Yüksek Riskli Yenidoğan ve Hemşirelik Bakımı
Özet
Yüksek riskli yenidoğanlar, gestasyonel yaşı, doğum kilosu ve mortalitesine göre sınıflandırılmaktadır. Gestasyonel yaşına göre prematür ve postmatür yenidoğanlar, doğum kilosuna göre intrauterin gelişme geriliği (IUGG), düşük doğum kilolu (LBW) ve gebelik yaşına göre büyük (LGA) yenidoğanlar yüksek riskli yenidoğanlardır.
Anatomik ve fizyolojik farklılıkları nedeniyle yüksek riskli yenidoğanlar bazı hastalıklar yönüyle risk altındadır. Sıklıkla respiratuar distress sendromu, bronkopulmoner displazi, apne, patent duktus arteriyozus, intrakraniyal kanama, hipoksik iskemik ensefalopati, mekonyum aspirasyon sendromu, nekrotizan enterokolit, konvülsiyonlar, hipoglisemi, kernikterus ve sepsis görülebilmektedir.
Yüksek riskli yenidoğan standart izlem ve bakımdan daha fazlasına ve yakın gözleme ihtiyaç duymaktadır. Yüksek riskli yenidoğanın ekstrauterin çevreye adaptasyonu gözlemlenmeli ve değerlendirilmelidir. Bu süreç respiratuar, kardiyovasküler, gastrointestinal, genitoüriner, nörolojik ve kas iskelet sistemlerine yönelik kapsamlı bir fiziksel değerlendirmeyi içermelidir. Tüm yenidoğanların karşılanması gereken öncelikli gereksinimleri olmakla birlikte yüksek riskli yenidoğanın bu gereksinimlerinin karşılanması için özel bakım yöntemleri gerekebilmektedir. Hemşireler yüksek riskli yenidoğanın bakımında solunumun başlatılması ve sürdürülmesi, dolaşımın sürdürülmesi, termoregülasyonun sağlanması, sıvı ve elektrolit dengesinin sürdürülmesi, enfeksiyonun önlenmesi ve yeterli beslenmenin sağlanması süreçlerinde önemli rol ve sorumlulukları yerine getirmelidir.
Referanslar
Ali, Z., Schmidt, P., Dodd, J., & Jeppesen, D. L. (2013). Bronchopulmonary dysplasia: a review. Archives 0f Gynecology And Obstetrics, 288(2), 325-333.
Aliefendioğlu D, Çoban A, Hatipoğlu N, et al. (2018). Yenidoğanda hipoglisemiye yaklaşım: Türk Neonatoloji ve Çocuk Endokrinoloji ve Diyabet Dernekleri uzlaşı raporu. Turk Pediatri Ars, 53(Suppl 1): 224-233.
Altunhan, H., & Yılmaz, F. H. (2018). Yenidoğanın değerlendirilmesi ve yenidoğan taramaları. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics, 9(1), 28-32.
American Academy of Pediatrics Committee on Nutrition. (2019). Nutritional Needs of the Preterm Infant, Pediatric Nutrition (Ed.: Kleinman, RE, Greer, F.), 8th Ed., Itasca, IL: American Academy of Pediatrics
American Academy of Pediatrics/American College of Obstetricians and Gynecologists. (2017). Guidelines for Perinatal Care. 8th Ed. Accessed at April 20, 2022
Arsan, S., Korkmaz, A., & Oğuz, S. (2018). Türk Neonatoloji Derneği Bronkopulmoner Displazi korunma ve izlem rehberi. Turk Pediatri Ars, 53(Suppl 1), 138-50.
Askin, D.F., Wilson, D. (2011). The High-Risk Newborn and Family. Wong’s Nursing Care on Infants and Children (Eds.: Marilyn Hockenberry, David Wilson), 9th edition, St. Louis, Missouri.
Bozkurt G. (2016). Yenidoğanda nörolojik sistem hastalıkları. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 245- 265.
Canani, R. B., Passariello, A., Buccigrossi, V., Terrin, G., & Guarino, A. (2008). The Nutritional Modulation of The Evolving Intestine. Journal of Clinical Gastroenterology, 42, S197-S200.
Christian, V. J., Polzin, E., & Welak, S. (2018). Nutrition management of necrotizing enterocolitis. Nutrition in Clinical Practice, 33(4), 476-482.
Çavuşoğlu, H. (2015) Yüksek Riskli Yenidoğan ve Hemşirelik Bakımı, Çocuk Sağlığı Hemşireliği. 11. Baskı. Ankara: Sistem Ofset Basımevi. 57-110.
Çoban A, Türkmen MK, Gürsoy T. (2023) Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğan Sarılıklarında Yaklaşım, İzlem ve Tedavi Rehberi 2023 Güncellemesi, 12-20. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/2023_yenidogan_sariliklarina_ya.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Dilek, N. (2018). Yenidoğanlarda Isı Dengesi. Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği (Ed.: Eren Özek, Hülya Selva Bilgen), Ankara: Güneş Tıp Kitabevi.
Ergenekon, E., Tayman, C., Özkan, H. (2021). Türk Neonatoloji Derneği. Nekrotizan Enterokolit Tanı, Tedavi Ve Korunma Rehberi, 1-48. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/10_min_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Hay, W. W. (2017). Optimizing Nutrition of the Preterm Infant. Chinese Journal of Contemporary Pediatrics, 19(1), 1.
İnal, S. (2016). Solunum sistemi hastalıkları. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 203- 222.
İnce, Z., Yıldızdaş Yapıcıolu, H., Demirel, N. (2021). Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğanda Sıvı ve Elektrolit Dengesi Rehberi 2021 Güncellemesi, 7-37. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/5_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Kahriman İ, Küçük S, Korkmaz Z. (2021). Yüksek riskli yenidoğan. Bayat M, editör. Yenidoğan Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 14-18.
Kültürsay, N., Bilgen H., Türkyılmaz, C. (2018). Türk Neonatoloji Derneği Prematüre ve Hasta Term Bebeğin Beslenmesi Rehberi 2018 Güncellemesi, 5-71. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/preterm_ve_hasta_term_bebegi_bes.pdf Erişim tarihi: 17.07.2024
Mandy, T. (2022). Preterm birth: Definitions of Prematurity, Epidemiology, and Risk Factors for ınfant Mortality. In: Up To Date (Online). Available at: https://www.uptodate.com/contents/preterm-birth-definitions-of-prematurity-epidemiology-and-risk-factors-for-infant-mortality. Accessed Feb, 19, 2024.
Mulquiney, T., Vaccaro, A. (2021). Health Promotion of the Newborn and Family, Wong’s Nursing Care of Infants and Children. Australia and New Zealand Edition-For Professionals (Eds.: L. Speedie, A. Middleton, M. J. Hockenberry, D. Wilson, C. C. Rogers), 1st Edition, Elsevier Health Sciences.
Özkan H, Erdeve Ö, Kutman GK. (2018) Türk Neonatoloji Derneği Respiratuvar Distres Sendromu ve Surfaktan Tedavi Rehberi 2018 Güncellemesi, 6-11. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/19_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Pekruh, Y. (2018). Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrol Önlemleri. Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği (Ed.: Eren Özek, Hülya Selva Bilgen), Ankara: Güneş Tıp Kitabevi.
Rutayisire E, Mochama M, Ntihabose CK, Utumatwishima JN, Habtu M. Maternal, obstetric and gynecological factors associated with preterm birth in Rwanda: findings from a national longitudinal study. BMC Pregnancy Childbirth. 2023 May 19;23(1):365.
Sarıkaya Karabudak, S., Ergün, S. (2021). Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı, Pediatri Hemşireliği (Eds.: Zeynep Conk, Zümrüt Başbakkal, Hatice Bal Yılmaz, Bahire Bolışık), 3. Baskı, Ankara: Akademisyen Kitabevi. 289- 352.
Satar M, Arısoy AE, Çelik İH. (2023). Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğan Enfeksiyonları Tanı ve Tedavi Rehberi 2023 Güncellemesi, 9-19. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/1_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (2023) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2022 Haber Bülteni. Available at: https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECFAccessed Feb 19, 2024.
Törüner, E.K., Büyükgönenç, L. (2017). Riskli Yenidoğan, Çocuk Sağlığı Temel Hemşirelik Yaklaşımları (Eds.: Ebru Törüner, Lale Büyükgönenç), 2. Baskı, Ankara: Göktuğ Yayıncılık. 389-461.
UNICEF. (2023). Levels and Trends in Child Mortality. Available at: https://data.unicef.org/resources/levels-and-trends-in-child-mortality/Accessed Feb 19, 2024.
UNICEF. (2023). Neonatal Mortality. Available at: https://data.unicef.org/topic/child-survival/neonatal-mortality/Accessed Feb 19, 2024.
World Health Organisation. (2024). Neonatal Mortality. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/newborn-mortality Accessed Feb 19, 2024.
Yılmaz, E.A. (2016). Yüksek Riskli Yenidoğan. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 181- 201
Referanslar
Ali, Z., Schmidt, P., Dodd, J., & Jeppesen, D. L. (2013). Bronchopulmonary dysplasia: a review. Archives 0f Gynecology And Obstetrics, 288(2), 325-333.
Aliefendioğlu D, Çoban A, Hatipoğlu N, et al. (2018). Yenidoğanda hipoglisemiye yaklaşım: Türk Neonatoloji ve Çocuk Endokrinoloji ve Diyabet Dernekleri uzlaşı raporu. Turk Pediatri Ars, 53(Suppl 1): 224-233.
Altunhan, H., & Yılmaz, F. H. (2018). Yenidoğanın değerlendirilmesi ve yenidoğan taramaları. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics, 9(1), 28-32.
American Academy of Pediatrics Committee on Nutrition. (2019). Nutritional Needs of the Preterm Infant, Pediatric Nutrition (Ed.: Kleinman, RE, Greer, F.), 8th Ed., Itasca, IL: American Academy of Pediatrics
American Academy of Pediatrics/American College of Obstetricians and Gynecologists. (2017). Guidelines for Perinatal Care. 8th Ed. Accessed at April 20, 2022
Arsan, S., Korkmaz, A., & Oğuz, S. (2018). Türk Neonatoloji Derneği Bronkopulmoner Displazi korunma ve izlem rehberi. Turk Pediatri Ars, 53(Suppl 1), 138-50.
Askin, D.F., Wilson, D. (2011). The High-Risk Newborn and Family. Wong’s Nursing Care on Infants and Children (Eds.: Marilyn Hockenberry, David Wilson), 9th edition, St. Louis, Missouri.
Bozkurt G. (2016). Yenidoğanda nörolojik sistem hastalıkları. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 245- 265.
Canani, R. B., Passariello, A., Buccigrossi, V., Terrin, G., & Guarino, A. (2008). The Nutritional Modulation of The Evolving Intestine. Journal of Clinical Gastroenterology, 42, S197-S200.
Christian, V. J., Polzin, E., & Welak, S. (2018). Nutrition management of necrotizing enterocolitis. Nutrition in Clinical Practice, 33(4), 476-482.
Çavuşoğlu, H. (2015) Yüksek Riskli Yenidoğan ve Hemşirelik Bakımı, Çocuk Sağlığı Hemşireliği. 11. Baskı. Ankara: Sistem Ofset Basımevi. 57-110.
Çoban A, Türkmen MK, Gürsoy T. (2023) Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğan Sarılıklarında Yaklaşım, İzlem ve Tedavi Rehberi 2023 Güncellemesi, 12-20. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/2023_yenidogan_sariliklarina_ya.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Dilek, N. (2018). Yenidoğanlarda Isı Dengesi. Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği (Ed.: Eren Özek, Hülya Selva Bilgen), Ankara: Güneş Tıp Kitabevi.
Ergenekon, E., Tayman, C., Özkan, H. (2021). Türk Neonatoloji Derneği. Nekrotizan Enterokolit Tanı, Tedavi Ve Korunma Rehberi, 1-48. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/10_min_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Hay, W. W. (2017). Optimizing Nutrition of the Preterm Infant. Chinese Journal of Contemporary Pediatrics, 19(1), 1.
İnal, S. (2016). Solunum sistemi hastalıkları. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 203- 222.
İnce, Z., Yıldızdaş Yapıcıolu, H., Demirel, N. (2021). Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğanda Sıvı ve Elektrolit Dengesi Rehberi 2021 Güncellemesi, 7-37. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/5_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Kahriman İ, Küçük S, Korkmaz Z. (2021). Yüksek riskli yenidoğan. Bayat M, editör. Yenidoğan Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 14-18.
Kültürsay, N., Bilgen H., Türkyılmaz, C. (2018). Türk Neonatoloji Derneği Prematüre ve Hasta Term Bebeğin Beslenmesi Rehberi 2018 Güncellemesi, 5-71. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/preterm_ve_hasta_term_bebegi_bes.pdf Erişim tarihi: 17.07.2024
Mandy, T. (2022). Preterm birth: Definitions of Prematurity, Epidemiology, and Risk Factors for ınfant Mortality. In: Up To Date (Online). Available at: https://www.uptodate.com/contents/preterm-birth-definitions-of-prematurity-epidemiology-and-risk-factors-for-infant-mortality. Accessed Feb, 19, 2024.
Mulquiney, T., Vaccaro, A. (2021). Health Promotion of the Newborn and Family, Wong’s Nursing Care of Infants and Children. Australia and New Zealand Edition-For Professionals (Eds.: L. Speedie, A. Middleton, M. J. Hockenberry, D. Wilson, C. C. Rogers), 1st Edition, Elsevier Health Sciences.
Özkan H, Erdeve Ö, Kutman GK. (2018) Türk Neonatoloji Derneği Respiratuvar Distres Sendromu ve Surfaktan Tedavi Rehberi 2018 Güncellemesi, 6-11. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/19_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
Pekruh, Y. (2018). Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitelerinde Enfeksiyon Kontrol Önlemleri. Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği (Ed.: Eren Özek, Hülya Selva Bilgen), Ankara: Güneş Tıp Kitabevi.
Rutayisire E, Mochama M, Ntihabose CK, Utumatwishima JN, Habtu M. Maternal, obstetric and gynecological factors associated with preterm birth in Rwanda: findings from a national longitudinal study. BMC Pregnancy Childbirth. 2023 May 19;23(1):365.
Sarıkaya Karabudak, S., Ergün, S. (2021). Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı, Pediatri Hemşireliği (Eds.: Zeynep Conk, Zümrüt Başbakkal, Hatice Bal Yılmaz, Bahire Bolışık), 3. Baskı, Ankara: Akademisyen Kitabevi. 289- 352.
Satar M, Arısoy AE, Çelik İH. (2023). Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğan Enfeksiyonları Tanı ve Tedavi Rehberi 2023 Güncellemesi, 9-19. https://neonatology.org.tr/uploads/content/tan%C4%B1-tedavi/1_min.pdf Erişim tarihi: 17.04.2024
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (2023) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2022 Haber Bülteni. Available at: https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECFAccessed Feb 19, 2024.
Törüner, E.K., Büyükgönenç, L. (2017). Riskli Yenidoğan, Çocuk Sağlığı Temel Hemşirelik Yaklaşımları (Eds.: Ebru Törüner, Lale Büyükgönenç), 2. Baskı, Ankara: Göktuğ Yayıncılık. 389-461.
UNICEF. (2023). Levels and Trends in Child Mortality. Available at: https://data.unicef.org/resources/levels-and-trends-in-child-mortality/Accessed Feb 19, 2024.
UNICEF. (2023). Neonatal Mortality. Available at: https://data.unicef.org/topic/child-survival/neonatal-mortality/Accessed Feb 19, 2024.
World Health Organisation. (2024). Neonatal Mortality. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/newborn-mortality Accessed Feb 19, 2024.
Yılmaz, E.A. (2016). Yüksek Riskli Yenidoğan. Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları (Eds.: Rabia Ekti Genç, Hava Özkan), 1. Baskı, Elazığ: Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri. 181- 201
