Yenidoğan Fizyolojisi ve Bakımı
Özet
Yenidoğan dönemi, intrauterin yaşamdan ekstrauterin yaşama geçişle başlayan ve yaşamın ilk 28 gününü kapsayan kritik bir dönemdir. Bu süreçte, kardiyovasküler ve solunum sistemlerinde akut değişikliklerin yanı sıra renal, hepatik ve hematolojik sistemlerde kademeli olgunlaşmanın hızlı bir şekilde gerçekleştiği gözlemlenir. Ekstrauterin yaşama adaptasyon sürecinde, olası risklerin belirlenebilmesinde; maternal-fetal öykünün bilinmesi hayati önem taşımaktadır. Perinatoloji hemşiresi veya ebe, maternal-fetal öyküyü dikkatli bir şekilde alarak, annenin ve fetüsün sağlık durumunu değerlendirmek, olası komplikasyonları öngörmek ve önlem almak, annenin ve bebeğinin iyilik halini korumak ve gerektiğinde iyileştirmek için uygun müdahaleleri planlamak ve uygulamakla sorumludur. Bu sürecin başarılı yönetimi için bakım veren sağlık personelinin fizyolojik ve çevresel değişimleri iyi bilmesi ve bulguları yorumlayabilmesi doğru bakım ve tedavi seçeneklerini oluşturmada önemlidir.
Referanslar
Akkuzu, G., Eroğlu, K., Terzioğlu, F., Taşkın, L. (2019). Emzirmenin öğretilme becerisi değerlendirme formu. Hemşireler ve Ebeler için Doğum ve Kadın Sağlığı Uygulama Rehberi, Lale taşkın, Kafiye Eroğlu, Füsun Terzioğlu, Gülşen Vural, Ömer Kutlu (Ed.), Palme Yayınevi, Ankara.
Anthony, R., Riviere, D., McKinlay, C. J., &Bloomfield, F. H. (2020). Adaptation for life afterbirth: A review of neonatal physiology. Anaesthesia&Intensive Care Medicine, 21(2), 71-79.
Association of Women's Health, Obstetric and Neonatal Nurses (AWHONN). (2018). Neonatal skin care: Evidence-based clinical practice guideline (4th ed.). Washington, DC: AWHONN.
Bağcı, O. (2015). Anne sütü sarılığının gelişiminde, anne sütü mikrobiyal içeriği ve bebek barsak mikrobiyal florasının etkisinin araştırılması ve bu bebeklerde probiyotik tedavisinin sarılık seyrine etkisinin değerlendirilmesi (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)
Bozkurt, G. (2024). Anne sütü ve emzirme. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Campolat, F. E. (2017). Anne Sütü her bebek ve her dönem için özel oluşu. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yenidoğan Dergisi, 2(2), 239-245.
Caldas, D. S. J. P., Ferri, W. A. G., Marba, S. T. M., Aragon, D. C., Guinsburg, R., de Almeida, M. F. B.& da SilvaCaldas, J. P. (2019). Admission hypothermia, neonatal morbidity, and mortality: Evaluation of a multicenter cohort of very low birth weight preterm infants according to relative performance of the center. European Journal of Pediatrics, 178(7), 1023-1032.
Çaka, S. Y., & Gözen, D. (2018). Effects of swaddled and traditional tub bathing methods on crying and physiological responses of newborns. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 23(1), e12202.
Conk, Z., Başbakkal, Z., Yılmaz, H. B., & Bolışık, B. (2013). Pediatri hemşireliği. Akademisyen Tıp Kitapevleri.
Dallas, D. C., Underwood, M. A., Zivkovic, A. M., &German, J. B. (2012). Digestion of protein in prematüre and term infants. Journal of Nutritional Disorders&Therapy, 2(3), 112.
Dixon, K. L., Carter, B., Harriman, T., Doles, B., Sitton, B., &Thompson, J. (2021). Neonatal thermoregulation: A Golden Hour Protocol Update. Advances in Neonatal Care, 21(4), 280-288.
İnal, S., Bozkurt, G., Büyükkal, T. (2024). Yüksek Riskli Yenidoğan ve Bakımı. Ebeler için yenidoğan ve çocuk sağlığı I. Dolgun, G., İnal, S., Bozkurt, G., & Erdim, L. (ed.). iuc-yayinevi.org, s:72-77.
İnal, S., Güdücü, N. (2024).Yenidoğan Özellikleri ve Sınıflandırılması. Dolgun, G., İnal, S., Bozkurt, G., & Erdim, L. (ed.). Ebeler için yenidoğan ve çocuk sağlığı I.iuc-yayinevi.org, s:57-70.
Dur, Ş. (2024). Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Ertaş, K. (2020). Fimozis/parafimozis. Ürogenital Sistem Acilleri. Ali Kolusarı, Kerem Taken, Ali Mahir Gündüz (ed). Akademisyen Kitabevi, (pp. 179-182).
Erdemir, F., Zoroğlu, H., & Kılıç, Ş. (2021). İnmemiş testis ve infertilite. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 12(4), 96-119.
Eroğlu, K. (2020). Normal Yenidoğan fizyolojisi ve bakımı. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği, Lale Taşkın (ed.). Akademisyen Kitabevi, (pp 382-428).
Gözen, D., Çaka, S. Y., Beşirik, S. A., &Perk, Y. (2019). First bathing time of newborn infants after birth: A comparative analysis. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 24(2), e12239.
Grijalva, J., &Vakili, K. (2013). Neonatal liver physiology. Seminars in Pediatric Surgery, 22(4), 185-189.
Hacımustafaoğlu, M. (2018). Ateş; klinik kullanımda tanımlamalar. Çocuk Enfeksiyon Dergisi, 12(1), 40-41.
Hockenberry, M. J., Wilson, D., &Rodgers, C. C. (2021). Wong's essentials of pediatric nursing. Elsevier Health Sciences.
Hsu, K. H., Chiang, M. C., Lin, S. W., Lin, J. J., Wang, Y. C., &Lien, R. (2015). Thermal blanket to improve thermoregulation in preterm infants: A randomized controlled trial. Pediatric Critical CareMedicine, 16(7), 637-643.
Indrio, F., Neu, J., Pettoello-Mantovani, M., Marchese, F., Martini, S., Salatto, A., &Aceti, A. (2022). Development of the gastrointestinal tract in newborns as a challenge for an appropriate nutrition: A narrative review. Nutrients, 14(7), 1405.
Karakoç, A. (2024). Yenidoğanda cilt bakımı. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Karakul, A. (2024). Yenidoğanda banyo. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Laptook, A. R., Bell, E. F., Shankaran, S., Boghossian, N. S., Wyckoff, M. H., Kandefer, S. &Hintz, S. R. (2018). Admission temperature and associated mortality and morbidity among moderately and extremely preterm infants. The Journal of Pediatrics, 192, 53-59.e2.
McCall, E. M., Alderdice, F., Halliday, H. L., Vohra, S., &Johnston, L. (2018). Intervention stop revent hypothermia at birth in preterm and/or low birth weight infants. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD004210.
Mohamed, S. O. O., Ahmed, S. M. I., Khidir, R. J. Y., Abdelraheem, E. O., &Elsayed, M. A. A. (2021). Outcomes of neonatal hypothermia among very low birth weight infants: A meta-analysis. Maternal Health, Neonatology, and Perinatology, 7(1), 14.
Moniaci, V. K., &Bellflower, B. (2021). NANN's Thermoregulation in the Care of Infants Guideline for Practice Executive Summary. Advances in Neonatal Care, 21(5), 340.
Ng’eny, J. C., &Velaphi, S. (2020). Hypothermia among neonates admitted to the neonatal unit at a tertiary hospital in South Africa. Journal of Perinatology, 40(3), 433-438.
Taşdemir, H.İ. (2022). Yenidoğanda banyo uygulamaları. Sağlık & Bilim 2022: Hemşirelik -IV, Elif Keten Edis (ed.), Efe Akademi Yayınları, İstanbul, ISBN: 978-625-6954-90-8.
Toksöz, F. (2023). Sağlıklı Yenidoğanın Doğum Sonrası Temel Hijyenik Bakım Gereksinimleri. Hitit Medical Journal, 5(2), 117-121.
Oygür, N., Önal, E. E., &Zenciroğlu, A. (2018). Türk Neonatoloji Derneği ulusal doğum salonu yönetimi rehberi. Türk Pediatri Arşivi, 53(Supp: 1), 3-17.
Özkan, H. Özer, Uzun, B. (2024). Doğumhanede yenidoğanın ilk bakımı, Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. (2017). Temel yenidoğan bakımı. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Temel Yenidoğan Bakımı Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı. Erişim Tarihi: 18.04.24
Wassner, A. J. & Modi, B. P. (2013). Endocrine physiology in the newborn. Seminars in Pediatric Surgery, 22(4), 205-210.
World HealthOrganization. (1997). Thermal protection of the newborn: A practical guide. https://www.who.int/publications/i/item/WHO_RHT_MSM_97.2. Erişim tarihi: 18.04.24
Referanslar
Akkuzu, G., Eroğlu, K., Terzioğlu, F., Taşkın, L. (2019). Emzirmenin öğretilme becerisi değerlendirme formu. Hemşireler ve Ebeler için Doğum ve Kadın Sağlığı Uygulama Rehberi, Lale taşkın, Kafiye Eroğlu, Füsun Terzioğlu, Gülşen Vural, Ömer Kutlu (Ed.), Palme Yayınevi, Ankara.
Anthony, R., Riviere, D., McKinlay, C. J., &Bloomfield, F. H. (2020). Adaptation for life afterbirth: A review of neonatal physiology. Anaesthesia&Intensive Care Medicine, 21(2), 71-79.
Association of Women's Health, Obstetric and Neonatal Nurses (AWHONN). (2018). Neonatal skin care: Evidence-based clinical practice guideline (4th ed.). Washington, DC: AWHONN.
Bağcı, O. (2015). Anne sütü sarılığının gelişiminde, anne sütü mikrobiyal içeriği ve bebek barsak mikrobiyal florasının etkisinin araştırılması ve bu bebeklerde probiyotik tedavisinin sarılık seyrine etkisinin değerlendirilmesi (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)
Bozkurt, G. (2024). Anne sütü ve emzirme. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Campolat, F. E. (2017). Anne Sütü her bebek ve her dönem için özel oluşu. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yenidoğan Dergisi, 2(2), 239-245.
Caldas, D. S. J. P., Ferri, W. A. G., Marba, S. T. M., Aragon, D. C., Guinsburg, R., de Almeida, M. F. B.& da SilvaCaldas, J. P. (2019). Admission hypothermia, neonatal morbidity, and mortality: Evaluation of a multicenter cohort of very low birth weight preterm infants according to relative performance of the center. European Journal of Pediatrics, 178(7), 1023-1032.
Çaka, S. Y., & Gözen, D. (2018). Effects of swaddled and traditional tub bathing methods on crying and physiological responses of newborns. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 23(1), e12202.
Conk, Z., Başbakkal, Z., Yılmaz, H. B., & Bolışık, B. (2013). Pediatri hemşireliği. Akademisyen Tıp Kitapevleri.
Dallas, D. C., Underwood, M. A., Zivkovic, A. M., &German, J. B. (2012). Digestion of protein in prematüre and term infants. Journal of Nutritional Disorders&Therapy, 2(3), 112.
Dixon, K. L., Carter, B., Harriman, T., Doles, B., Sitton, B., &Thompson, J. (2021). Neonatal thermoregulation: A Golden Hour Protocol Update. Advances in Neonatal Care, 21(4), 280-288.
İnal, S., Bozkurt, G., Büyükkal, T. (2024). Yüksek Riskli Yenidoğan ve Bakımı. Ebeler için yenidoğan ve çocuk sağlığı I. Dolgun, G., İnal, S., Bozkurt, G., & Erdim, L. (ed.). iuc-yayinevi.org, s:72-77.
İnal, S., Güdücü, N. (2024).Yenidoğan Özellikleri ve Sınıflandırılması. Dolgun, G., İnal, S., Bozkurt, G., & Erdim, L. (ed.). Ebeler için yenidoğan ve çocuk sağlığı I.iuc-yayinevi.org, s:57-70.
Dur, Ş. (2024). Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Ertaş, K. (2020). Fimozis/parafimozis. Ürogenital Sistem Acilleri. Ali Kolusarı, Kerem Taken, Ali Mahir Gündüz (ed). Akademisyen Kitabevi, (pp. 179-182).
Erdemir, F., Zoroğlu, H., & Kılıç, Ş. (2021). İnmemiş testis ve infertilite. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 12(4), 96-119.
Eroğlu, K. (2020). Normal Yenidoğan fizyolojisi ve bakımı. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği, Lale Taşkın (ed.). Akademisyen Kitabevi, (pp 382-428).
Gözen, D., Çaka, S. Y., Beşirik, S. A., &Perk, Y. (2019). First bathing time of newborn infants after birth: A comparative analysis. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 24(2), e12239.
Grijalva, J., &Vakili, K. (2013). Neonatal liver physiology. Seminars in Pediatric Surgery, 22(4), 185-189.
Hacımustafaoğlu, M. (2018). Ateş; klinik kullanımda tanımlamalar. Çocuk Enfeksiyon Dergisi, 12(1), 40-41.
Hockenberry, M. J., Wilson, D., &Rodgers, C. C. (2021). Wong's essentials of pediatric nursing. Elsevier Health Sciences.
Hsu, K. H., Chiang, M. C., Lin, S. W., Lin, J. J., Wang, Y. C., &Lien, R. (2015). Thermal blanket to improve thermoregulation in preterm infants: A randomized controlled trial. Pediatric Critical CareMedicine, 16(7), 637-643.
Indrio, F., Neu, J., Pettoello-Mantovani, M., Marchese, F., Martini, S., Salatto, A., &Aceti, A. (2022). Development of the gastrointestinal tract in newborns as a challenge for an appropriate nutrition: A narrative review. Nutrients, 14(7), 1405.
Karakoç, A. (2024). Yenidoğanda cilt bakımı. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Karakul, A. (2024). Yenidoğanda banyo. Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed.), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Laptook, A. R., Bell, E. F., Shankaran, S., Boghossian, N. S., Wyckoff, M. H., Kandefer, S. &Hintz, S. R. (2018). Admission temperature and associated mortality and morbidity among moderately and extremely preterm infants. The Journal of Pediatrics, 192, 53-59.e2.
McCall, E. M., Alderdice, F., Halliday, H. L., Vohra, S., &Johnston, L. (2018). Intervention stop revent hypothermia at birth in preterm and/or low birth weight infants. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD004210.
Mohamed, S. O. O., Ahmed, S. M. I., Khidir, R. J. Y., Abdelraheem, E. O., &Elsayed, M. A. A. (2021). Outcomes of neonatal hypothermia among very low birth weight infants: A meta-analysis. Maternal Health, Neonatology, and Perinatology, 7(1), 14.
Moniaci, V. K., &Bellflower, B. (2021). NANN's Thermoregulation in the Care of Infants Guideline for Practice Executive Summary. Advances in Neonatal Care, 21(5), 340.
Ng’eny, J. C., &Velaphi, S. (2020). Hypothermia among neonates admitted to the neonatal unit at a tertiary hospital in South Africa. Journal of Perinatology, 40(3), 433-438.
Taşdemir, H.İ. (2022). Yenidoğanda banyo uygulamaları. Sağlık & Bilim 2022: Hemşirelik -IV, Elif Keten Edis (ed.), Efe Akademi Yayınları, İstanbul, ISBN: 978-625-6954-90-8.
Toksöz, F. (2023). Sağlıklı Yenidoğanın Doğum Sonrası Temel Hijyenik Bakım Gereksinimleri. Hitit Medical Journal, 5(2), 117-121.
Oygür, N., Önal, E. E., &Zenciroğlu, A. (2018). Türk Neonatoloji Derneği ulusal doğum salonu yönetimi rehberi. Türk Pediatri Arşivi, 53(Supp: 1), 3-17.
Özkan, H. Özer, Uzun, B. (2024). Doğumhanede yenidoğanın ilk bakımı, Hemşireler ve Ebeler İçin İlk 1000 Günde Kanıta Dayalı Uygulamalar, Düzkaya Sönmez, D., Karakul, A., Sade, G., Sönmez, T. (Ed), İstanbul Tıp Kitabevi, İstanbul, ISBN: 9786256820418.
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. (2017). Temel yenidoğan bakımı. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Temel Yenidoğan Bakımı Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı. Erişim Tarihi: 18.04.24
Wassner, A. J. & Modi, B. P. (2013). Endocrine physiology in the newborn. Seminars in Pediatric Surgery, 22(4), 205-210.
World HealthOrganization. (1997). Thermal protection of the newborn: A practical guide. https://www.who.int/publications/i/item/WHO_RHT_MSM_97.2. Erişim tarihi: 18.04.24
