Doğum Sonu Dönemde Riskli Durumlar
Özet
Doğum sonu süreç kadının biyopsikososyal uyum sağlamasını gerektiren multifaktöryel bir dönemdir. Doğum sonu dönemde, taburculuk sonrası rutin bir izlem takviminin olmaması ve dikkatlerin bebeğe yönelmiş olması, anne sağlığını tehlikeye sokan komplikasyonların kaçırılmasına yol açabilmektedir. Bununla birlikte doğum sonu süreçte, gebelikte aşamalı olarak meydana gelen değişikliklerin çok hızlı bir şekilde eski haline dönmesi riskleri daha da artırmaktadır. Kanama, yorgunluk, uykusuzluk, hormonal dalgalanma ve meydana gelen rol değişimi de kadını komplikasyonlara açık hale getirmektedir. Doğum sonu süreçte loşia nedeniyle ortaya çıkan hijyen ihtiyacı, beslenme, yeterli uyku ve dinlenme, sağlıklı ve dengeli beslenme, laktasyon, bebek bakımı, değişen rollere uyum ve ruhsal uyum gibi adapte olunması gereken pek çok konu ortaya çıkmaktadır. Bu dönem, gerekli bakım ve destekle sağlıkla geçirilebilecek bir süreçolabileceği gibi,meydana gelen adaptasyon alanlarındaki olası aksaklıklar nedeniyle riskli durumların da ortaya çıkabildiği hassas bir dönemdir. Doğum sonu süreçte en sık karşılaşılan riskli durumlar; kanama, enfeksiyon, tromboembolik sorunlar ve ruhsal sorunlardır. Bu bölümde, doğum sonu süreçte en sık ortaya çıkan riskli durumlar, yönetimi ve hemşirelik bakımı ele alınmıştır.
Referanslar
Gölbaşı Z, Kaya D. Riskli Postpartum Dönem ve Bakım. In: Erenel AŞ, Vural G (eds.) Hemşireler ve Ebeler için Perinatal Bakım. İstanbul: İstanbul Tıp Kitapevleri; 2020. p. 341-356.
Bozkurt ÖD, Hazar S. Doğum Sonrası Dönemde Riskli Durumlar. In: Nazik E (ed). Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022. p. 409–432.
Bekmezci E, Meram HE. Doğum sonu dönemde sık görülen sorunlara yönelik güncel yaklaşımlar. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2022; 3(1): 81-92.
Canbay FÇ, Şeker S, Çitil ET. Doğum sonrası kanamanın önlenmesi ve yönetiminde ebelerin sorumlulukları. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi; 2019; 8(2): 91-98.
Esencan TY, Şimşek Ç. Doğum sonu dönemde hemşirelik bakımı. Zeynep Kamil Tıp Bülteni; (2017). 48(4), 183-189.
WHO. Postpartum haemorrhage.[Online] https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/areas-of-work/maternal-and-perinatal-health/postpartum-haemorrhage#:~:text=Each%20year%2C%20about%2014%20million,left%20with%20lifelong%20reproductive%20disability [Accessed: 3 th April 2024]
WHO. Recommendations on theassessment of postpartum blood loss and use of a treatment bundle for postpartum haemorrhage. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK598984/ [Accessed: 3 th April 2024]
Sheldon W, Blum J, Vogel JP, Souza JP, Gülmezoglu AM, Winikoff B, WHO Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health Research Network. Postpartum haemorrhage management, risks, and maternal out comes: findings from the World Health Organization Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health. BJOG: An International Journal of Obstetrics&Gynaecology; 2014; 121, 5-13.
Gölbaşı Z. Postpartum Komplikasyon/Riskli Durumlar. In: Şirin A, Kavlak O (eds.). Kadın Sağlığı. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi; 2015.p. 506-517.
Abusafıa B, İlçioğlu K. Doğum Sonu Kanıta Dayalı Uygulamalar. Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2023; 2(3): 176-184.
UNİCEF. Maternal mortality. https://data.unicef.org/topic/maternal-health/maternal-mortality/. [Accessed: 5 th April 2024]
WHO, UNICEF, UNFPA, The World Bank Group and the United Nations Population Division. Trends in Maternal Mortality: 2000 to 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240068759 [Accessed: 5 th April 2024]
Türkiye Anne Ölümleri Raporu (2015-2019). chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf#:~:text=Anne%20%C3%96l%C3%BCm%20Oran%C4%B1%3A%20Y%C3%BCz%20bin,%C3%B6len%20anne%20say%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1%20ifade%20etmektedir
Toprak FÜ, Turan Z, Erenel AŞ. Doğum sonu erken dönem hemşirelik uygulamalarında güncel yaklaşımlar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2017; 6(2), 96-103.
Yıkar SK, Nazik E. Doğum sonu fiziksel semptomlar ve hemşirelik/ebelik bakımı. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi;2022; 5(2), 79-84.
Padilla-Ortega B, Delgado-Palacio S, Garcia-Garrote F, Rodriguez-Gomez JM, Romero-Hernandez B. Microbiological diagnosis of bacterial infection associated with delivery and postpartum. Enfermedades İnfecciosas Y Microbiologia Clinica;2015; 34(5), 309-314.
Chen KT, Berghella V, Barss V. Postpartum endometritis. Media; 2017;22.
Malmir M, Boroojerdi NA, Masoumi SZ, Parsa P. Factors affecting postpartum infection: A systematic review. Infectious Disorders-Drug Targets- Formerly Current Drug Targets-Infectious Disorders; 2022; 22(3), 28-37.
Galvao A, Braga AC, Goncalves DR, Guimaraes JM, Braga J. Sepsis during pregnancy orthe postpartum period. Journal of obstetrics and gynaecology; 2016;36(6), 735-743.
Yavuz MY, Bilge Ç. Annelik hüznünden postpartum depresyon ve psikoza. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2022;5(1), 1-10.
Erdem Ö, Bucaktepe PGE. Postpartum depresyon görülme sıklığı ve tarama yöntemleri. Dicle Tıp Dergisi;2012;39(3), 458-461.
Yıldırım A, Hacıhasanoğlu R, Karakurt P. Postpartum depresyon ile sosyal destek arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi;2011;8(1), 31-46.
Gülnar D, Sunay D, Çaylan A. Postpartum depresyon ile ilişkili risk faktörleri. Journal of Clinical Obstetrics & Gynecology; 2010; 20(3), 141-148.
Ay F, Tektaş E, Mak A, Aktay N. Postpartum depresyon ve etkileyen faktörler: 2000–2017 araştırma sonuçları. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi; 2018; 9(3): 147-152
Durmazoğlu G, Oktay AK, Toksoy S, Serttaş M, Göçmen F, Bezirgan S, Tatarlar A. Postpartum depresyonun hemşire ve ebeler tarafından öngörülebilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi; 2016;19.
Stewart DE, Vigod SN. Postpartum Depression: Pathophysiology, Treatment, and Emerging Therapeutics. Annual Review of Medicine; 2019; 27;70:183-196. doi: 10.1146/annurev-med-041217-011106. PMID: 30691372.
Alba BM. CE: Postpartum Depression: A Nurse's Guide. The American Journal of Nursing; 2021; 121(7):32-43. doi: 10.1097/01.NAJ.0000756516.95992.8e.
Kaya Y, Şahin N. Postpartum İdrar Retansi̇yonu. Zeynep Kamil Tıp Bülteni;2014;45(3), 106-112.
Falana SD, Carrington JM. Postpartum Depression: Are You Listening? Nursing Clinics of North America. 2019;54(4):561-567. doi: 10.1016/j.cnur.2019.07.006.
Sockol LE, Epperson CN, Barber JP. Preventing postpartum depression: a meta-analytic review. Clinical Psychology Review; 2013;33(8):1205-17. doi: 10.1016/j.cpr.2013.10.004.
Wells T. Postpartum Depression: Screening and Collaborative Management. Primary Care; 2023;50(1):127-142. doi: 10.1016/j.pop.2022.10.011.
Brummelte S, Galea LA. Postpartum depression: Etiology, treatment and consequences for maternal care. Hormones and Behavior; 2016;77:153-66. doi: 10.1016/j.yhbeh.2015.08.008.
Ceriani Cernadas JM. Postpartum depression: Risks and early detection. Archivos Argentinos de Pediatría; 2020;118(3):154-155. doi: 10.5546/aap.2020.eng.154.
Šebela A, Hanka J, Mohr P. Etiology, risk factors, and methods of postpartum depression prevention. CeskaGynekologie;2018;83(6):468-473.
Bukhari S, Fatima S, Barakat AF, Fogerty AE, Weinberg I, Elgendy IY. Venous thromboembolism during pregnancy and postpartum period. European Journal of InternalMedicine; 2022;97:8-17. doi: 10.1016/j.ejim.2021.12.013.
ACOG. Thromboembolism in Pregnancy. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29939938/ [Accessed: 1 th April 2024]
Andrew L, NíÁinle F, Blondon M, Rodger MA, Skeith L. Preventing postpartum venous thromboembolism: A call to action to reduce undue maternal morbidity and mortality. Thrombosisresearch; 2020 Sep;193:190-197. doi: 10.1016/j.thromres.2020.07.007.
Skeith L. Preventing venous thromboembolism during pregnancy and postpartum: crossing the threshold. American Society of Hematology Education Program; 2017;8;2017(1):160-167. doi: 10.1182/asheducation-2017.1.160.
Referanslar
Gölbaşı Z, Kaya D. Riskli Postpartum Dönem ve Bakım. In: Erenel AŞ, Vural G (eds.) Hemşireler ve Ebeler için Perinatal Bakım. İstanbul: İstanbul Tıp Kitapevleri; 2020. p. 341-356.
Bozkurt ÖD, Hazar S. Doğum Sonrası Dönemde Riskli Durumlar. In: Nazik E (ed). Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022. p. 409–432.
Bekmezci E, Meram HE. Doğum sonu dönemde sık görülen sorunlara yönelik güncel yaklaşımlar. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2022; 3(1): 81-92.
Canbay FÇ, Şeker S, Çitil ET. Doğum sonrası kanamanın önlenmesi ve yönetiminde ebelerin sorumlulukları. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi; 2019; 8(2): 91-98.
Esencan TY, Şimşek Ç. Doğum sonu dönemde hemşirelik bakımı. Zeynep Kamil Tıp Bülteni; (2017). 48(4), 183-189.
WHO. Postpartum haemorrhage.[Online] https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/areas-of-work/maternal-and-perinatal-health/postpartum-haemorrhage#:~:text=Each%20year%2C%20about%2014%20million,left%20with%20lifelong%20reproductive%20disability [Accessed: 3 th April 2024]
WHO. Recommendations on theassessment of postpartum blood loss and use of a treatment bundle for postpartum haemorrhage. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK598984/ [Accessed: 3 th April 2024]
Sheldon W, Blum J, Vogel JP, Souza JP, Gülmezoglu AM, Winikoff B, WHO Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health Research Network. Postpartum haemorrhage management, risks, and maternal out comes: findings from the World Health Organization Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health. BJOG: An International Journal of Obstetrics&Gynaecology; 2014; 121, 5-13.
Gölbaşı Z. Postpartum Komplikasyon/Riskli Durumlar. In: Şirin A, Kavlak O (eds.). Kadın Sağlığı. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi; 2015.p. 506-517.
Abusafıa B, İlçioğlu K. Doğum Sonu Kanıta Dayalı Uygulamalar. Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2023; 2(3): 176-184.
UNİCEF. Maternal mortality. https://data.unicef.org/topic/maternal-health/maternal-mortality/. [Accessed: 5 th April 2024]
WHO, UNICEF, UNFPA, The World Bank Group and the United Nations Population Division. Trends in Maternal Mortality: 2000 to 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240068759 [Accessed: 5 th April 2024]
Türkiye Anne Ölümleri Raporu (2015-2019). chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf#:~:text=Anne%20%C3%96l%C3%BCm%20Oran%C4%B1%3A%20Y%C3%BCz%20bin,%C3%B6len%20anne%20say%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1%20ifade%20etmektedir
Toprak FÜ, Turan Z, Erenel AŞ. Doğum sonu erken dönem hemşirelik uygulamalarında güncel yaklaşımlar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2017; 6(2), 96-103.
Yıkar SK, Nazik E. Doğum sonu fiziksel semptomlar ve hemşirelik/ebelik bakımı. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi;2022; 5(2), 79-84.
Padilla-Ortega B, Delgado-Palacio S, Garcia-Garrote F, Rodriguez-Gomez JM, Romero-Hernandez B. Microbiological diagnosis of bacterial infection associated with delivery and postpartum. Enfermedades İnfecciosas Y Microbiologia Clinica;2015; 34(5), 309-314.
Chen KT, Berghella V, Barss V. Postpartum endometritis. Media; 2017;22.
Malmir M, Boroojerdi NA, Masoumi SZ, Parsa P. Factors affecting postpartum infection: A systematic review. Infectious Disorders-Drug Targets- Formerly Current Drug Targets-Infectious Disorders; 2022; 22(3), 28-37.
Galvao A, Braga AC, Goncalves DR, Guimaraes JM, Braga J. Sepsis during pregnancy orthe postpartum period. Journal of obstetrics and gynaecology; 2016;36(6), 735-743.
Yavuz MY, Bilge Ç. Annelik hüznünden postpartum depresyon ve psikoza. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi;2022;5(1), 1-10.
Erdem Ö, Bucaktepe PGE. Postpartum depresyon görülme sıklığı ve tarama yöntemleri. Dicle Tıp Dergisi;2012;39(3), 458-461.
Yıldırım A, Hacıhasanoğlu R, Karakurt P. Postpartum depresyon ile sosyal destek arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi;2011;8(1), 31-46.
Gülnar D, Sunay D, Çaylan A. Postpartum depresyon ile ilişkili risk faktörleri. Journal of Clinical Obstetrics & Gynecology; 2010; 20(3), 141-148.
Ay F, Tektaş E, Mak A, Aktay N. Postpartum depresyon ve etkileyen faktörler: 2000–2017 araştırma sonuçları. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi; 2018; 9(3): 147-152
Durmazoğlu G, Oktay AK, Toksoy S, Serttaş M, Göçmen F, Bezirgan S, Tatarlar A. Postpartum depresyonun hemşire ve ebeler tarafından öngörülebilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi; 2016;19.
Stewart DE, Vigod SN. Postpartum Depression: Pathophysiology, Treatment, and Emerging Therapeutics. Annual Review of Medicine; 2019; 27;70:183-196. doi: 10.1146/annurev-med-041217-011106. PMID: 30691372.
Alba BM. CE: Postpartum Depression: A Nurse's Guide. The American Journal of Nursing; 2021; 121(7):32-43. doi: 10.1097/01.NAJ.0000756516.95992.8e.
Kaya Y, Şahin N. Postpartum İdrar Retansi̇yonu. Zeynep Kamil Tıp Bülteni;2014;45(3), 106-112.
Falana SD, Carrington JM. Postpartum Depression: Are You Listening? Nursing Clinics of North America. 2019;54(4):561-567. doi: 10.1016/j.cnur.2019.07.006.
Sockol LE, Epperson CN, Barber JP. Preventing postpartum depression: a meta-analytic review. Clinical Psychology Review; 2013;33(8):1205-17. doi: 10.1016/j.cpr.2013.10.004.
Wells T. Postpartum Depression: Screening and Collaborative Management. Primary Care; 2023;50(1):127-142. doi: 10.1016/j.pop.2022.10.011.
Brummelte S, Galea LA. Postpartum depression: Etiology, treatment and consequences for maternal care. Hormones and Behavior; 2016;77:153-66. doi: 10.1016/j.yhbeh.2015.08.008.
Ceriani Cernadas JM. Postpartum depression: Risks and early detection. Archivos Argentinos de Pediatría; 2020;118(3):154-155. doi: 10.5546/aap.2020.eng.154.
Šebela A, Hanka J, Mohr P. Etiology, risk factors, and methods of postpartum depression prevention. CeskaGynekologie;2018;83(6):468-473.
Bukhari S, Fatima S, Barakat AF, Fogerty AE, Weinberg I, Elgendy IY. Venous thromboembolism during pregnancy and postpartum period. European Journal of InternalMedicine; 2022;97:8-17. doi: 10.1016/j.ejim.2021.12.013.
ACOG. Thromboembolism in Pregnancy. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29939938/ [Accessed: 1 th April 2024]
Andrew L, NíÁinle F, Blondon M, Rodger MA, Skeith L. Preventing postpartum venous thromboembolism: A call to action to reduce undue maternal morbidity and mortality. Thrombosisresearch; 2020 Sep;193:190-197. doi: 10.1016/j.thromres.2020.07.007.
Skeith L. Preventing venous thromboembolism during pregnancy and postpartum: crossing the threshold. American Society of Hematology Education Program; 2017;8;2017(1):160-167. doi: 10.1182/asheducation-2017.1.160.
