Cinsel Sağlık ve Etik
Özet
Cinsel sağlık, cinselliğin fiziksel, duygusal ve sosyal yönlerini kapsamaktadır, refahı ve bireysel haklara ve özerkliğe saygıyı vurgulamaktadır. Cinsel sağlık alanındaki etik konular, bireysel özgürlüklerin toplumsal normlar ve mesleki sorumluluklarla dengelenmesi etrafında dönmektedir. Temel hususlar arasında bireylerin özerkliğine ve cinsel yaşamları hakkında bilinçli kararlar alma hakkına saygı duymak, cinsel faaliyetlerin gönüllü ve karşılıklı onay/rızaya dayalı olmasını sağlamak ve cinsel sağlık bilgilerine ilişkin mahremiyet ve gizliliği korumak yer almaktadır. Ayrımcılık yapmamak esastır ve cinsiyet, cinsel yönelim veya diğer faktörlerden bağımsız olarak cinsel sağlık hizmetlerine eşit erişim gerektirmektedir. Mesleki dürüstlüğün korunması, çıkar çatışmalarından kaçınmak ve hastaların refahına öncelik vermek de dahil olmak üzere cinsel sağlık hizmetleri uygulamalarında etik standartların korunmasını içermektedir. Kültürel duyarlılık, etik ilkeler ve insan hakları ile tutarlı uygulamaları teşvik ederken farklı kültürel normları kabul etmek açısından çok önemlidir. Toplum sağlığına ilişkin hususlar, CYBE önleme, eğitim ve savunuculuk stratejileri de dahil olmak üzere, bireysel hakların toplum sağlığının geliştirilmesi ile dengelenmesini içermektedir. Özetle, cinsel sağlığa yönelik etik yaklaşımlar, bireysel özerkliğe saygı duyan, bilinçli karar vermeyi teşvik eden, gizliliği ve ayrımcılık yapmamayı sağlayan, mesleki dürüstlüğü koruyan (sağlık bakım sağlayıcıları, politika yapıcılar gibi.) ve kültürel ve toplum sağlığı hizmetlerini dikkatle ele alan kapsamlı bir çerçeve gerektirmektedir.
Referanslar
World Health Organization. Developing sexual health programmes. WHO/RHR/HRP/10.22, 2010.
Foucault, M. Cinselliğin Tarihi. 8. Baskı. Tanrıöver HU, editör, İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 2017.s.43-58
Demirci N, Çoşkun AM, editör. Kadın yaşam dönemlerinde cinsellik ve cinsel sağlık. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. 1. Baskı. Promat Basın Yayın San. Ve Tic. AŞ., İstanbul. S. 539-578.
Bozdemir N, Özcan S. Cinselliğe ve cinsel sağlığa genel bakış. Turkish journal of family medicine and primary care 2011;5(4):37-46.
Kömürcü P, Demirci D, Yıldız D, Gün A. Türkiye’deki hemşirelik dergilerinden cinselliğe bakış: Bir literatür incelemesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2014;11 (1):9-17.
Kısa S, Zeyneloğlu S, Yılmaz D, Verim E. Evlilik hazırlığı yapan çiftlerin cinsellikle ilgili bilgi ve inanışları. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2013;12(3):297-306.
Taşkın, L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 8. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi. 2016.s.21-38.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Developing sexual health programmes. 2010.WHO/RHR/HRP/10.22.http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70501/WHO_RHR_HRP_10.22_eng.pdf;jsessionid=C08989D0EDB1EC1B3DB7CDFAD2C9FEB1?sequence=1. (Erişim tarihi:15.02.2024).
Jerrold S. Greenberg. Clint E. Bruess. Sarah C. Conklin. Exploring The Dimensions of Human Sexuality. Fourth Edition. Usa, Jones and Bartlett Publishers, 2011;47-60.
Duman NB, Vural G. Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.47-58.
John, M., Douglas., Kevin, A., Fenton. . Understanding sexual health and its role in more effective prevention programs.. Public Health Reports, 2013;128:1-4. doi: 10.1177/00333549131282S101
Browne TK. How Sex Selection Undermines Reproductive Autonomy. J Bioeth Inq 2017; 14:195.
Dawson K, Trounson A. Ethics of sex selection for family balancing. Why balance families? Hum Reprod 1996; 11:2577.
Fathalla M. The missing millions. People Planet 1998; 7:10.
Kristof ND. China: ultrasound abuse in sex selection. Womens Health J 1993; 16.
Westley SB. Evidence mounts for sex-selective abortion in Asia. Asia Pac Pop Policy 1995; 1.
Chan CL, Yip PS, Ng EH, et al. Gender selection in China: its meanings and implications. J Assist Reprod Genet 2002;19:426.
United Nations Population Fund. Publications. https://www.unfpa.org/publications (Accessed on May 30, 2018).
Kristin Bendikson, MDCatherine Racowsky, PhD edt.Robert L Barbieri, MD. Sex selection. 2024. Erişim adresi: https://www.uptodate.com/contents/sex-selection?search=sexual%20health%20and%20ethical%20issues&source=search_result&selectedTitle=3%7E150&usage_type=default&display_rank=3#H3904243469
World Health Organization. World Health Assembly Resolution on Female Genital Mutilation (WHA61.16). European Institute for Gender Equality. bit.ly/3HF63WY.
García-Moreno C, Pallitto C, Devries K et al. Global and regional estimates of violence against women: Prevalence and health effects of intimate partner violence and non-partner sexual violence. Geneva: World Health Organization, 2013.
Altarac M, Strobino D. Abuse during pregnancy and stress because of abuse during pregnancy and birthweight. J Am Med Womens Assoc 1972. 2002;57 (4):208–14.
Benedetto C. Sexual and Reproductive Health and Rights. Textbook of Contraception, Sexual and Reproductive Health. Edited by Johannes Bitzer Tahir A. Mahmood. University Women’s Hospital, Basel, Switzerland. Cambridge University Press & Assessment 2024. Doi: 10.1017/9781108961097
Bitzer J. The Main Threats to Sexual and Reproductive Health and the Principal Components of Good Sexual and Reproductive Healthcare. Edited by Johannes Bitzer Tahir A. Mahmood. University Women’s Hospital, Basel, Switzerland. Cambridge University Press & Assessment 2024. Doi: 10.1017/9781108961097
Aşçı Ö. Etik yönleriyle üreme hakları ve cinsel haklar. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(3):151-62.
Çalışan Demir, F., Bencik, S., & Artan, İ. Çocukların cinsel eğitimi: geçmişten günümüze bir bakış. Eğitim ve Bilim, 2010;33(150):14-23.
Özdemir, Ö., & Yılmaz, M. Sağlık Profesyonellerinin cinsel mitlere inanma durumlarının belirlenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2020;4(3):221-232.
Areskoug-Josefsson, K., & Kjellström, S. Ethics and sexual health: Exploration of the ethical code of conduct for physiotherapists concerning sexual health in clinical practice. Physiotherapy Theory and Practice, 2019;35(11):1015-1026.
Shirmohammadi, M., Kohan, S., Shamsi-Gooshki, E., & Shahriari, M. Ethical considerations in sexual health research: A narrative review. Iranian journal of nursing and midwifery research, 2018;23(3): 157-166.
Åling, M., Lindgren, A., Löfall, H., & Okenwa-Emegwa, L. A scoping review to identify barriers and enabling factors for nurse–patient discussions on sexuality and sexual health. Nursing reports, 2021;11(2):253-266.
Evcili, F., & Demirel, G. (2018). Patient’s sexual health and nursing: a neglected area. International Journal of Caring Sciences, 2018;11(2):1282-1288.
Abbott, P., Dadich, A., Hosseinzadeh, H., Kang, M., Hu, W., Bourne, C., ... & Reath, J. Practice nurses and sexual health care: enhancing team care within general practice. Australian family physician, 2013;42(10):729-733.
Cappiello, J., Coplon, L., & Carpenter, H. Systematic review of sexual and reproductive health care content in nursing curricula. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 2017;46(5):e157-e167.
Ersanl K, Kumcağız H./ Ersanl K, Kumcağız H, editör. Cinsel Sağlık Eğitimi. Pegem Atıf İndeksi, 2016, s.001-310.
Şen S, Usta E, Aygin D, Sert H. Yaşlılık ve cinsellik konusunda sağlık profesyonellerinin yaklaşımları. Androloji Bülteni, 2015;17(60), 64-7.
Topuz Ş. Cinsel İşlev Bozukluğu. Hemşirelik Tanıları, Girişimleri, Sonuçları. İlhan SE, Ançel G, Yönt GH, editör. 1 Baskı. Ankara, Andaç Yayınlar, 2017, s.186-190.
Bilgin NÇ. Cinselliğin Etkili Olmaması. Hemşirelik Tanıları, Girişimleri, Sonuçları. İlhan SE, Ançel G, Yönt GH, editör. 1 Baskı. Ankara, Andaç Yayınlar, 2017, s.191-195
Başçı AB, Karataş N. Birinci Basamakta Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.69-78
Eren NB, Duman NB. Hemşirelik Sürecinde Cinsel Sorunlara Yaklaşım. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.133-142.
Şahin NH. Cinsel sağlık tanılamasında hemşirenin rolü kursu. Cinsellik ve Cinsel Eğitim. (CETAD). Türkiye Aile Planlaması Vakfı (TAPV). 2011;73-75. http://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/21/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf. (Erişim tarihi: 12.02.2024).
Gordon, E. The ethics of medical sexual health education and its provision. Current Sexual Health Reports, 2022;14(3):99-105.
Gordon, E. G. Righting the wrongs: the need to increase sexual health education in medicine to achieve ethical medical practice. The Journal of Sexual Medicine, 2024;21(4):275-277.
Brisson, J., Ravitsky, V., & Williams-Jones, B. Colombian adolescents’ perceptions of autonomy and access to sexual and reproductive health care services: An ethical analysis. Journal of Adolescent Research, 2024;39(2):298-327.
Bond, K. T., & Radix, A. E. Sexual health and well-being: a framework to guide care. Medical Clinics, 2024;108(2):241-255.
McEwen, H. (2024). Campaigns Against Sexual and Reproductive Health and Rights. In The US Christian Right and Pro-Family Politics in 21st Century Africa (pp. 59-80). Cham: Springer Nature Switzerland.
Referanslar
World Health Organization. Developing sexual health programmes. WHO/RHR/HRP/10.22, 2010.
Foucault, M. Cinselliğin Tarihi. 8. Baskı. Tanrıöver HU, editör, İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 2017.s.43-58
Demirci N, Çoşkun AM, editör. Kadın yaşam dönemlerinde cinsellik ve cinsel sağlık. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. 1. Baskı. Promat Basın Yayın San. Ve Tic. AŞ., İstanbul. S. 539-578.
Bozdemir N, Özcan S. Cinselliğe ve cinsel sağlığa genel bakış. Turkish journal of family medicine and primary care 2011;5(4):37-46.
Kömürcü P, Demirci D, Yıldız D, Gün A. Türkiye’deki hemşirelik dergilerinden cinselliğe bakış: Bir literatür incelemesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2014;11 (1):9-17.
Kısa S, Zeyneloğlu S, Yılmaz D, Verim E. Evlilik hazırlığı yapan çiftlerin cinsellikle ilgili bilgi ve inanışları. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2013;12(3):297-306.
Taşkın, L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 8. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi. 2016.s.21-38.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Developing sexual health programmes. 2010.WHO/RHR/HRP/10.22.http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70501/WHO_RHR_HRP_10.22_eng.pdf;jsessionid=C08989D0EDB1EC1B3DB7CDFAD2C9FEB1?sequence=1. (Erişim tarihi:15.02.2024).
Jerrold S. Greenberg. Clint E. Bruess. Sarah C. Conklin. Exploring The Dimensions of Human Sexuality. Fourth Edition. Usa, Jones and Bartlett Publishers, 2011;47-60.
Duman NB, Vural G. Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.47-58.
John, M., Douglas., Kevin, A., Fenton. . Understanding sexual health and its role in more effective prevention programs.. Public Health Reports, 2013;128:1-4. doi: 10.1177/00333549131282S101
Browne TK. How Sex Selection Undermines Reproductive Autonomy. J Bioeth Inq 2017; 14:195.
Dawson K, Trounson A. Ethics of sex selection for family balancing. Why balance families? Hum Reprod 1996; 11:2577.
Fathalla M. The missing millions. People Planet 1998; 7:10.
Kristof ND. China: ultrasound abuse in sex selection. Womens Health J 1993; 16.
Westley SB. Evidence mounts for sex-selective abortion in Asia. Asia Pac Pop Policy 1995; 1.
Chan CL, Yip PS, Ng EH, et al. Gender selection in China: its meanings and implications. J Assist Reprod Genet 2002;19:426.
United Nations Population Fund. Publications. https://www.unfpa.org/publications (Accessed on May 30, 2018).
Kristin Bendikson, MDCatherine Racowsky, PhD edt.Robert L Barbieri, MD. Sex selection. 2024. Erişim adresi: https://www.uptodate.com/contents/sex-selection?search=sexual%20health%20and%20ethical%20issues&source=search_result&selectedTitle=3%7E150&usage_type=default&display_rank=3#H3904243469
World Health Organization. World Health Assembly Resolution on Female Genital Mutilation (WHA61.16). European Institute for Gender Equality. bit.ly/3HF63WY.
García-Moreno C, Pallitto C, Devries K et al. Global and regional estimates of violence against women: Prevalence and health effects of intimate partner violence and non-partner sexual violence. Geneva: World Health Organization, 2013.
Altarac M, Strobino D. Abuse during pregnancy and stress because of abuse during pregnancy and birthweight. J Am Med Womens Assoc 1972. 2002;57 (4):208–14.
Benedetto C. Sexual and Reproductive Health and Rights. Textbook of Contraception, Sexual and Reproductive Health. Edited by Johannes Bitzer Tahir A. Mahmood. University Women’s Hospital, Basel, Switzerland. Cambridge University Press & Assessment 2024. Doi: 10.1017/9781108961097
Bitzer J. The Main Threats to Sexual and Reproductive Health and the Principal Components of Good Sexual and Reproductive Healthcare. Edited by Johannes Bitzer Tahir A. Mahmood. University Women’s Hospital, Basel, Switzerland. Cambridge University Press & Assessment 2024. Doi: 10.1017/9781108961097
Aşçı Ö. Etik yönleriyle üreme hakları ve cinsel haklar. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(3):151-62.
Çalışan Demir, F., Bencik, S., & Artan, İ. Çocukların cinsel eğitimi: geçmişten günümüze bir bakış. Eğitim ve Bilim, 2010;33(150):14-23.
Özdemir, Ö., & Yılmaz, M. Sağlık Profesyonellerinin cinsel mitlere inanma durumlarının belirlenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2020;4(3):221-232.
Areskoug-Josefsson, K., & Kjellström, S. Ethics and sexual health: Exploration of the ethical code of conduct for physiotherapists concerning sexual health in clinical practice. Physiotherapy Theory and Practice, 2019;35(11):1015-1026.
Shirmohammadi, M., Kohan, S., Shamsi-Gooshki, E., & Shahriari, M. Ethical considerations in sexual health research: A narrative review. Iranian journal of nursing and midwifery research, 2018;23(3): 157-166.
Åling, M., Lindgren, A., Löfall, H., & Okenwa-Emegwa, L. A scoping review to identify barriers and enabling factors for nurse–patient discussions on sexuality and sexual health. Nursing reports, 2021;11(2):253-266.
Evcili, F., & Demirel, G. (2018). Patient’s sexual health and nursing: a neglected area. International Journal of Caring Sciences, 2018;11(2):1282-1288.
Abbott, P., Dadich, A., Hosseinzadeh, H., Kang, M., Hu, W., Bourne, C., ... & Reath, J. Practice nurses and sexual health care: enhancing team care within general practice. Australian family physician, 2013;42(10):729-733.
Cappiello, J., Coplon, L., & Carpenter, H. Systematic review of sexual and reproductive health care content in nursing curricula. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 2017;46(5):e157-e167.
Ersanl K, Kumcağız H./ Ersanl K, Kumcağız H, editör. Cinsel Sağlık Eğitimi. Pegem Atıf İndeksi, 2016, s.001-310.
Şen S, Usta E, Aygin D, Sert H. Yaşlılık ve cinsellik konusunda sağlık profesyonellerinin yaklaşımları. Androloji Bülteni, 2015;17(60), 64-7.
Topuz Ş. Cinsel İşlev Bozukluğu. Hemşirelik Tanıları, Girişimleri, Sonuçları. İlhan SE, Ançel G, Yönt GH, editör. 1 Baskı. Ankara, Andaç Yayınlar, 2017, s.186-190.
Bilgin NÇ. Cinselliğin Etkili Olmaması. Hemşirelik Tanıları, Girişimleri, Sonuçları. İlhan SE, Ançel G, Yönt GH, editör. 1 Baskı. Ankara, Andaç Yayınlar, 2017, s.191-195
Başçı AB, Karataş N. Birinci Basamakta Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.69-78
Eren NB, Duman NB. Hemşirelik Sürecinde Cinsel Sorunlara Yaklaşım. Duman NB, editör. Cinsel Sağlık. 1. Baskı. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic.Ltd. Şti, 2018, s.133-142.
Şahin NH. Cinsel sağlık tanılamasında hemşirenin rolü kursu. Cinsellik ve Cinsel Eğitim. (CETAD). Türkiye Aile Planlaması Vakfı (TAPV). 2011;73-75. http://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/21/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf. (Erişim tarihi: 12.02.2024).
Gordon, E. The ethics of medical sexual health education and its provision. Current Sexual Health Reports, 2022;14(3):99-105.
Gordon, E. G. Righting the wrongs: the need to increase sexual health education in medicine to achieve ethical medical practice. The Journal of Sexual Medicine, 2024;21(4):275-277.
Brisson, J., Ravitsky, V., & Williams-Jones, B. Colombian adolescents’ perceptions of autonomy and access to sexual and reproductive health care services: An ethical analysis. Journal of Adolescent Research, 2024;39(2):298-327.
Bond, K. T., & Radix, A. E. Sexual health and well-being: a framework to guide care. Medical Clinics, 2024;108(2):241-255.
McEwen, H. (2024). Campaigns Against Sexual and Reproductive Health and Rights. In The US Christian Right and Pro-Family Politics in 21st Century Africa (pp. 59-80). Cham: Springer Nature Switzerland.
