Kadın Sağlığını Etkileyen Faktörler, Türkiye’de ve Dünyada Yaşam Dönemlerine Göre Kadın Sağlığı Sorunları
Özet
Fiziksel, sosyal ve psikolojik açıdan tam bir iyilik hali olarak tanımlanan kadın sağlığı ataerkil toplum yapısı, ülkelerin gelişmişlik düzeyi, küreselleşme ve göç, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, kadınların eğitimi, çalışma durumu, yoksulluğu, sosyal destek sistemi ve sağlık okuryazarlığı, eş şiddeti, erken yaşta evlilikler, kadınların doğurganlık özellikleri gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Yaşam dönemlerine göre kadınlar birçok sağlık sorunu yaşamaktadır. Cinsiyet seçimi, kadın sünneti, cinsel istismar ve taciz, enfeksiyonlar, bağışıklamada yetersizlik, yetersiz emzirme ve malnütrisyon fetal dönem ve çocukluk döneminde, erken yaşta evlilik, adölesan gebelik, sağlıksız düşük, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, sigara, alkol ve madde kullanımı, şiddet, toplumsal cinsiyet ayırımcılığı ve baskı, cinsel taciz, istismar, ruhsal sorunlar, intihar ve obezite ergenlik/adölesan döneminde yaşanan temel sorunlardır. Erişkinlik/cinsel olgunluk döneminde gebelik, doğum ve doğum sonrasına ilişkin problemler, anne ölümleri, istenmeyen gebelik, isteyerek düşük, infertilite, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, kadına yönelik şiddet, kanserler, cinsel taciz, istismar, alkol, sigara, madde kullanımı ve beslenme sorunları yaşanmaktadır. Klimakterik dönemde vazomotor semptomlar, cinsel sorunlar, inkontinans, pelvik organ prolapsusları, postmenopozal kanamalar, kardiyovasküler hastalıklar, psikolojik sorunlar, osteoporoz, kanser ve obezite yaşanırken, kardiyovasküler hastalıklar, kanser, diyabet, obezite, osteoporoz, inkontinans, artrit, istismar, nörolojik ve psikolojik problemler yaşlılık döneminde görülen temel sorunlardır.
Referanslar
Şimşek S.Türkiye’de Kadın sağlığı sorunları ve etkileyen faktörler. World Women Studies Journal; 2022;7(1):37-44. doi:10.5281/zenodo.7459850
Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları 2023. (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2023-49684&dil=1 adresinden ulaşılmıştır).
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2023.
Beji NK. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.
Nazik E. Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.
Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021. (01/04/2024 tarihinde https://www.saglik.gov.tr/TR,84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık İstatistikleri Yıllığı Haber Bülteni 2022. (01/04/2024 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECF adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, İstatistiklerle kadın 2022. (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2022-49668 adresinden ulaşılmıştır).
Cetişli NE. Kadın sağlığı sorunları ve bilimsel araştırma alanları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021;6(2): 3-6.
Beji NK, Kaya G, Savaşer, S.Ülkemizde kadın sağlığının öncelikli sorunları. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi; 2021; 4(1): 105-112. doi: 10.38108/ouhcd.830833
Human Development Report, 2021/2022, (01/04/2024 tarihinde https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/2022-insani-gelisme-raporuadresinden ulaşılmıştır).
Global Gender Gap Report 2023, (01/04/2024 tarihinde https://dspace.ceid.org.tr/xmlui/handle/1/2193adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: Sorunlar, Öncelikler ve Çözüm Önerileri Raporu 2008,(01/04/2024 tarihinde https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/3667-turkiyede-toplumsal-cinsiyet-esitsizligi-sorunlar-oncelikler-ve-cozum-onerileriadresinden ulaşılmıştır).
T.C.Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü 2023, Türkiye’de Kadın. (01/04/2024 tarihinde https://www.aile.gov.tr/media/97652/tu-rkiye-de-kadin_20220214.pdfadresinden ulaşılmıştır).
BaşarF.Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın sağlığına etkisi.Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017;(3):131-137.
Eryılmaz, S. Toplumsal cinsiyet rolü ve kadın sağlığı. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2020;1(1): 5-13.
Türkiye İstatistik Kurumu, Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri, 2023, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2023-53713adresinden ulaşılmıştır).
Şener Y, Başer M. Küreselleşme ve yoksulluğun kadın sağlığı üzerine etkileri. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2019; 6(2): 6-10.
Multidimensional Poverty Index 2022, (01/04/2024 tarihinde https://www.undp.org/turkiye/press-releases/profiling-poverty-beyond-income-shows-where-have-biggest-impact-world-crisis adresinden ulaşılmıştır).
Kocabacak S.Kadın yoksulluğu ve kadın sağlığı üzerine yansımaları. Sosyal Güvence; 2014; (6): 135-161.
ÖzvurmazS, AksuH. Çalışma durumunun kadın sağlığına etkileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi; 2017; 26(2): 153-162. doi: 10.17827/aktd.280535
World Migration Report. Migration and migrants: a global overview; 2022,(01/04/2024 tarihinde https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2022 adresinden ulaşılmıştır).
Refugees Association. Number of Syrians in Turkey in 2023, (01/04/2024 tarihinde https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi/ adresinden ulaşılmıştır).
Ekşioğlu A, Yücel U, Türkoğlu Ö. Göç ve kadın sağlığı hizmetleri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021; 5(2): 361-370. doi: 10.46237/amusbfd.775726
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2021, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Aile-Yapisi-Arastirmasi-2021-45813 adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Evlenme ve Boşanma İstatistikleri 2023, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2023-53707adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Toplumsal Cinsiyet İstatistikleri 2022,(01/04/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/toplumsal_cinsiyet_istatistikleri.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Özcan H, Uzun S. Aile içi şiddetin kadın sağlığı üzerindeki etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2023; 7(1): 25-37. doi: 10.46237/amusbfd.1057070
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018, (01/04/2024 tarihinde https://hips.hacettepe.edu.tr/tr/2018_tnsa_analiz_ve_rapor-56adresinden ulaşılmıştır).
Can Z, ŞahinS. Kadın sağlığında obezite. Journal of Human Rhythm; 2018; 4(2): 98-103.
SoysalG, Özcan C,Akın A. Dünyada ve Türkiye’de kadın, anne ve çocuk sağlığının güncel durumu. Sağlık ve Toplum Dergisi; 2022; 32(1): 3-13.
Zeren F, Gürsoy E. Erken evliliklere neden olan faktörler, tutum ve kadın sağlığı üzerine etkisi. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences; 2020; 12(1): 124-132. doi: 10.5336/nurses.2019-70358
BaşliM. Bilgiç D. Maternal ve fetal sağlığın geliştirilmesinde prekonsepsiyonel bakım: Güncel literatür incelemesi. International Social Sciences Studies Journal; 2021; 7(77):350-366. Doi: 10.26449/sssj.2970
A Aksoy, D Vefikuluçay Yılmaz. Toplum sağlığını arttırmada yeni bir hizmet modeli: Prekonsepsiyonel bakım ve hemşirenin rolü. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi; 2019;16(1): 60-67.doi: 10.5222/HEAD.2019.060
World Health Organization,Statement on Caesarean Section Rates 2021, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/who-statement-on-caesarean-section-rates-frequently-asked-questions adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Robson Classification: Implementation Manual 2017, (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/259512/9789241513197-tur.pdf?ua=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Maternal mortality 2023, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality).
World Health Organization, Health Literacy(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/ninth-global-conference/health-literacy adresinden ulaşılmıştır).
Dağlar ÖŞ, Oskay Ü. Sağlık okuryazarlığının kadın sağlığı üzerine etkileri: bir sistematik derleme. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2022; 7(3): 585-595.
KhandehrooM, Tavakoly Sany SB, OakleyD, PeymanN. Health literacy intervention and quality of life in menopausal women: a randomized controlled trial. International Journal of Health Promotion and Education; 2022;60(2): 114-126. doi: 10.1080/14635240.2020.1762502
Global Status of Women-Statistics & Facts 2024, (01/04/2024 tarihinde https://www.statista.com/topics/1269/women/#topicOverviewadresinden ulaşılmıştır).
BitmezMN. İnsan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında Türkiye’de kadına yönelik sosyal politikalar.Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi;2019; 4: 53-80.
Çakır B, Çevik, C. Küreselleşme, göç ve kadın sağlığı. Humanistic Perspective; 2021; 3(1): 225-243. doi: 10.47793/hp.856206
Bilgin ŞB, Erbay DP. (2017). Kadına yönelik şiddet ve yaşam kalitesi. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi; 2017; 18(3): 203-210.
AmanpourA, ErtalE, YıldızSN, Çelik F. Gebelik ve emzirme döneminde yakın eş şiddetinin maternal/fetal sağlığa ve beslenmeye etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi; 2020;48(3):111-118. doi: 10.33076/2020.BDD.1399
Şimşek HN, Demirci H, Bolsoy N. Sosyal destek sistemleri ve ebelik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2018; 8(2): 97-103.
ObeaguEI, BunuUO. Factors that influence unmet need for family planning. International Journal of Current Research in Biology and Medicine, 2023; 8(1): 23-27. doi: 10.22192/ijcrbm.2023.08.01.004
AlemuAA, BitewMS, ZelekeLB et al. Knowledge of preconception care and its association with family planning utilization among women in Ethiopia: meta-analysis. Scientific Reports; 2021;11(1): 10909. doi: 10.1038/s41598-021-89819-8.
Metin HT.Prenatal döneme ilişkin güncel kanıta dayalı uygulamalar ve hemşirelik yaklaşımı. IV. Uluslararası Farklı Boyutlarıyla Sağlık Konferansı Bildiriler Kitabı: IV, Holistence Publications, 55-74.
Atar S, Şahinoğlu S.Tıbbi olmayan cinsiyet seçimi: yeni teknolojiler–teknolojik gelişmeler ve etik tartışmalar. Türkiye Biyoetik Dergisi; 2023; 10(2): 26-36.
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun. 27.05.1983 Tarihli ve 18059 Sayılı Resmî Gazete,(01/04/2024tarihindehttps://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2827&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Preventing gender-biased sex selection: an interagency statement OHCHR, UNFPA, UNICEF, UN Women and WHO, 2011(01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/44577/9789241501460_eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Female genital mutilation, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/female-genital-mutilationadresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization,Infant and young child feeding, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Breastfeeding, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_2 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization,Immunization coverage, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Pneumonia in children, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Diarrhoeal disease, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Sepsis, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sepsis adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Sağlık Araştırması, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747 adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Preventing Child Sexual Abuse, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/violenceprevention/childsexualabuse/fastfact.html adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu,Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri, 2022(01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2022-49662 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Child mortality and causes of death, 2020 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/topic-details/GHO/child-mortality-and-causes-of-death adresinden ulaşılmıştır).
United Nations Children's Fund,Child marriage, (01/04/2024 tarihinde https://www.unicef.org/protection/child-marriage adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Child marriages, 2013 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news/item/07-03-2013-child-marriages-39-000-every-day-more-than-140-million-girls-will-marry-between-2011-and-2020 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Adolescent pregnancy, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Sexually Transmitted Infections, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/std/statistics/prevalence-2020-at-a-glance.htm adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Sexually Transmitted Diseases, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/std/life-stages-populations/stdfact-teens.htm adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı, İstatistikler, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-bulasicihastaliklar.html adresinden ulaşılmıştır).
BekmezciE, MeramHE.Adölesan cinselliği: Uluslararası ve ulusal durum. Androloji Bülteni; 2020; 22(4): 244-248. doi: 10.24898/tandro.2020.35492
World Health Organization, Global status report on alcohol and health 2018 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/274603/9789241565639-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Drug Report, 2020 (01/04/2024 tarihinde https://wdr.unodc.org/wdr2020/field/WDR20_Booklet_2.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, WHO global report on trends in prevalence of tobacco use 2000–2030, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/375711/9789240088283-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
TC İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Türkiye’de Genel Nüfusta Tütün, Alkol ve Madde Kullanımına Yönelik Tutum ve Davranış Araştırması, 2018 (01/04/2024 tarihinde https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/Duyurular/T%C3%9CRK%C4%B0YE%E2%80%99DE%20GENEL%20N%C3%9CFUSTA%20T%C3%9CT%C3%9CN%20ALKOL%20VE%20MADDE%20KULLANIMINA%20Y%C3%96NEL%C4%B0K%20TUTUM%20VE%20DAVRANI%C5%9E%20ARA%C5%9ETIRMASI.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Violence against women prevalence estimates, 2018(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789240022256adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Youth violence, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/youth-violence adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Mental health of adolescents, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Çocuk Araştırması, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/turkiye_cocuk_arastirmasi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Obesity and overweight, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Obesity in children and adolescents, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://data.who.int/indicators/i/EF93DDB adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Sexually transmitted infections, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sexually-transmitted-infections-(stis) adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Violence against women, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Alcohol, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Tobacco, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Malnutrition, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Anne Ölümleri Raporu, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Infertility, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Infertility prevalence estimates, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/366700/9789240068315-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Breast cancer, 2024(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cancer factsheets, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://gco.iarc.fr/today/en/fact-sheets-cancers adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cervicalcancer, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer adresinden ulaşılmıştır).
TCSağlık Bakanlığı, Türkiye Kanser İstatistikleri, 2018 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kanser-db/Dokumanlar/Istatistikler/Kanser_Rapor_2018.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Abortion, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortion adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Kalp ve Damar Hastalıkları Önleme ve Kontrol Programı Eylem Planı (2021-2026), 2021 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/KalpDamarEylemPlani_2021-2026.pdf adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması “Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Risk Faktörleri Prevalansı, 2017 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Raporlar/turkey-risk-factors-tur_STEPS-2017.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cardiovascular diseases, 2021(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds) adresinden ulaşılmıştır).
World Heart Federation, Women and cardiovascular diseases, (01/04/2024 tarihinde https://world-heart-federation.org/what-we-do/women-cvd/ adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Diabetes, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes adresinden ulaşılmıştır).
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Dizisi (2022/2023-15), 2022 (01/04/2024 tarihinde https://halksagligi.hacettepe.edu.tr/duyurular/halkayonelik/diyabet2022.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Body mass index among adults, 2022(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/topic-details/GHO/body-mass-index?introPage=intro_3.html adresinden ulaşılmıştır).
International Osteoporosis Foundation, Epidemiology of osteoporosis and fragility fractures, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.osteoporosis.foundation/facts-statistics/epidemiology-of-osteoporosis-and-fragility-fractures adresinden ulaşılmıştır).
International Osteoporosis Foundation, Türkiye’de kırıkları önlemek için çözümler, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.osteoporosis.foundation/sites/iofbonehealth/files/2023-09/2023_country_profile_turkey_turkish_final.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Mental health of older adults, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-of-older-adultsadresinden ulaşılmıştır).
TC Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.aile.gov.tr/media/102557/eyhgm_istatistik_bulteni_subat_2022.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Dementia, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia adresinden ulaşılmıştır).
Erol S. Yaşlı kadın sağlığı. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2021; 73-86. doi: 10.48124/husagbilder.806261
United Nations, World Population Ageing 2017 highlights. (01/04/2024 tarihinde https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/ageing/WPA2017_Highlights.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Malenfant JH, Batsis JA. Obesity in the geriatric population - a global health perspective. Journal of Global Health Reports; 2019;3:e2019045. doi: 10.29392/joghr.3.e2019045.
Kokanalı D, Üstün YE. Yaşlı kadınlarda üreme sağlığı. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi; 2019; 16(2): 97-100.
Referanslar
Şimşek S.Türkiye’de Kadın sağlığı sorunları ve etkileyen faktörler. World Women Studies Journal; 2022;7(1):37-44. doi:10.5281/zenodo.7459850
Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları 2023. (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2023-49684&dil=1 adresinden ulaşılmıştır).
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2023.
Beji NK. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.
Nazik E. Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022.
Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021. (01/04/2024 tarihinde https://www.saglik.gov.tr/TR,84930/saglik-istatistikleri-yilliklari.html adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık İstatistikleri Yıllığı Haber Bülteni 2022. (01/04/2024 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECF adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, İstatistiklerle kadın 2022. (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2022-49668 adresinden ulaşılmıştır).
Cetişli NE. Kadın sağlığı sorunları ve bilimsel araştırma alanları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021;6(2): 3-6.
Beji NK, Kaya G, Savaşer, S.Ülkemizde kadın sağlığının öncelikli sorunları. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi; 2021; 4(1): 105-112. doi: 10.38108/ouhcd.830833
Human Development Report, 2021/2022, (01/04/2024 tarihinde https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/2022-insani-gelisme-raporuadresinden ulaşılmıştır).
Global Gender Gap Report 2023, (01/04/2024 tarihinde https://dspace.ceid.org.tr/xmlui/handle/1/2193adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: Sorunlar, Öncelikler ve Çözüm Önerileri Raporu 2008,(01/04/2024 tarihinde https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/3667-turkiyede-toplumsal-cinsiyet-esitsizligi-sorunlar-oncelikler-ve-cozum-onerileriadresinden ulaşılmıştır).
T.C.Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü 2023, Türkiye’de Kadın. (01/04/2024 tarihinde https://www.aile.gov.tr/media/97652/tu-rkiye-de-kadin_20220214.pdfadresinden ulaşılmıştır).
BaşarF.Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın sağlığına etkisi.Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017;(3):131-137.
Eryılmaz, S. Toplumsal cinsiyet rolü ve kadın sağlığı. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2020;1(1): 5-13.
Türkiye İstatistik Kurumu, Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri, 2023, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2023-53713adresinden ulaşılmıştır).
Şener Y, Başer M. Küreselleşme ve yoksulluğun kadın sağlığı üzerine etkileri. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2019; 6(2): 6-10.
Multidimensional Poverty Index 2022, (01/04/2024 tarihinde https://www.undp.org/turkiye/press-releases/profiling-poverty-beyond-income-shows-where-have-biggest-impact-world-crisis adresinden ulaşılmıştır).
Kocabacak S.Kadın yoksulluğu ve kadın sağlığı üzerine yansımaları. Sosyal Güvence; 2014; (6): 135-161.
ÖzvurmazS, AksuH. Çalışma durumunun kadın sağlığına etkileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi; 2017; 26(2): 153-162. doi: 10.17827/aktd.280535
World Migration Report. Migration and migrants: a global overview; 2022,(01/04/2024 tarihinde https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2022 adresinden ulaşılmıştır).
Refugees Association. Number of Syrians in Turkey in 2023, (01/04/2024 tarihinde https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi/ adresinden ulaşılmıştır).
Ekşioğlu A, Yücel U, Türkoğlu Ö. Göç ve kadın sağlığı hizmetleri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021; 5(2): 361-370. doi: 10.46237/amusbfd.775726
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2021, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Aile-Yapisi-Arastirmasi-2021-45813 adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Evlenme ve Boşanma İstatistikleri 2023, (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2023-53707adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Toplumsal Cinsiyet İstatistikleri 2022,(01/04/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/toplumsal_cinsiyet_istatistikleri.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Özcan H, Uzun S. Aile içi şiddetin kadın sağlığı üzerindeki etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2023; 7(1): 25-37. doi: 10.46237/amusbfd.1057070
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018, (01/04/2024 tarihinde https://hips.hacettepe.edu.tr/tr/2018_tnsa_analiz_ve_rapor-56adresinden ulaşılmıştır).
Can Z, ŞahinS. Kadın sağlığında obezite. Journal of Human Rhythm; 2018; 4(2): 98-103.
SoysalG, Özcan C,Akın A. Dünyada ve Türkiye’de kadın, anne ve çocuk sağlığının güncel durumu. Sağlık ve Toplum Dergisi; 2022; 32(1): 3-13.
Zeren F, Gürsoy E. Erken evliliklere neden olan faktörler, tutum ve kadın sağlığı üzerine etkisi. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences; 2020; 12(1): 124-132. doi: 10.5336/nurses.2019-70358
BaşliM. Bilgiç D. Maternal ve fetal sağlığın geliştirilmesinde prekonsepsiyonel bakım: Güncel literatür incelemesi. International Social Sciences Studies Journal; 2021; 7(77):350-366. Doi: 10.26449/sssj.2970
A Aksoy, D Vefikuluçay Yılmaz. Toplum sağlığını arttırmada yeni bir hizmet modeli: Prekonsepsiyonel bakım ve hemşirenin rolü. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi; 2019;16(1): 60-67.doi: 10.5222/HEAD.2019.060
World Health Organization,Statement on Caesarean Section Rates 2021, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/who-statement-on-caesarean-section-rates-frequently-asked-questions adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Robson Classification: Implementation Manual 2017, (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/259512/9789241513197-tur.pdf?ua=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Maternal mortality 2023, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality).
World Health Organization, Health Literacy(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/ninth-global-conference/health-literacy adresinden ulaşılmıştır).
Dağlar ÖŞ, Oskay Ü. Sağlık okuryazarlığının kadın sağlığı üzerine etkileri: bir sistematik derleme. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2022; 7(3): 585-595.
KhandehrooM, Tavakoly Sany SB, OakleyD, PeymanN. Health literacy intervention and quality of life in menopausal women: a randomized controlled trial. International Journal of Health Promotion and Education; 2022;60(2): 114-126. doi: 10.1080/14635240.2020.1762502
Global Status of Women-Statistics & Facts 2024, (01/04/2024 tarihinde https://www.statista.com/topics/1269/women/#topicOverviewadresinden ulaşılmıştır).
BitmezMN. İnsan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında Türkiye’de kadına yönelik sosyal politikalar.Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi;2019; 4: 53-80.
Çakır B, Çevik, C. Küreselleşme, göç ve kadın sağlığı. Humanistic Perspective; 2021; 3(1): 225-243. doi: 10.47793/hp.856206
Bilgin ŞB, Erbay DP. (2017). Kadına yönelik şiddet ve yaşam kalitesi. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi; 2017; 18(3): 203-210.
AmanpourA, ErtalE, YıldızSN, Çelik F. Gebelik ve emzirme döneminde yakın eş şiddetinin maternal/fetal sağlığa ve beslenmeye etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi; 2020;48(3):111-118. doi: 10.33076/2020.BDD.1399
Şimşek HN, Demirci H, Bolsoy N. Sosyal destek sistemleri ve ebelik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2018; 8(2): 97-103.
ObeaguEI, BunuUO. Factors that influence unmet need for family planning. International Journal of Current Research in Biology and Medicine, 2023; 8(1): 23-27. doi: 10.22192/ijcrbm.2023.08.01.004
AlemuAA, BitewMS, ZelekeLB et al. Knowledge of preconception care and its association with family planning utilization among women in Ethiopia: meta-analysis. Scientific Reports; 2021;11(1): 10909. doi: 10.1038/s41598-021-89819-8.
Metin HT.Prenatal döneme ilişkin güncel kanıta dayalı uygulamalar ve hemşirelik yaklaşımı. IV. Uluslararası Farklı Boyutlarıyla Sağlık Konferansı Bildiriler Kitabı: IV, Holistence Publications, 55-74.
Atar S, Şahinoğlu S.Tıbbi olmayan cinsiyet seçimi: yeni teknolojiler–teknolojik gelişmeler ve etik tartışmalar. Türkiye Biyoetik Dergisi; 2023; 10(2): 26-36.
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun. 27.05.1983 Tarihli ve 18059 Sayılı Resmî Gazete,(01/04/2024tarihindehttps://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2827&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Preventing gender-biased sex selection: an interagency statement OHCHR, UNFPA, UNICEF, UN Women and WHO, 2011(01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/44577/9789241501460_eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Female genital mutilation, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/female-genital-mutilationadresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization,Infant and young child feeding, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Breastfeeding, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_2 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization,Immunization coverage, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Pneumonia in children, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Diarrhoeal disease, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Sepsis, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sepsis adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Sağlık Araştırması, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747 adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Preventing Child Sexual Abuse, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/violenceprevention/childsexualabuse/fastfact.html adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu,Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri, 2022(01/04/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2022-49662 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Child mortality and causes of death, 2020 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/topic-details/GHO/child-mortality-and-causes-of-death adresinden ulaşılmıştır).
United Nations Children's Fund,Child marriage, (01/04/2024 tarihinde https://www.unicef.org/protection/child-marriage adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Child marriages, 2013 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news/item/07-03-2013-child-marriages-39-000-every-day-more-than-140-million-girls-will-marry-between-2011-and-2020 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Adolescent pregnancy, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Sexually Transmitted Infections, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/std/statistics/prevalence-2020-at-a-glance.htm adresinden ulaşılmıştır).
Centers for Disease Control and Prevention, Sexually Transmitted Diseases, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/std/life-stages-populations/stdfact-teens.htm adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı, İstatistikler, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-bulasicihastaliklar.html adresinden ulaşılmıştır).
BekmezciE, MeramHE.Adölesan cinselliği: Uluslararası ve ulusal durum. Androloji Bülteni; 2020; 22(4): 244-248. doi: 10.24898/tandro.2020.35492
World Health Organization, Global status report on alcohol and health 2018 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/274603/9789241565639-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Drug Report, 2020 (01/04/2024 tarihinde https://wdr.unodc.org/wdr2020/field/WDR20_Booklet_2.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, WHO global report on trends in prevalence of tobacco use 2000–2030, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/375711/9789240088283-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
TC İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Türkiye’de Genel Nüfusta Tütün, Alkol ve Madde Kullanımına Yönelik Tutum ve Davranış Araştırması, 2018 (01/04/2024 tarihinde https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/Duyurular/T%C3%9CRK%C4%B0YE%E2%80%99DE%20GENEL%20N%C3%9CFUSTA%20T%C3%9CT%C3%9CN%20ALKOL%20VE%20MADDE%20KULLANIMINA%20Y%C3%96NEL%C4%B0K%20TUTUM%20VE%20DAVRANI%C5%9E%20ARA%C5%9ETIRMASI.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Violence against women prevalence estimates, 2018(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789240022256adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Youth violence, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/youth-violence adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Mental health of adolescents, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Çocuk Araştırması, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/turkiye_cocuk_arastirmasi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Obesity and overweight, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Obesity in children and adolescents, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://data.who.int/indicators/i/EF93DDB adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Sexually transmitted infections, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sexually-transmitted-infections-(stis) adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Violence against women, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Alcohol, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Tobacco, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Malnutrition, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malnutrition adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Anne Ölümleri Raporu, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Infertility, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Infertility prevalence estimates, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/366700/9789240068315-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Breast cancer, 2024(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cancer factsheets, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://gco.iarc.fr/today/en/fact-sheets-cancers adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cervicalcancer, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer adresinden ulaşılmıştır).
TCSağlık Bakanlığı, Türkiye Kanser İstatistikleri, 2018 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kanser-db/Dokumanlar/Istatistikler/Kanser_Rapor_2018.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Abortion, 2021 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortion adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Kalp ve Damar Hastalıkları Önleme ve Kontrol Programı Eylem Planı (2021-2026), 2021 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/KalpDamarEylemPlani_2021-2026.pdf adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması “Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Risk Faktörleri Prevalansı, 2017 (01/04/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Raporlar/turkey-risk-factors-tur_STEPS-2017.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Cardiovascular diseases, 2021(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds) adresinden ulaşılmıştır).
World Heart Federation, Women and cardiovascular diseases, (01/04/2024 tarihinde https://world-heart-federation.org/what-we-do/women-cvd/ adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Diabetes, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes adresinden ulaşılmıştır).
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Dizisi (2022/2023-15), 2022 (01/04/2024 tarihinde https://halksagligi.hacettepe.edu.tr/duyurular/halkayonelik/diyabet2022.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Body mass index among adults, 2022(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/topic-details/GHO/body-mass-index?introPage=intro_3.html adresinden ulaşılmıştır).
International Osteoporosis Foundation, Epidemiology of osteoporosis and fragility fractures, 2024 (01/04/2024 tarihinde https://www.osteoporosis.foundation/facts-statistics/epidemiology-of-osteoporosis-and-fragility-fractures adresinden ulaşılmıştır).
International Osteoporosis Foundation, Türkiye’de kırıkları önlemek için çözümler, 2023 (01/04/2024 tarihinde https://www.osteoporosis.foundation/sites/iofbonehealth/files/2023-09/2023_country_profile_turkey_turkish_final.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Mental health of older adults, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-of-older-adultsadresinden ulaşılmıştır).
TC Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni, 2022 (01/04/2024 tarihinde https://www.aile.gov.tr/media/102557/eyhgm_istatistik_bulteni_subat_2022.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization, Dementia, 2023(01/04/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia adresinden ulaşılmıştır).
Erol S. Yaşlı kadın sağlığı. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2021; 73-86. doi: 10.48124/husagbilder.806261
United Nations, World Population Ageing 2017 highlights. (01/04/2024 tarihinde https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/ageing/WPA2017_Highlights.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Malenfant JH, Batsis JA. Obesity in the geriatric population - a global health perspective. Journal of Global Health Reports; 2019;3:e2019045. doi: 10.29392/joghr.3.e2019045.
Kokanalı D, Üstün YE. Yaşlı kadınlarda üreme sağlığı. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi; 2019; 16(2): 97-100.
