Kadın Sağlığına Giriş
Özet
Kadın sağlığı, bireysel sağlığın yanında,özelde eş ve çocuklarının genelde aile ve toplum sağlığının korunması açısından önemlidir. Kadın sağlığını sadece biyolojik ve psikolojik faktörlerle ele almak yeterli değildir. Çünkü kadın, içinde yaşadığı toplumun yaşam tarzı ve kadına verdiği değerden de etkilenmektedir. Dünya genelinde kadınların hala eşit ve nitelikli bakım aldığı söylenemez. Kadınların sağlık haklarının korunması ve sağlık hizmetlerine erişimlerinin güçlendirilmesi, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve insan haklarının korunması özelde kadın sağlığının, genelde toplum sağlığının yükseltilmesinde büyük önem taşımaktadır. Hemşireler, bakım verdikleri bireyler ile daha fazla temasta bulunması; birey, aile ve toplumların biyo-psiko-sosyal gereksinimlerini bütüncül ve insancıl yaklaşımla ele alabilmesi açısından, kadın sağlığının korunması ve yükseltilmesine etkin rol oynamaktadır.
Referanslar
Akın A, Üner S, Arslan ŞA, Yıldırım N, Aslan D, Erdost T, et al. Kadinin Statüsü ve Sağlığı i̇le iİlgi̇li̇ Gerçekler. Akın A, editor. Ankara: T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü; 2008.
Altıparmak S. Türkiye’de Ana Sağlığı Düzeyi [Internet]. [cited 2017 Sep 20]. Erişim Adresi: http://halksagligi.med.ege.edu.tr/seminerler/2006-07/Ana_sagligi_SA.pdf
Alves, C., Jenkins, SM., Rapp, A. (2024). EarlyPregnancyLoss (SpontaneousAbortion)(16/06/2024 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560521/ adresinden ulaşılmıştır).
Amanak K, Kavlak O. (2013). Etik Boyutu Tartışılan Yardımcı Üreme Teknikleri ve Yasal Düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2013;29(1):68-75.
Arslan Özkan H., Özbek Ş., Bursa AG. (2015). Küreselleşen Sağlık ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. KASHED. 2015;152(2):46-57.
AWHONN Position Statement (2009). Ethical Decision Making in the Clinical Setting: Nurses’ Rights and Responsibilities. JOGNN. 2009;38: 741. Doi: 10.1111/j.1552-6909.2009.01077.x
AWHONN Position Statement Standardsfor Professional Nursing Practice in theCare of Women, Newborns, and People Acrossthe Life Span, Ninth Edition. JOGNN.2023;53(1):E4-40
AWHONN Position Statement. Access toHealthCare. JOGNN.2017;46(1):114-116.
Bakır E. (2020). Etik Kavramı, Tarihsel Süreci, Etik Türleri, Etik Teoriler, Hemşireler İçin Etik Kodlar ve Etik İlkeler. Yıldırım Keskin A. (Ed.) Hemşirelikte Etik Yaklaşımlariçinde (s.1-12). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Başara BB., Çağlar İS, Aygün A., Özdemir TA., Kulali B. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2022.(16/06/2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/48054/0/siy202205042024pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Baştarcan Ç, Oskay Ü. Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Kadın Sağlığına Etkisi: Sistematik İnceleme. Sağlık ve Toplum, 2002;32(3):48-57.
Cirban Ekrem E, Kahveci M, Kavlak O. Kadın Sağlığı Hemşirelerinin, Hemşirelik Bakımındaki Etik Tutumlarının, Malpraktise Eğilimlerinin ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. YOBU Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi,2023;4(2):124-135.
Dönmez A. “Yerel Yönetimler Bağlamında Kadın ve Üreme Sağlığı” TAPV 2023 Erişim adresi: https://www.tapv.org.tr/wp-content/uploads/2022/01/Yerel-Yonetimler-Baglaminda-Kadin-ve-Ureme-Sagligi.pdf)
Ege E, Pasinlioğlu T. (2000). Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliğinde Etik. Atatürk Üniv. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 3(1):44-50.
Ereş F. Türkiye’de kadının statüsü ve yansımaları. 2006 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Egitim Fakültesi Dergisi, 2006, (19), 40-52
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK. Ankara: Türkiye.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK, Ankara, Türkiye. 2014. 161 p
Karabulutlu Ö, Akdemir G. 15-49 Yaş Grubundaki Kadınların Doğum Öncesi Bakım Alma Sıklığı ve Etkileyen Faktörleri Belirleme, Verilen Hizmetin Uygunluğunu Değerlendirme. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi,2021;24(4): 520-530. Doi: 10.17049/ataunihem.767194.
Karacan E, Gökçe S. “Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Ve Kadın Sağlığı”, Sosyal Politika Ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, Aralık 2020; cilt 01, sayı 1: 39-59.
Karadeniz H, Can Gürkan Ö. Women'shealthnursing in traditionalandcomplementarymedicinepractices. J EducResNurs. 2022;19(4):472-477.
Karakurt Ş, Kabalcıoğlu Bucak F. Türkiye’de ve Dünyada Kadın Sağlığı Hemşireliği. Gevher Nesibe Journal of Medical&HealthSciences.2021;6(13):46-51.
Kılınç AS, Çatak B, Sütlü S, Akın A. Dünya’da ve Türkiye’de Kadın Sağlığının Durumu. Sağlık ve Toplum Derg. 2012;2:3–10
Kılınç SA, Çatak B, Sütlü S, Akın A. Dünya'da ve Türkiye'de Kadın Sağlığının Durumu. Sağlık ve Toplum Dergisi, 2012, s 1-5.
Kızılkaya Beji N., Partovi Meran HE. (2016). Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliğine Giriş. Kızılkaya Beji N. (Ed.). Kadın Sağlığı ve Hastalıkları içinde (s.5-48). İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri.
Kurtdaş Çağlar M.Kadınlar Hasta Olur, Erkekler Ölür: Sağlıkta Cinsiyet Temelli Farklılıkların Sosyolojik Analizi”. Sosyolojik Bağlam Dergisi.2024;01-26. https://doi.org/10.52108/2757-5942.5.1.1
McFarlane I. (2022). State of World Population 2022. SeeingtheUnseen.(15/06/2024 tarihinde https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/EN_SWP22%20report_0.pdfadresinden ulaşılmıştır).
OECD (2023). Employment/populationratio, bysexandagegroup. (15/06/2024 tarihinde https://stats.oecd.org/index.aspx?queryid=54742adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (1983). Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.(15/06/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2827.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2004). Türk Ceza Kanunu.Resmî Gazete Tarihi: 12.10.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25611. (15/06/2024 tarihinde resmigazete.gov.tr adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2011). Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Sayı:27910.Resmî Gazete Tarihi: 12.10.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25611(15/06/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2014). Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik. Resmî Gazete Tarihi: 30.09.2014 Resmî Gazete Sayısı: 29135 (15/06/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20085&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5adresinden ulaşılmıştır).
Sabancılar Eren S. Toplumsal Cinsiyet, Kadın Bedeni Ve Kürtaj Hakkı Üzerine Değerlendirme. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi.2021;3(2):89-101.
Sayar T, Kılıç Öztürk Y. Türkiye’de Uygulanan Kürtajda Eşin Rızasını Alma Zorunluluğu ve Amerikan Yargısından Bir Örnek: PlannedParenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey Kararı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.2018;20(1):321-349
Soysal G, Özcan C, & Akın A. Dünyada ve Türkiye’de kadın, anne ve çocuk sağlığının güncel durumu. Sağlık ve Toplum.2022;32(1):3-13.
Şimşek S. “Türkiye’de Kadın Sağlığı Sorunları Ve Etkileyen Faktörler” TheJournal of World WomenStudies 2022; 7(1):37-44.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2018b). Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. (15/06/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kadin-ve-ureme-sagligi-db/Rehberler/dogum_sonu_bakim_2020.pdfadresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Müdürlüğü (2018). Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi.(15/06/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Rehberler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Taşkın L, Kukul K. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliğine giriş. Editör. Lale Taşkın. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Genişletişmiş XIII. Baskı. Ankara, 2016; 1-19.
Türk Hemşireler Derneği (THD) (2009). ) Hemşireler İçin Etik İlke ve Sorumluluklar.(15/06/2024 tarihinde https://www.thder.org.tr/uploads/files/hemsire-brosur.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2020). Dünya Nüfus Günü, 2020. (15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2020-33707adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2022). Toplumsal Cinsiyet İstatistikleri.(15/06/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/toplumsal_cinsiyet_istatistikleri_2021.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2024). Doğum İstatistikleri, 2023.(15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2024). İstatistiklerle Kadın, 2023.(15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2023-53675adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF (2023). MaternalMortality.(15/06/2024 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/maternal-mortality/adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF (2024). AntenatalCare.(15/06/2024 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/antenatal-care/adresinden ulaşılmıştır).
United Nations (2022). World Family Planning 2022.(15/06/2024 tarihinde https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2023/Feb/undesa_pd_2022_world-family-planning.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2016). WHO recommendations on antenatalcarefor a positivepregnancyexperience.(15/06/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/250796/9789241549912-eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
Who (2022). WHO recommendations on maternalandnewborncarefor a positive postnatal experience .(15/06/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/352658/9789240045989-eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2023). 1 in 6 peoplegloballyaffectedbyinfertility: WHO. (15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news/item/04-04-2023-1-in-6-people-globally-affected-by-infertility#:~:text=Large%20numbers%20of%20people%20are,care%20for%20those%20in%20needadresinden ulaşılmıştır).
WHO (2023b). Familyplanning/contraceptionmethods.(15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception
WHO (2024). MaternalMortality.(15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2024b). Abortion. (15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortionadresinden ulaşılmıştır).
World Bank (2020). PregnantWomenReceiving Prenatal Care.(15/06/2024 tarihinde https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.ANVC.ZS?end=2021&skipRedirection=true&start=1984&view=chartadresinden ulaşılmıştır).
World Bank (2023). Fertility rate, total (birthsperwoman).(15/06/2024 tarihinde https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.INadresinden ulaşılmıştır).
Yıldırım Keskin A. (2020). Hastane Ortamında Etik Yaklaşımlar, Hasta Hakları ve Etik İkilemler. Yıldırım Keskin A. (Ed.) Hemşirelikte Etik Yaklaşımlar.İçinde (s.13-22). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Yücesoy H., Yıldırım F., Şahin E. (2021). İnfertilitenin kültürel, ekonomik, psikososyal ve cinsel yönüne güncel bir bakış: Temel hemşirelik yaklaşımları. Androl Bul 2021;23:256−263 https://doi.org/10.24898/tandro.2021.97360.
Referanslar
Akın A, Üner S, Arslan ŞA, Yıldırım N, Aslan D, Erdost T, et al. Kadinin Statüsü ve Sağlığı i̇le iİlgi̇li̇ Gerçekler. Akın A, editor. Ankara: T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü; 2008.
Altıparmak S. Türkiye’de Ana Sağlığı Düzeyi [Internet]. [cited 2017 Sep 20]. Erişim Adresi: http://halksagligi.med.ege.edu.tr/seminerler/2006-07/Ana_sagligi_SA.pdf
Alves, C., Jenkins, SM., Rapp, A. (2024). EarlyPregnancyLoss (SpontaneousAbortion)(16/06/2024 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560521/ adresinden ulaşılmıştır).
Amanak K, Kavlak O. (2013). Etik Boyutu Tartışılan Yardımcı Üreme Teknikleri ve Yasal Düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2013;29(1):68-75.
Arslan Özkan H., Özbek Ş., Bursa AG. (2015). Küreselleşen Sağlık ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. KASHED. 2015;152(2):46-57.
AWHONN Position Statement (2009). Ethical Decision Making in the Clinical Setting: Nurses’ Rights and Responsibilities. JOGNN. 2009;38: 741. Doi: 10.1111/j.1552-6909.2009.01077.x
AWHONN Position Statement Standardsfor Professional Nursing Practice in theCare of Women, Newborns, and People Acrossthe Life Span, Ninth Edition. JOGNN.2023;53(1):E4-40
AWHONN Position Statement. Access toHealthCare. JOGNN.2017;46(1):114-116.
Bakır E. (2020). Etik Kavramı, Tarihsel Süreci, Etik Türleri, Etik Teoriler, Hemşireler İçin Etik Kodlar ve Etik İlkeler. Yıldırım Keskin A. (Ed.) Hemşirelikte Etik Yaklaşımlariçinde (s.1-12). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Başara BB., Çağlar İS, Aygün A., Özdemir TA., Kulali B. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2022.(16/06/2024 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/48054/0/siy202205042024pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Baştarcan Ç, Oskay Ü. Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Kadın Sağlığına Etkisi: Sistematik İnceleme. Sağlık ve Toplum, 2002;32(3):48-57.
Cirban Ekrem E, Kahveci M, Kavlak O. Kadın Sağlığı Hemşirelerinin, Hemşirelik Bakımındaki Etik Tutumlarının, Malpraktise Eğilimlerinin ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. YOBU Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi,2023;4(2):124-135.
Dönmez A. “Yerel Yönetimler Bağlamında Kadın ve Üreme Sağlığı” TAPV 2023 Erişim adresi: https://www.tapv.org.tr/wp-content/uploads/2022/01/Yerel-Yonetimler-Baglaminda-Kadin-ve-Ureme-Sagligi.pdf)
Ege E, Pasinlioğlu T. (2000). Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliğinde Etik. Atatürk Üniv. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 3(1):44-50.
Ereş F. Türkiye’de kadının statüsü ve yansımaları. 2006 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Egitim Fakültesi Dergisi, 2006, (19), 40-52
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK. Ankara: Türkiye.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK, Ankara, Türkiye. 2014. 161 p
Karabulutlu Ö, Akdemir G. 15-49 Yaş Grubundaki Kadınların Doğum Öncesi Bakım Alma Sıklığı ve Etkileyen Faktörleri Belirleme, Verilen Hizmetin Uygunluğunu Değerlendirme. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi,2021;24(4): 520-530. Doi: 10.17049/ataunihem.767194.
Karacan E, Gökçe S. “Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Ve Kadın Sağlığı”, Sosyal Politika Ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, Aralık 2020; cilt 01, sayı 1: 39-59.
Karadeniz H, Can Gürkan Ö. Women'shealthnursing in traditionalandcomplementarymedicinepractices. J EducResNurs. 2022;19(4):472-477.
Karakurt Ş, Kabalcıoğlu Bucak F. Türkiye’de ve Dünyada Kadın Sağlığı Hemşireliği. Gevher Nesibe Journal of Medical&HealthSciences.2021;6(13):46-51.
Kılınç AS, Çatak B, Sütlü S, Akın A. Dünya’da ve Türkiye’de Kadın Sağlığının Durumu. Sağlık ve Toplum Derg. 2012;2:3–10
Kılınç SA, Çatak B, Sütlü S, Akın A. Dünya'da ve Türkiye'de Kadın Sağlığının Durumu. Sağlık ve Toplum Dergisi, 2012, s 1-5.
Kızılkaya Beji N., Partovi Meran HE. (2016). Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliğine Giriş. Kızılkaya Beji N. (Ed.). Kadın Sağlığı ve Hastalıkları içinde (s.5-48). İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri.
Kurtdaş Çağlar M.Kadınlar Hasta Olur, Erkekler Ölür: Sağlıkta Cinsiyet Temelli Farklılıkların Sosyolojik Analizi”. Sosyolojik Bağlam Dergisi.2024;01-26. https://doi.org/10.52108/2757-5942.5.1.1
McFarlane I. (2022). State of World Population 2022. SeeingtheUnseen.(15/06/2024 tarihinde https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/EN_SWP22%20report_0.pdfadresinden ulaşılmıştır).
OECD (2023). Employment/populationratio, bysexandagegroup. (15/06/2024 tarihinde https://stats.oecd.org/index.aspx?queryid=54742adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (1983). Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.(15/06/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2827.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2004). Türk Ceza Kanunu.Resmî Gazete Tarihi: 12.10.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25611. (15/06/2024 tarihinde resmigazete.gov.tr adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2011). Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Sayı:27910.Resmî Gazete Tarihi: 12.10.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25611(15/06/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete (2014). Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik. Resmî Gazete Tarihi: 30.09.2014 Resmî Gazete Sayısı: 29135 (15/06/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20085&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5adresinden ulaşılmıştır).
Sabancılar Eren S. Toplumsal Cinsiyet, Kadın Bedeni Ve Kürtaj Hakkı Üzerine Değerlendirme. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi.2021;3(2):89-101.
Sayar T, Kılıç Öztürk Y. Türkiye’de Uygulanan Kürtajda Eşin Rızasını Alma Zorunluluğu ve Amerikan Yargısından Bir Örnek: PlannedParenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey Kararı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.2018;20(1):321-349
Soysal G, Özcan C, & Akın A. Dünyada ve Türkiye’de kadın, anne ve çocuk sağlığının güncel durumu. Sağlık ve Toplum.2022;32(1):3-13.
Şimşek S. “Türkiye’de Kadın Sağlığı Sorunları Ve Etkileyen Faktörler” TheJournal of World WomenStudies 2022; 7(1):37-44.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2018b). Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. (15/06/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kadin-ve-ureme-sagligi-db/Rehberler/dogum_sonu_bakim_2020.pdfadresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Müdürlüğü (2018). Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi.(15/06/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Rehberler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Taşkın L, Kukul K. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliğine giriş. Editör. Lale Taşkın. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Genişletişmiş XIII. Baskı. Ankara, 2016; 1-19.
Türk Hemşireler Derneği (THD) (2009). ) Hemşireler İçin Etik İlke ve Sorumluluklar.(15/06/2024 tarihinde https://www.thder.org.tr/uploads/files/hemsire-brosur.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2020). Dünya Nüfus Günü, 2020. (15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2020-33707adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2022). Toplumsal Cinsiyet İstatistikleri.(15/06/2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/toplumsal_cinsiyet_istatistikleri_2021.pdfadresinden ulaşılmıştır).
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2024). Doğum İstatistikleri, 2023.(15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2024). İstatistiklerle Kadın, 2023.(15/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2023-53675adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF (2023). MaternalMortality.(15/06/2024 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/maternal-mortality/adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF (2024). AntenatalCare.(15/06/2024 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/antenatal-care/adresinden ulaşılmıştır).
United Nations (2022). World Family Planning 2022.(15/06/2024 tarihinde https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2023/Feb/undesa_pd_2022_world-family-planning.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2016). WHO recommendations on antenatalcarefor a positivepregnancyexperience.(15/06/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/250796/9789241549912-eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
Who (2022). WHO recommendations on maternalandnewborncarefor a positive postnatal experience .(15/06/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/352658/9789240045989-eng.pdf?sequence=1adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2023). 1 in 6 peoplegloballyaffectedbyinfertility: WHO. (15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news/item/04-04-2023-1-in-6-people-globally-affected-by-infertility#:~:text=Large%20numbers%20of%20people%20are,care%20for%20those%20in%20needadresinden ulaşılmıştır).
WHO (2023b). Familyplanning/contraceptionmethods.(15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception
WHO (2024). MaternalMortality.(15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality adresinden ulaşılmıştır).
WHO (2024b). Abortion. (15/06/2024 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortionadresinden ulaşılmıştır).
World Bank (2020). PregnantWomenReceiving Prenatal Care.(15/06/2024 tarihinde https://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.ANVC.ZS?end=2021&skipRedirection=true&start=1984&view=chartadresinden ulaşılmıştır).
World Bank (2023). Fertility rate, total (birthsperwoman).(15/06/2024 tarihinde https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.INadresinden ulaşılmıştır).
Yıldırım Keskin A. (2020). Hastane Ortamında Etik Yaklaşımlar, Hasta Hakları ve Etik İkilemler. Yıldırım Keskin A. (Ed.) Hemşirelikte Etik Yaklaşımlar.İçinde (s.13-22). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Yücesoy H., Yıldırım F., Şahin E. (2021). İnfertilitenin kültürel, ekonomik, psikososyal ve cinsel yönüne güncel bir bakış: Temel hemşirelik yaklaşımları. Androl Bul 2021;23:256−263 https://doi.org/10.24898/tandro.2021.97360.
