasi C. Calogero A. Esposito A. Dodaro C. Perioperative care of elderly outpatient: a review. Annali Italiani di Chirurgia. 2015; 86 (2), p 100-105. doi:S0003469X1502240X
Hulzebos EHJ. Van Meeteren NLU. Making the elderly fit for surgery. Journal of British Surgery. 2016; 103 (2), p 12-15. doi.org/10.1002/bjs.10033
Alcan, AO. Aygün H. Avcı H. Yaşlı Hastalarda Ameliyat Sonrası Hipotermi: Sıklık ve Risk Faktörlerinin İncelendiği Prospektif Bir Çalışma. Türkiye Klinikleri Journal of Anesthesiology Reanimation. 2022; 20 (1), p 1-8. doi: 10.5336/anesthe.2021-85660
Wolfe JD.Wolfe NK. Rich MW. Perioperative care of the geriatric patient for noncardiac surgery. Clinical Cardiology. 2020; 43(2), p 127-136. doi.org/10.1002/clc.23302
Sarı MK. Durna Z. Geriatrik sendromlar ve bakım. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2022; 9 (1), p 39-46.
Gürler H, Bayraktar N, Erdı̇l F. Cerrahi girişim uygulanan yaşlı bireylerde düşmelerin önlenmesi. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2017; 3(2): p 124-129
Çeçen D. Özbayır T. Cerrahi kliniklerinde yatan yaşlı hastalarda düşme riskinin belirlenmesi ve düşmeyi önlemeye yönelik yapılan girişimlerin değerlendirilmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2011; 27(1), p 11-23.
Raats JW. Van Eijsden WA. Crolla RM. Steyerberg E. W. Van der Laan L. Risk factors and outcomes for postoperative delirium after major surgery in elderly patients. PloS one. 2015; 10 (8), p 1-12. doi.org/10.1371/journal.pone.0136071
Janssen TL. Alberts AR. Hooft L. Mattace-Raso FU. Mosk CA. Van der Laan L. Prevention of postoperative delirium in elderly patients planned for elective surgery: systematic review and meta-analysis. Clinical Interventions in Aging. 2019; p 1095-1117. doi:10.2147/CIA.S201323
Chen N. Mo YC. Xu M. Chen SS. Gao W. Zheng Q. Wang J L. Risk factors for postoperative delirium in elderly patients undergoing heart valve surgery with cardiopulmonary bypass. Journal of Cardiothoracic Surgery. 2024; 19(1), 106, p 1-9. doi.org/10.1186/s13019-024-02568-3
Özşaker E. Yaşlı cerrahi hastaları ve kırılganlık sendromu. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023; 8(1): p 49-62. doi.org/10.47115/jshs.1118004
Jeffrey CPP. Manson CTH. Frailty assessment in the preoperative setting. Anaesthesia & Intensive Care Medicine. 2023; 24 (9), p 505-509. doi.org/10.1016/j,mpaic.2023.05.022
Boccardi V. Marano L. The geriatric surgery: the importance of frailty identification beyond chronological age. Geriatrics. 2020; 5(1), p 1-2. doi.org/10.3390/geriatrics5010012
Partridge JS. Ryan J. Dhesi JK. New guidelines for the perioperative care of people living with frailty undergoing elective and emergency surgery-a commentary. Age and ageing. 2022; 51(11), p 1-12. doi.org/10.1093/ageing/afac237
Hiçdurmaz D. Cerrahi operasyon geçiren yaşlıların psikososyal bakımı. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics 2017; 3(2) p 113-118.
Akgün M. Hastanede yatan yaşlı hastalarda iletişim güçlükleri ve sağlık çalışanlarının yaklaşımı. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2012; 9(2), p 51-56.
Yolcu S, Akın S, Durna Z. Ameliyat sonrası dönemde hastaların hareket düzeyleri ve hareket düzeyleri ile ilişkili faktörlerin incelenmesi. Hemşı̇relı̇kte Eğı̇tı̇m ve Araştırma Dergı̇sı̇. 2016;13 (2): 129-138
Yaşayacak A. Eker F. Kalp damar cerrahisi yoğun bakım ünitesinde yatan hastalarda deliryum ve risk faktörlerinin belirlenmesi. Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi. 2012; 20 (2), p 265-274. doi: 10.5606/tgkdc.dergisi.2012.051
Aceto P. Antonelli Incalzi R. Bettelli G. Carron M. Chiumiento F. Corcione A. Volpato S. Perioperative Management of Elderly patients (PriME): recommendations from an Italian intersociety consensus. Aging Clinical and Experimental Research. 2020; 32, p 1647-1673. doi.org/10.1007/s40520-020-01624-x
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2013-2075-15844#:~:text=T%C3%BCrkiye%20n%C3%BCfusunun%20ortanca%20ya%C5%9F%C4%B1%202050,'te%2046'ya%20ula%C5%9Facakt%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 10.06.2024)
