Sıvı-Elektrolit, Asit - Baz Dengesizliği ve Tedavisi

Sennur Kula Şahin

doi:10.37609/akya.3212

Yazarlar

Sennur Kula Şahin

https://orcid.org/0000-0002-3939-1382

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3212.c12134

Özet

Birçok hastalığın bakım ve tedavisi sıvı ve elektrolit dengesini etkilemektedir. Kavramsal olarak bu dengesizlikler sıklıkla perfüzyon, gaz alışverişi, mobilite ve bilişteki değişikliklerle yansıtmaktadır. Örneğin, metastatik kolon kanseri olan bir hastada, kemik metastazına bağlı hiperkalsemi, ciddi kas zayıflığı ve konfüzyona yol açmaktadır. Yine kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi, bulantı ve kusmaya neden olmaktadır, bu da dehidratasyona, asit-baz dengesizliklerine oluşmaktadır.
Cerrahi hemşiresi dehidratasyonu intravenöz sıvılarla düzeltirken, aşırı sıvı yüklenmesini önlenmek amacı ile hastayı yakından izlemesi gerekmektedir. Yine belirli bozukluklarda ve tıbbi tedavilerle ilişkili sıvı ve elektrolit dengesizliği gelişme riskini öngörmek, dengesizliklerin belirti ve semptomlarını tanımak ve uygun girişimlerde bulunmak önemlidir. Bu bölümde; sıvıların, elektrolitlerin ve asit-baz dengesinin normal kontrolü, homeostaziyi bozan ve bunun sonucunda ortaya çıkan belirtileri, sıvı, elektrolit ve asit-baz dengesizliklerini yönetmede cerrahi hemşiresinin bakım girişimleri yer almaktadır.

The care and treatment of many diseases affect fluid and electrolyte balance. Conceptually, these imbalances are often reflected by changes in perfusion, gas exchange, mobility and cognition. For example, in a patient with metastatic colon cancer, hypercalcaemia due to bone metastasis leads to severe muscle weakness and confusion. Chemotherapy used in cancer treatment causes nausea and vomiting, which leads to dehydration and acid-base imbalances.
The surgical nurse should closely monitor the patient to prevent fluid overload while correcting dehydration with intravenous fluids. It is also important to anticipate the risk of developing fluid and electrolyte imbalances associated with certain disorders and medical treatments, recognise the signs and symptoms of imbalances and take appropriate interventions. This chapter covers the normal control of fluids, electrolytes and acid-base balance, the symptoms that disrupt homeostasis and the resulting symptoms, and the surgical nurse's care interventions in managing fluid, electrolyte and acid-base imbalances.

Referanslar

Newell J, Rateau M.R. Fluid, electrolyte, and acid–base imbalances In: Tyerman J, Cobbet S (eds.). Lewis's Medical-Surgical Nursing in Canada-E-Book. Assesment and Management of Clinical Problems. 5th ed. Elsevier Health Sciences.2023. p.342-369.

Kaymakçı Ş. Sıvı elektrolit ve asit baz dengesi.In:Yavuz van Giersbergen M (Ed). Cerrahi Hemşireliği, Ankara: Nobel Tıp Kitabevi; 2023.p.40-67.

Patton K. T, Thibodeau G. A. Fluid and electrolity balance. In. Patton K. T, Thibodeau G. A (Eds). Anatomy and Physiology. 10th ed. Elsevier Health Sciences. 2019; 999-1014.

Metheny N. Fundamental concepts and definitions. In. Metheny N (eds.) Fluid and Electrolyte Balance, Nursing Considerations. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins.2010. p.3-12.

Hinkle J.L, Cheever K. Fluid and electrolytes: balance and disturbance. In. J. L Hinkle, K.H. Cheever, Overbaugh K.J (eds.). Brunner and Suddarth’s Textbook of Medical-Surgical Nursing. 15th. ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins ; Vol (1), 2022. p.237-272.

Kanan N. Sıvı-elektrolit ve asit-baz dengesizlikleri. In: Aksoy G, Kanan N, Akyolcu N (ed). Cerrahi Hemşireliği I. İstanbul Nobel Tıp Kitapevi, 2017.p.39-74.

Aktif taşıma. (11.06.2023 tarihinde https://tr.khanacademy.org/science/ap-biology/cell-structure-and-function/facilitated-diffusion/a/active-transport adresinden ulaşılmıştır).

Kaymakçı Ş. Sıvı elektrolit dengesi ve bozuklukları.In: Karadakovan A ,Aslan, F. E. (Ed). Dahili ve Cerrahi Hastalıklarında Bakım. 4.Baskı. Adana: Nobel Kitabevi; 2022. p.149-167.

Bayraktar N, Faydalı S. Sıvı elektrolit dengesi ve klinik karar verme.In: Aslan, F. E. (Ed.). Sağlığın Değerlendirilmesi ve Klinik Karar Verme. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2017.p.131-171.

Ertekin S.Ç. Asit-baz dengesi ve sıvı-elektrolit dengesi. In: Çalık B (ed). Genel Cerrahide Güncel Çalışmalar. Livre de Lyon Yayınevi, 2023.p.1-14.

Judith M, Wilkinson L, Treas K, Smith B.M. Fluids, electrolytes, & acid–base balance In: Judith M, Wilkinson L, Treas K, Smith B.M (eds.). Fundamentals of Nursing .3 th ed.David Company; Vol (1), 2016.p.984-998.

Taylor C, Lynn P, Barlett J. Fluid, electrolyte, and acid–base balance. In: Wilkinson L, Treas K, Smith B.M (eds.). Fundamentals of Nursing. 10th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; Vol (1), 2023.p. 1668-1692.

Çelik S. Sıvı elektrolit ve asit baz dengesi.In: Çelik, S. (Ed.). Erişkin Yoğun Bakım Hastalarında Temel Sorunlar ve Hemşirelik Bakımı. Nobel Tıp Kitabevi; 2014.p.9-23.

Neligan, P. J. Fluid and electrolyte balance. Anaesthesia & Intensive Care Medicine; 2021;22(3): 169-173. doi.org/10.1016/j.mpaic.2021.01.011.

Tok Özen Aslı, Enç N. The role of nurses for changes in fluid-electrolyte balance in critical diseases. Türk Kardiyoloji Derneği Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi; 2013; 4(5): 9-13. doi: 10.5543/khd.2013.00

Aykaç Z. Z, Arslantaş M.K. Sıvı tedavisi ve yönetimi. GKDA Derg; 2017;23(2):35-42. doi:10.5222/GKDAD.2017.035.

Gezer M, Bulucu F, Ozturk K, et al. Effectiveness of the Stewart method in the evaluation of blood gas parameters. Turkish Journal of Emergency Medicine; 2015; 15(1):3-7. doi: 10.5505/1304.7361.2014.73604.

Akansel N. Serpici A. Susadım:Perioperatif sıvı tedavisinde kanıta dayalı uygulamalar. Turkiye Klinikleri Surgical Nursing-Special Topics; 2020; 6(1):19-27.