Postpartum Dönem Fizyolojisi, Değerlendirme ve Hemşirelik Bakımı
Özet
Plesantanın doğumuyla başlayan annenin fizyolojisinin gebelik öncesi duruma dönmesiyle sonlanan postpartum dönemde fiziksel, emosyonel ve sosyal değişimler yaşanmaktadır. Bu kapsamda uterus involüsyonu, ovulasyonun ve menstruasyonun geri dönüşü, memelerdeki değişiklikler ve laktasyonun başlaması, emzirmenin ovarial siklusu baskılaması, diürez ile birlikte yaşamsal bulgularda ve kardiyovasküler sistemde önemli adaptasyonlar yaşanmaktadır. Bunun yanı sıra pıhtılaşmaya eğilim, bağırsak ve solunum fonksiyonlarında, ciltte, kaslarda, eklemlerde gebelik öncesine geri dönüş olmaktadır. Bu dönemde hormonal dalgalanmanın sonucu olarak emosyonel sorunlar da görülmektedir. Kadın vücudunda bu yoğun değişim yaşanırken annenin değerlendirilmesi, zamanında uygun müdahalenin yapılması ve kaliteli hemşirelik bakım hizmeti sunulması önem taşımaktadır. Postpartum dönemde loşia takibi, fundus masajı ve emzirme ile atoni riski azaltılmaktadır. Yaşamsal bulguların değerlendirilmesi ve hemşirelik bakımı ile en yaygın anne ölüm nedenlerinden postpartum hemoraji ve enfeksiyon önlenmektedir. Postpartum ağrı uygun hemşirelik bakımı ile azaltılarak annenin yaşam kalitesi arttırılmaktadır. Emzirmenin desteklenmesi yenidoğan sağlığını geliştirmektedir. Üriner ve bağırsak fonksiyonları hemşirelik müdahaleleri ile normale dönmektedir. Erken postpartum dönemde anne bebek bağlanmasının ve sosyal desteğin sağlanmasının yanı sıra annenin psikolojik açıdan desteklenmesi emosyonel sorunları önlemede etkilidir. Böylece anne bebek sağlığının, dolayısıyla toplum sağlığının iyileştirilmesi mümkün olacaktır.
Referanslar
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Yayınevi; 2018.
Hall JE, Hall ME. Guyton ve Hall tıbbi fizyoloji. Yeğen BÇ, Alican İ, Solakoğlu Z (Çeviri Editörü). Ankara: Güneş Tıp Kitapevi; 2021.
Wray S, Prendergast C, Wallace H. The continuous textbook of women’s medicine series – obstetrics module. Physiology of the Puerperium and Lactation. 2021. doi:10.3843/GLOWM.415293 (24.03.2024 tarihinde https://www.glowm.com/article/heading/vol-15--the-puerperium--physiology-of-the-puerperium-and-lactation/id/415293 adresinden ulaşılmıştır).
Martin C, Rokibullah R, Sofinia H. The physiological changes in the postpartum period after childbirth. Asian Journal of Social and Humanities; 2022;1(03): 105-118.
Berens P. Overview of the postpartum period: Normal physiology and routine maternal care. 2020. (24.03.2024 tarihinde https://www.uptodate.com/contents/overview-of-the-postpartum-period-normal-physiology-and-routine-maternal-care adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization (WHO). Maternal health. 2024. (24.03.2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/maternal-health#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
Güneri SE. Postpartum erken dönem kanıta dayalı uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2015;4(3): 482-496.
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2019. (24.03.2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/40564/0/saglik-istatistikleri-yilligi-2019pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Chauhan G, Tadi P. Physiology, postpartum changes. StatPearls Publishing; 2024. (24.03.2024 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555904/ adresinden ulaşılmıştır).
Öztürk Y, Özerdoğan N. Postpartum ağrının fizyolojisi ve yönetimi. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi; 2020;5(2): 345-353. doi: 10.5336/healthsci.2019-71032
The American Collage of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Optimizing postpartum care. ACOG Committee Opinion. 2018. (24.03.2024 tarihinde https://www.acog.org/-/media/project/acog/acogorg/clinical/files/committee-opinion/articles/2018/05/optimizing-postpartum-care.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cunningham F, Leveno KJ, Dashe JS, Hoffman BL, Spong CY, Casey BM. eds. The puerperium. In Williams obstetrics, New York: McGraw-Hill. 2022. (24.03.2024 tarihinde https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=2977§ionid=249764077 adresinden ulaşılmıştır).
Eryılmaz Yıldız H. Doğum sonu değerlendirme: bir kontrol çizelgesi örneği. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi; 2009;6: 20-26.
Kaplan S, Doğum sonu dönem, Anne ve Çocuk Sağlığı İlk 1000 Gün, Editör: Çınar N., Sahin S., Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020. p.1-460.
Kirlek F, Öztürk Can, H. Postpartum dönem. Editör: Sevil Ü, Ertem G. Perinatoloji ve bakım. İzmir: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016. p.409-496.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE) Postnatal care. 2021. (24.03.2024 tarihinde https://www.nice.org.uk/guidance/ng194/chapter/recommendations adresinden ulaşılmıştır).
Perinatal Services BC. Obstetrics Guideline 20 Postpartum Nursing Care Pathway. Vancouver BC Canada; 2011. (24.03.2024 tarihinde http://www.perinatalservicesbc.ca/Documents/Guidelines-Standards/Maternal/PostpartumNursingCarePathway.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık Bakanlığı. Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. 2018. (24.03.2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kadin-ve-ureme-sagligi-db/Rehberler/dogum_sonu_bakim_2020.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Wesley J. Caring fort he woman experiencing complications during the postpartum period, Ward SL, Shelton MH, editors. Maternal & Child Nursing Care. Davis Campany. America, Philadelphia. 2009. p. 511-539.
Whitmer T. Physical and psychologic changes. In S. Mattson & J. E. Smith (Eds.), Core curriculum for maternal-newborn nursing. St. Louis, MO: Saunders Elsevier. 2011.
World Health Organization (WHO) Maternal health. 2022. (24.03.2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/maternal-health#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
Nursekey. Care of mother and neonate during the postpartum period. (24.03.2024 tarihinde https://nursekey.com/care-of-mother-and-neonate-during-the-postpartum-period-2/ adresinden ulaşılmıştır).
Belleza M. Postpartum care study guide for nurses. 2023. (24.03.2024 tarihinde https://nurseslabs.com/postpartum-care/ adresinden ulaşılmıştır).
Dişli D, Mecdi Kaydırak M. Kanıt temelli yaklaşım perspektifinde postpartum bakımın optimizasyonu. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021;6(2): 143-151.
Datta S, Kodali BS, Segal S, Datta S, Kodali BS, Segal S. Maternal physiological changes during pregnancy, labor, and the postpartum period. Obstetric Anesthesia Handbook: Fifth Edition, 2010. p. 1-14.
Referanslar
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Yayınevi; 2018.
Hall JE, Hall ME. Guyton ve Hall tıbbi fizyoloji. Yeğen BÇ, Alican İ, Solakoğlu Z (Çeviri Editörü). Ankara: Güneş Tıp Kitapevi; 2021.
Wray S, Prendergast C, Wallace H. The continuous textbook of women’s medicine series – obstetrics module. Physiology of the Puerperium and Lactation. 2021. doi:10.3843/GLOWM.415293 (24.03.2024 tarihinde https://www.glowm.com/article/heading/vol-15--the-puerperium--physiology-of-the-puerperium-and-lactation/id/415293 adresinden ulaşılmıştır).
Martin C, Rokibullah R, Sofinia H. The physiological changes in the postpartum period after childbirth. Asian Journal of Social and Humanities; 2022;1(03): 105-118.
Berens P. Overview of the postpartum period: Normal physiology and routine maternal care. 2020. (24.03.2024 tarihinde https://www.uptodate.com/contents/overview-of-the-postpartum-period-normal-physiology-and-routine-maternal-care adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization (WHO). Maternal health. 2024. (24.03.2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/maternal-health#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
Güneri SE. Postpartum erken dönem kanıta dayalı uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2015;4(3): 482-496.
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2019. (24.03.2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/40564/0/saglik-istatistikleri-yilligi-2019pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Chauhan G, Tadi P. Physiology, postpartum changes. StatPearls Publishing; 2024. (24.03.2024 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555904/ adresinden ulaşılmıştır).
Öztürk Y, Özerdoğan N. Postpartum ağrının fizyolojisi ve yönetimi. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi; 2020;5(2): 345-353. doi: 10.5336/healthsci.2019-71032
The American Collage of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Optimizing postpartum care. ACOG Committee Opinion. 2018. (24.03.2024 tarihinde https://www.acog.org/-/media/project/acog/acogorg/clinical/files/committee-opinion/articles/2018/05/optimizing-postpartum-care.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cunningham F, Leveno KJ, Dashe JS, Hoffman BL, Spong CY, Casey BM. eds. The puerperium. In Williams obstetrics, New York: McGraw-Hill. 2022. (24.03.2024 tarihinde https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=2977§ionid=249764077 adresinden ulaşılmıştır).
Eryılmaz Yıldız H. Doğum sonu değerlendirme: bir kontrol çizelgesi örneği. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi; 2009;6: 20-26.
Kaplan S, Doğum sonu dönem, Anne ve Çocuk Sağlığı İlk 1000 Gün, Editör: Çınar N., Sahin S., Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020. p.1-460.
Kirlek F, Öztürk Can, H. Postpartum dönem. Editör: Sevil Ü, Ertem G. Perinatoloji ve bakım. İzmir: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016. p.409-496.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE) Postnatal care. 2021. (24.03.2024 tarihinde https://www.nice.org.uk/guidance/ng194/chapter/recommendations adresinden ulaşılmıştır).
Perinatal Services BC. Obstetrics Guideline 20 Postpartum Nursing Care Pathway. Vancouver BC Canada; 2011. (24.03.2024 tarihinde http://www.perinatalservicesbc.ca/Documents/Guidelines-Standards/Maternal/PostpartumNursingCarePathway.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık Bakanlığı. Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. 2018. (24.03.2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kadin-ve-ureme-sagligi-db/Rehberler/dogum_sonu_bakim_2020.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Wesley J. Caring fort he woman experiencing complications during the postpartum period, Ward SL, Shelton MH, editors. Maternal & Child Nursing Care. Davis Campany. America, Philadelphia. 2009. p. 511-539.
Whitmer T. Physical and psychologic changes. In S. Mattson & J. E. Smith (Eds.), Core curriculum for maternal-newborn nursing. St. Louis, MO: Saunders Elsevier. 2011.
World Health Organization (WHO) Maternal health. 2022. (24.03.2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/maternal-health#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
Nursekey. Care of mother and neonate during the postpartum period. (24.03.2024 tarihinde https://nursekey.com/care-of-mother-and-neonate-during-the-postpartum-period-2/ adresinden ulaşılmıştır).
Belleza M. Postpartum care study guide for nurses. 2023. (24.03.2024 tarihinde https://nurseslabs.com/postpartum-care/ adresinden ulaşılmıştır).
Dişli D, Mecdi Kaydırak M. Kanıt temelli yaklaşım perspektifinde postpartum bakımın optimizasyonu. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021;6(2): 143-151.
Datta S, Kodali BS, Segal S, Datta S, Kodali BS, Segal S. Maternal physiological changes during pregnancy, labor, and the postpartum period. Obstetric Anesthesia Handbook: Fifth Edition, 2010. p. 1-14.
