Erzurum Eğitim Kurumları’ndan Kız Enstitüsü
Özet
Osmanlı Devleti’nde Tanzimat yılları ile kız çocuklarının eğitimini amaçlayan okullar açılmaya başlamış ve 1859 yılında kızlar için ilk Rüştiye açılmıştır. Meşrutiyet döneminde kızların eğitimi açısından önemli gelişmeler olmuş ve 1915 yılında İnas Darülfünunu faaliyete geçmiştir. Cumhuriyet döneminden itibaren ise Kız Sanat Okulları ve Kız Enstitüleri açılarak kız çocuklarının eğitimi yönünde önemli adımlar atılmıştır. Bu çalışmanın amacı, Erzurum Kız Enstitüsü’nün kurulmasından sonra kentte kadınların eğitim ve iş hayatına katılma süreçlerinin nasıl değiştiğini ve geliştiğini belirleyebilmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada nitel araştırma yöntemleri dahilinde tarihi araştırma yöntemlerinden faydalanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi ise içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Çalışmada ulaşılan veriler ışığında öncelikle 1932 yılında Erzurum Kız Öğretmen Okulu için yapılan düzenlemeler kapsamında dördüncü ve beşinci sınıflara öğrenci alınmasının kararlaştırıldığı görülmektedir. 18 Ocak 1936 tarihinde ise Erzurum'da Kız Sanat Okulu herhangi bir açılış töreni yapılmaksızın faaliyete geçtiği anlaşılmaktadır. 9 Ekim 1936 tarihinde de gerekli hazırlıklar tamamlandıktan sonra tekniker okulu binasında biçki-dikiş ve moda şubeleri ile Akşam Kız Sanat Okulu olarak eğitime başlamıştır. Sonuç olarak, Erzurum'daki kız enstitüleri Cumhuriyet'in eğitim politikalarının bir yansıması olarak toplumsal dönüşüm sürecinde önemli bir rol oynamış ve bölgedeki kadınların eğitim olanaklarını genişletmiştir. Bu okullar, kız öğrencilerin toplumsal ve ekonomik yaşama katılımını desteklemiştir.
Referanslar
AkşamGazetesi. (1932, Ağustos 24 ).
AkşamGazetesi. (1936, Mayıs 25).
AkşamGazetesi. (1937, Mayıs 18). Tahsin Uzer'in Nutku.
Akşit, E. E. (2005). Kızların Sessizliği Kız Enstitülerinin Uzun Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
Akyüz, Y. (2007). Türk Eğitim Tarihi M.Ö. 1000-M.S. 2007. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Akyüz, Y. (2021). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akadem.
Arığ, A. S. (2014). Türkiye’de Kız Enstitüleri: Gelenekten Geleceğe. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(20), s. 193-215.
Aydın, H. (2023). Cumhuriyet Dönemi'nde Kars, Erzurum ve Erzincan'a Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımları (1923-1950). Erzurum : Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
Aydın, M. K. (2018). Tek Parti Döneminde Doğu Anadolu Illerinde Açilan “Gezici Köy Kadinlari Kursu” ve Etkinlikleri. Turkish Studies, 13(26), s. 125-150.
Aydın, T. (2021). Cumhuriyet Döneminde Toplumsal Değişim ve Kalkınma İsteğinin Uygulamalı Bir Örnek Alanı: Maraş Kız ve Erkek Sanat Enstitüleri. History Studies, 13(6), s. 1997-2023.
BCA. (1965, Aralık 14). Erzurum Kız Enstitüsü 1. Kısım Inşaatında Fazladan Yaptırılan Iş Bedelinin Müteahhide Ödenmesi. BCA, 315-34-9 / 30-11-1-0 .
BİGM, B. İ. (1947). Milli Eğitim Orta Öğretim İstatistikleri 1945-1950. Ankara.
BİUM, B. İ. (1933). Maarif 1923-32 İstatistikleri. Ankara: Umum Müdürlük Devlet Matbaası.
Büyükçınar, A. (2015). Kız Teknik Okulları Müfredatı Kapsamındaki Üretimin Cumhuriyet Modernleşmesi Bağlamında İncelenmesi (1945-1975). İstanbul : İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
Büyükçınar, A. (2015). Kız Teknik Okulları Müfredatı Kapsamındaki Üretimin Cumhuriyet Modernleşmesi Bağlamında İncelenmesi (1945-1975). İstanbul : İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
Büyükçınar, A., & Turan, G. (2017). Kız Teknik Okulları Üretimleri ile Cumhuriyet Modernleşmesi İlişkisi (1945-1975). A. İlker, Y. İ. Yorulmaz, & Ç. Kaya (Dü.), II. Uluslararası Felsefe, Eğitim, Sanat ve Bilim Tarihi Sempozyumu 03-07 Mayıs 2017 içinde, (s. 72-88). Muğla,.
CumhuriyetGazetesi. (1939, Temmuz 24 ).
DİE, D. İ. (1967). Milli Eğitim Hareketleri 1927-1966. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.
DoğuGazetesi. (1938, Temmuz 15).
Erdem, Y. T. (2007). II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Kızların Eğitimi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
Eser, G., & Orak, A. (2015). Cumhuriyet Dönemi Kadın Eğitiminde Bir Atılım: Urfa Kız Enstitüsü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), s. 421-440.
HMTAL, H. M. (2024, 05 29). https://yakutiyektml.meb.k12.tr/icerikler/okul-tarihcesi_3409793.html adresinden alındı
Komisyon. (1967). Erzurum İl Yıllığı 1967. Erzurum: Çeltüt Matbaacılık Kollektif Şirketi.
Komisyon. (1974). 1973 Erzurum İl Yıllığı. Erzurum.
Köse, M. (2016). Türkiye’de 1942-1962 Yılları Arası Kız Çocukların Okullaşması Sorununun Günümüzle Karşılaştırılması. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), s. 34-53.
Olğaç, M. S. (2021). Cumhuriyet Döneminde Kadın ve Eğitim. Konya: Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Lisans Bitirme Tezi).
Özal, G. (2023). Modernleşme Sürecinde Kızların Eğitimi İçin Mimarlık: Kız Enstitüleri. Art-Sanat Dergisi(19), s. 393–414.
Özalp, R. (1956). Rakamlarla Türkiye'de Mesleki ve Teknik Öğretim. Ankara: Maarif Basımevi.
SonPostaGazetesi. (1938, Temmuz 23).
Soydan, A. (2002). Kadın Kimliğinin Oluşması Çerçevesinde Mesleki Teknik Eğitim (Cumhuriyet İdeolojisinin Kuruluş Sürecinde Kız Enstitüleri 1923-1940). Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi(1), s. 269-287.
Uğurcan, S. (1998). Osmanlı’dan Cumhuriyete Türk Kadını. Cumhuriyetin 75. Yıldönümü Toplantıları (s. 989-998). İstanbul: Marmara Üniversitesi.
UlusGazetesi. (1938, Temmuz 15).
VakitGazetesi. (1943, Ekim 8 ).
Zengin, E. (2021). Tek Parti Döneminde Erzurum Vilayetinde Sosyal ve Ekonomik Hayat (1930-1946). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
Zeynal, A. (2011). Selçuklu’dan Günümüze Erzurum Eğitim Kurumları Tarihi. Erzurum: Zafer Ofset.
Zeynal, A. (2023). Erzurum Eğitiminde Yüz Yıllık Gelişmeler. Erzurum Sevdası Dergisi, s. 70-73.
Referanslar
AkşamGazetesi. (1932, Ağustos 24 ).
AkşamGazetesi. (1936, Mayıs 25).
AkşamGazetesi. (1937, Mayıs 18). Tahsin Uzer'in Nutku.
Akşit, E. E. (2005). Kızların Sessizliği Kız Enstitülerinin Uzun Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
Akyüz, Y. (2007). Türk Eğitim Tarihi M.Ö. 1000-M.S. 2007. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Akyüz, Y. (2021). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akadem.
Arığ, A. S. (2014). Türkiye’de Kız Enstitüleri: Gelenekten Geleceğe. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(20), s. 193-215.
Aydın, H. (2023). Cumhuriyet Dönemi'nde Kars, Erzurum ve Erzincan'a Yapılan Kamu Harcamaları ve Yatırımları (1923-1950). Erzurum : Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
Aydın, M. K. (2018). Tek Parti Döneminde Doğu Anadolu Illerinde Açilan “Gezici Köy Kadinlari Kursu” ve Etkinlikleri. Turkish Studies, 13(26), s. 125-150.
Aydın, T. (2021). Cumhuriyet Döneminde Toplumsal Değişim ve Kalkınma İsteğinin Uygulamalı Bir Örnek Alanı: Maraş Kız ve Erkek Sanat Enstitüleri. History Studies, 13(6), s. 1997-2023.
BCA. (1965, Aralık 14). Erzurum Kız Enstitüsü 1. Kısım Inşaatında Fazladan Yaptırılan Iş Bedelinin Müteahhide Ödenmesi. BCA, 315-34-9 / 30-11-1-0 .
BİGM, B. İ. (1947). Milli Eğitim Orta Öğretim İstatistikleri 1945-1950. Ankara.
BİUM, B. İ. (1933). Maarif 1923-32 İstatistikleri. Ankara: Umum Müdürlük Devlet Matbaası.
Büyükçınar, A. (2015). Kız Teknik Okulları Müfredatı Kapsamındaki Üretimin Cumhuriyet Modernleşmesi Bağlamında İncelenmesi (1945-1975). İstanbul : İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
Büyükçınar, A. (2015). Kız Teknik Okulları Müfredatı Kapsamındaki Üretimin Cumhuriyet Modernleşmesi Bağlamında İncelenmesi (1945-1975). İstanbul : İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
Büyükçınar, A., & Turan, G. (2017). Kız Teknik Okulları Üretimleri ile Cumhuriyet Modernleşmesi İlişkisi (1945-1975). A. İlker, Y. İ. Yorulmaz, & Ç. Kaya (Dü.), II. Uluslararası Felsefe, Eğitim, Sanat ve Bilim Tarihi Sempozyumu 03-07 Mayıs 2017 içinde, (s. 72-88). Muğla,.
CumhuriyetGazetesi. (1939, Temmuz 24 ).
DİE, D. İ. (1967). Milli Eğitim Hareketleri 1927-1966. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.
DoğuGazetesi. (1938, Temmuz 15).
Erdem, Y. T. (2007). II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Kızların Eğitimi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi).
Eser, G., & Orak, A. (2015). Cumhuriyet Dönemi Kadın Eğitiminde Bir Atılım: Urfa Kız Enstitüsü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), s. 421-440.
HMTAL, H. M. (2024, 05 29). https://yakutiyektml.meb.k12.tr/icerikler/okul-tarihcesi_3409793.html adresinden alındı
Komisyon. (1967). Erzurum İl Yıllığı 1967. Erzurum: Çeltüt Matbaacılık Kollektif Şirketi.
Komisyon. (1974). 1973 Erzurum İl Yıllığı. Erzurum.
Köse, M. (2016). Türkiye’de 1942-1962 Yılları Arası Kız Çocukların Okullaşması Sorununun Günümüzle Karşılaştırılması. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), s. 34-53.
Olğaç, M. S. (2021). Cumhuriyet Döneminde Kadın ve Eğitim. Konya: Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Lisans Bitirme Tezi).
Özal, G. (2023). Modernleşme Sürecinde Kızların Eğitimi İçin Mimarlık: Kız Enstitüleri. Art-Sanat Dergisi(19), s. 393–414.
Özalp, R. (1956). Rakamlarla Türkiye'de Mesleki ve Teknik Öğretim. Ankara: Maarif Basımevi.
SonPostaGazetesi. (1938, Temmuz 23).
Soydan, A. (2002). Kadın Kimliğinin Oluşması Çerçevesinde Mesleki Teknik Eğitim (Cumhuriyet İdeolojisinin Kuruluş Sürecinde Kız Enstitüleri 1923-1940). Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi(1), s. 269-287.
Uğurcan, S. (1998). Osmanlı’dan Cumhuriyete Türk Kadını. Cumhuriyetin 75. Yıldönümü Toplantıları (s. 989-998). İstanbul: Marmara Üniversitesi.
UlusGazetesi. (1938, Temmuz 15).
VakitGazetesi. (1943, Ekim 8 ).
Zengin, E. (2021). Tek Parti Döneminde Erzurum Vilayetinde Sosyal ve Ekonomik Hayat (1930-1946). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
Zeynal, A. (2011). Selçuklu’dan Günümüze Erzurum Eğitim Kurumları Tarihi. Erzurum: Zafer Ofset.
Zeynal, A. (2023). Erzurum Eğitiminde Yüz Yıllık Gelişmeler. Erzurum Sevdası Dergisi, s. 70-73.
