Gebelikte Anne Sağlığının Değerlendirilmesi
Özet
Gebelik, çok boyutlu değişimlerin olduğu ve güzel beklentilerin yaşandığı fizyolojik bir süreçtir. Gebelikte oluşan psikolojik ve fizyolojik değişiklikler, sağlık ve hastalık arasındaki önemli çizgiyi daraltır. Tüm bu süreçler baz alındığında, her gebelik içinde potansiyel riskleri barındıran, bütüncül yaklaşım sergilenmesi gereken bir kriz dönemidir.
Gebelikte anne ve fetüs sağlığı için risklerin önceden belirlenmesi, önleyici yaklaşımların planlanması, izlem ve bakımın prekonsepsiyonel dönemden planlanarak yapılması önemlidir. Değerlendirme süresinde gebelikte risk belirlenmişse sağlık profesyonelleri, erken dönemde müdahale ederek süreçleri tanımlamalı, önleyici yaklaşımları planlamalı ve etkin girişimleri uygulamalıdır.
Bu bölümde, gebelikte anne sağlığının değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlere, dikkat edilecek süreçlere ve hizmet sürecinde yer alan öncelikli yaklaşımlara yer verilmiştir.
Referanslar
Akdolun Balkaya N, Vural G, Eroğlu K. Gebelikte belirlenen risk faktörlerinin anne ve bebek sağlığı açısından ortaya çıkardığı sorunlar. DÜ Sağlık Bil Enst Derg; 2014;1(1):6-16.
Pisoni C, Garofoli F, Tzialla C, Orcesi S, Spinillo A, Politi P, Stronati M. Risk and protective factors in maternal-fetal attachment development. Early Human Development; 2014;90, 45-46. doi:10.1016/S0378-3782(14)500126.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Gebelikte Anneyi Değerlendirmek. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2020.
Agricola E, Gesualdo F, Carloni E, D’Ambrosio A, Russo L. Investigating paternal preconception risk factors for adverse pregnancy outcomes in a population of internet users. Reproductive Health; 2016;13:37-44.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Ankara; 2018.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Kurumu. Doğum öncesi Bakım Yönetim Rehberi; 2018. 1-32.
Coşkun A. Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı. İstanbul: Promat basım; 2012.
Dağ, Z. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği kitabı. Ankara: Özyurt Matbaacılık; 2016.
Dean SV, Lassi ZS, Imam AM, Bhutta ZA. Preconception care: promoting reproductive planning. Reproductive Health; 2014;1:1-17.
Aydemir H, Hazar HU. Düşük riskli, riskli, yüksek riskli gebelik ve ebenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2014;3(2): 815-833.
Demir Yıldırım A, Hotun Şahin N. Riskli gebelerde prenatal bağlanma ve risklerin değerlendirilmesi. OTJHS. 2020;5(4):661-672. doi:10.26453/otjhs.750158
Pisoni C, Garofoli F, Tzialla C, Orcesi S, Spinillo A, Politi P, et al. Complexity of parental prenatal attachment during pregnancy at risk for preterm delivery. J Matern Fetal Neonatal Med.; 2016;29(5):771–776. doi: 10.3109/14767058.2015.1017813
Arslan H, Bani B, Güneş K, Eryurt MA. Türkiye’de riskli gebelikler: 2018 TNSA Bulguları. Nüfusbilim Dergisi; 2020;42(1):64-91.
Özbek Z, Beydağ KD. Yüksek riskli gebelerde eş desteği ve gebelik stresi arasındaki ilişki. Mersin Univ Saglık Bilim derg.; 2022;15(2):144-55.
Bhatia N, Chao SM, Higgins C, Patel S, Crespi CM. Association of Mothers' Perception of Neighborhood Quality and Maternal Resilience with Risk of Preterm Birth. International Journal of Environmental Research and Public Health; 2015; 12(8): 9427–9443.
Demir Alkin E, Beydağ KD. Relationship between perceived stress level and self-perception level of women who had three or more pregnancies. J Psy Nurs.; 2020; 11(3): 228-238
Method for estimating due date. Committee Opinion No. 611. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol .2014;124:863–6.
Hadımlı A. Gebelikten önce mevcut olan riskli durumlar. Riskli gebeliklerde bakım ve danışmanlık. Türkiye Klinikleri; 2018; 4(3):1-12.
Coşar Çetin F, Demirci N, Yeşilçiçek Çalık K, Çil Akıncı A. Gebelikte olağan yakınmalar. Zeynep Kamil Tıp Bülteni; 2017;48(4):135-141.
Coşkun A, Karakaya E. Güvenli annelik eğitim ve danışmanlık beceri rehberi, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016.
Nuriye Pekcan N, Beydağ KD. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları, Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevi; 2022.
Derya AY, Uçar T, Erdemoğlu Ç, Özşahin T, Ünver H. Gebelikteki yakınmaların yaşam kalitesine etkisi ile psikososyal sağlık düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. TJFMPC; 2018;12 (3): 171-177.
Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Elektronik Kitap, SBÜ Hamidiye Hemşirelik Fakültesi Ders Kitabı. 2021
Doğan Merih Y, İliter F, Coşkuner Potur D, Alioğulları A. Prenatal tanı testleri sonrasında riskli gebelik tanısı alan gebelerin sürece yönelik görüşleri. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2018;4(1):1-19.
Kızılkaya Beji N, Özkan Aydın S. Gebelikte görülen fizyolojik/psikolojik değişiklikler. Kızılkaya Beji N. (Ed.) Kadın sağlığı ve hastalıkları, İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.
Soğukpınar Z, Akmeşe Z, Hadımlı A, Balçık M, Akın B. Doğumevlerinde riskli gebelik profili: İzmir ili örneği. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi; 2018; 4(1):37-44.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016.
ACOG CommitteeOpinion No. 755: Well-WomanVisit.ObstetGynecol132:e181,2018
Elkin N. Gebelerin stresle başa çkma tarzları ve bunları etkileyen faktörler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2015;8(1):22-31.
Aksay Y, Gülhan YB, Saygın N, Körükçü Ö. Gebelerin Psikososyal sağlığı doğum tercihini etkiler mi? Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017; 6(4):138-145.
Erkaya R, Karabulutlu Ö, Çalık KY. Defining childbirth fear and anxiety levels in pregnant women. Social and Behavioral Sciences; 2017; 237:1045-1052.
Gümüşdağ M, Apay SE, Özorhan EY. Riskli olan ve olmayan gebelerin psikososyal sağlıklarının karşılaştırılması. HSP; 2014; 1(2):32-42.
Özşahin Z, Erdemoğlu Ç, Karakayalı Ç. Gebelikte Psikososyal sağlık düzeyi ve ilişkili faktörler. The Journal of Turkish Family Physician; 2018;9(2):34-46.
Yıldız H. Gebelikte psikososyal sağlığı değerlendirme ölçeği geliştirme çalışması. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi; 2011;4(1):63-74.
Daş Z. Gebeliğin psikososyal ve kültürel boyutu. Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 11. Baskı, Ankara: Sistem Ofset Matbaacılık, 2012.
Maxson PJ, Edwards SE, Valentiner EM, Miranda ML. A Multidimensional Approach to Characterizing Psychosocial Health During Pregnancy. Matern Child Health J; 2016; 20: 1103-1113.
Maharlouei N. The Importance of Social Support During Pregnancy. Women’s Health Bull.; 2016; 3(1): 1.
Sabancı Baransel E, Uçar T. Riskli gebelerde fiziksel aktivite, gebelikte iyilik ve gebelikteki yakınmaların yaşam kalitesine etkisi: Karşılaştırmalı bir çalışma. Anatolian Journal of Health Research; 2021;2(3):101-106. https://doi.org/10.29228/anatoljhr.53902
Kara P, Nazik E. Yüksek riskli gebelerin gebelik deneyimleri ve prenatal distreslerinin belirlenmesi. CBU-SBED: Celal Bayar University-Health Sciences Institute Journal. 2024;11(1):120-8.
Ataman Bor N, Matyar F, Amanak K. Düşük ve yüksek riskli gebelerde risk algısı ve gebeliğe uyum ilişkisi. Artuklu International Journal of Health Sciences; 2023;3(3):298-303.
Lennon S. Risk perception in pregnancy: A concept analysis. Journal of advanced nursing, 2016;72(9):2016-2029. doi: 10.1111/jan.13007
Lee S, Ayers S, Holden D. Risk perception of women during high risk pregnancy: A systematic review. Health Risk Soc. 2012;146:511-31. doi: 10.1016/j.midw.2013.04.010
Referanslar
Akdolun Balkaya N, Vural G, Eroğlu K. Gebelikte belirlenen risk faktörlerinin anne ve bebek sağlığı açısından ortaya çıkardığı sorunlar. DÜ Sağlık Bil Enst Derg; 2014;1(1):6-16.
Pisoni C, Garofoli F, Tzialla C, Orcesi S, Spinillo A, Politi P, Stronati M. Risk and protective factors in maternal-fetal attachment development. Early Human Development; 2014;90, 45-46. doi:10.1016/S0378-3782(14)500126.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Gebelikte Anneyi Değerlendirmek. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2020.
Agricola E, Gesualdo F, Carloni E, D’Ambrosio A, Russo L. Investigating paternal preconception risk factors for adverse pregnancy outcomes in a population of internet users. Reproductive Health; 2016;13:37-44.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Ankara; 2018.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Kurumu. Doğum öncesi Bakım Yönetim Rehberi; 2018. 1-32.
Coşkun A. Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı. İstanbul: Promat basım; 2012.
Dağ, Z. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği kitabı. Ankara: Özyurt Matbaacılık; 2016.
Dean SV, Lassi ZS, Imam AM, Bhutta ZA. Preconception care: promoting reproductive planning. Reproductive Health; 2014;1:1-17.
Aydemir H, Hazar HU. Düşük riskli, riskli, yüksek riskli gebelik ve ebenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2014;3(2): 815-833.
Demir Yıldırım A, Hotun Şahin N. Riskli gebelerde prenatal bağlanma ve risklerin değerlendirilmesi. OTJHS. 2020;5(4):661-672. doi:10.26453/otjhs.750158
Pisoni C, Garofoli F, Tzialla C, Orcesi S, Spinillo A, Politi P, et al. Complexity of parental prenatal attachment during pregnancy at risk for preterm delivery. J Matern Fetal Neonatal Med.; 2016;29(5):771–776. doi: 10.3109/14767058.2015.1017813
Arslan H, Bani B, Güneş K, Eryurt MA. Türkiye’de riskli gebelikler: 2018 TNSA Bulguları. Nüfusbilim Dergisi; 2020;42(1):64-91.
Özbek Z, Beydağ KD. Yüksek riskli gebelerde eş desteği ve gebelik stresi arasındaki ilişki. Mersin Univ Saglık Bilim derg.; 2022;15(2):144-55.
Bhatia N, Chao SM, Higgins C, Patel S, Crespi CM. Association of Mothers' Perception of Neighborhood Quality and Maternal Resilience with Risk of Preterm Birth. International Journal of Environmental Research and Public Health; 2015; 12(8): 9427–9443.
Demir Alkin E, Beydağ KD. Relationship between perceived stress level and self-perception level of women who had three or more pregnancies. J Psy Nurs.; 2020; 11(3): 228-238
Method for estimating due date. Committee Opinion No. 611. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol .2014;124:863–6.
Hadımlı A. Gebelikten önce mevcut olan riskli durumlar. Riskli gebeliklerde bakım ve danışmanlık. Türkiye Klinikleri; 2018; 4(3):1-12.
Coşar Çetin F, Demirci N, Yeşilçiçek Çalık K, Çil Akıncı A. Gebelikte olağan yakınmalar. Zeynep Kamil Tıp Bülteni; 2017;48(4):135-141.
Coşkun A, Karakaya E. Güvenli annelik eğitim ve danışmanlık beceri rehberi, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016.
Nuriye Pekcan N, Beydağ KD. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları, Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevi; 2022.
Derya AY, Uçar T, Erdemoğlu Ç, Özşahin T, Ünver H. Gebelikteki yakınmaların yaşam kalitesine etkisi ile psikososyal sağlık düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. TJFMPC; 2018;12 (3): 171-177.
Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Elektronik Kitap, SBÜ Hamidiye Hemşirelik Fakültesi Ders Kitabı. 2021
Doğan Merih Y, İliter F, Coşkuner Potur D, Alioğulları A. Prenatal tanı testleri sonrasında riskli gebelik tanısı alan gebelerin sürece yönelik görüşleri. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2018;4(1):1-19.
Kızılkaya Beji N, Özkan Aydın S. Gebelikte görülen fizyolojik/psikolojik değişiklikler. Kızılkaya Beji N. (Ed.) Kadın sağlığı ve hastalıkları, İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.
Soğukpınar Z, Akmeşe Z, Hadımlı A, Balçık M, Akın B. Doğumevlerinde riskli gebelik profili: İzmir ili örneği. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi; 2018; 4(1):37-44.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016.
ACOG CommitteeOpinion No. 755: Well-WomanVisit.ObstetGynecol132:e181,2018
Elkin N. Gebelerin stresle başa çkma tarzları ve bunları etkileyen faktörler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2015;8(1):22-31.
Aksay Y, Gülhan YB, Saygın N, Körükçü Ö. Gebelerin Psikososyal sağlığı doğum tercihini etkiler mi? Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017; 6(4):138-145.
Erkaya R, Karabulutlu Ö, Çalık KY. Defining childbirth fear and anxiety levels in pregnant women. Social and Behavioral Sciences; 2017; 237:1045-1052.
Gümüşdağ M, Apay SE, Özorhan EY. Riskli olan ve olmayan gebelerin psikososyal sağlıklarının karşılaştırılması. HSP; 2014; 1(2):32-42.
Özşahin Z, Erdemoğlu Ç, Karakayalı Ç. Gebelikte Psikososyal sağlık düzeyi ve ilişkili faktörler. The Journal of Turkish Family Physician; 2018;9(2):34-46.
Yıldız H. Gebelikte psikososyal sağlığı değerlendirme ölçeği geliştirme çalışması. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi; 2011;4(1):63-74.
Daş Z. Gebeliğin psikososyal ve kültürel boyutu. Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 11. Baskı, Ankara: Sistem Ofset Matbaacılık, 2012.
Maxson PJ, Edwards SE, Valentiner EM, Miranda ML. A Multidimensional Approach to Characterizing Psychosocial Health During Pregnancy. Matern Child Health J; 2016; 20: 1103-1113.
Maharlouei N. The Importance of Social Support During Pregnancy. Women’s Health Bull.; 2016; 3(1): 1.
Sabancı Baransel E, Uçar T. Riskli gebelerde fiziksel aktivite, gebelikte iyilik ve gebelikteki yakınmaların yaşam kalitesine etkisi: Karşılaştırmalı bir çalışma. Anatolian Journal of Health Research; 2021;2(3):101-106. https://doi.org/10.29228/anatoljhr.53902
Kara P, Nazik E. Yüksek riskli gebelerin gebelik deneyimleri ve prenatal distreslerinin belirlenmesi. CBU-SBED: Celal Bayar University-Health Sciences Institute Journal. 2024;11(1):120-8.
Ataman Bor N, Matyar F, Amanak K. Düşük ve yüksek riskli gebelerde risk algısı ve gebeliğe uyum ilişkisi. Artuklu International Journal of Health Sciences; 2023;3(3):298-303.
Lennon S. Risk perception in pregnancy: A concept analysis. Journal of advanced nursing, 2016;72(9):2016-2029. doi: 10.1111/jan.13007
Lee S, Ayers S, Holden D. Risk perception of women during high risk pregnancy: A systematic review. Health Risk Soc. 2012;146:511-31. doi: 10.1016/j.midw.2013.04.010
