Özgün Seramik Uygulamalarda Şaman Töreni Sembollerinden İz Düşümleri
Özet
Şamanların uygulamalarıyla, çağdaş sanatçıların eser üretim süreçlerinde yaşadıkları deneyimler arasında benzerlikler ve dolaylı ilişkiler olduğu öne sürülmektedir. Şamanizm, tarih boyunca birçok farklı medeniyet tarafından benimsenmiş ve uygulanmış, maneviyata dayalı bir sistemdir. Bu geleneği benimseyen toplumlarda, doğadaki tüm canlı ve cansız varlıkların özünde bir ruhun barındırıldığı düşüncesi hakimdir. Şamanlar, geleneksel olarak fiziksel ve ruhani dünyaları kontrol etme ve bu dünyalarla iletişim kurma yeteneğine sahip olduklarına inanılmıştır. Bunlara ek olarak, rehberlik ve şifa verme rollerini de üstlenmişlerdir. Bu çalışmada, şamanların ritüel uygulamaları ele alınmıştır. Ritüeller sırasında şamanların transa girip dünyadan soyutlanma eğilimleri dikkat çekicidir. Ritüel uygulamaları sırasında şamanların, ruhlarla kuracakları iletişimi güçlendirmek için çeşitli büyülü özelliklere sahip objelere başvurdukları ve bu objelerden güç aldıkları anlaşılmıştır. Şamanlar, düzenledikleri törenler sırasında fiziksel dünyayla ve insanlarla olan bütün ilişkilerini keserler. Şamanların yaşadığı cezbe hali, güncel sanatçıların eserlerini üretme aşamasında yaşadıkları farklı boyuta geçerek yaratıcılıklarını ortaya koyma sürecine benzemektedir. Bu aşamada, sanatçıların eser yaratım süreçleri, şamanların uyguladıkları törenler sırasında yaşadıkları dünyadan kopuş deneyimine oldukça yakındır. Öte yandan, sanatçıların kullandıkları malzemeler de, tıpkı şamanların tören uygulamalarında kullandıkları nesneler gibi kendilerine özel uygulama araçları olarak değerlendirilebilir. Şamanlar ve çağdaş sanatçılar arasındaki duygu durumu, sanatsal seramik çalışmaları üretim sürecinde hissedilmeye çalışılmıştır. Böylece, şamanlara ait objeler seramikle yeniden yorumlanarak değerlendirilmiştir. Araştırmayla elde edilen sonuçlarda, şamanların törenler sırasında kullandıkları objeler ve semboller ile çağdaş seramik sanatı arasında ne gibi ilişki olabileceği aydınlatılmaya çalışılmıştır.
Referanslar
Akgün, E. (2008). Türk dünyasında din ve gelenek üzerine- şamanizm, burhanizm ve yesevilik. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
Baldick, J. (2000). Havan ve şaman. İstanbul: Hil yayın.
Bayat, F. (2006). Ana hatlarıyla Türk şamanlığı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Benjamin, W. (2013). Pasajlar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Brinton, D. G. (1899). Religions of primitive peoples. Philadelphia: The Knickerbocker Press.
Cassirer, E. (2011). Sembol kavramının doğası. Ankara: Hece Yayınları.
Coe, G. A. (1916). The psychology of religion. Illinois: University Of Chicago Press.
Cooke, G. W. (1920). The social evolution of religion. Boston: The Stratford Company, Publishers.
Crawley, A. E. (1909). The idea of soul. Wisconsin: A & C Black Publishing House.
Czaplicka, M.A. (1914). Aborjinal siberia a study in social anthropology. London: Oxford University Press.
Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Dacheux, É. (2012). Kamusal Alan: Demokrasinin Anahtar Bir Kavramı. Éric Dacheux (Der.). Kamusal Alan (H. Köse, Çev.), s. 13-27. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Eliade, M. (1999). Şamanizm. Ankara: İmge Kitapevi Yayınları.
Esin, E. (1978). İslâmiyetten önceki Türk kültür târihi ve İslâma giriş, (Türk kültürü el-kitabı, II, cild I/B’ den ayrı basım). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası.
Fischer, E. (1990). Sanatın gerekliliği. Ankara: İmge Kitapevi.
Freud, S. (2015b). Totem ve tabu: büyü, gelenek ve yasak. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
Gombrich, E. H. (1997). Sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi Kitapevi A.Ş.
Gümüş, Ş. Türk kültüründe sihir/büyü ve fal: Türk destanlarından örneklerle. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 50, 1-21.
Hoppâl, M. (2015). Şamanlar ve semboller. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
İnan, A. (1986). Tarihte ve bugün şamanizm: materyaller ve araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Jung, G. C. (2015). İnsan ve sembolleri. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
Lacan, J. (2015). Dinin zaferi İstanbul: Altıkırkbeş Yayın.
Lévy-Bruhl, L. (2006). İlkel toplumlarda: mistik deneyim ve simgeler. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
Özgen M. (2018). Şamanizm ve “milli din” meselesine dair görüşler. Yıldırım Y. (Ed.), Sosyoloji yazıları içinde (55-79). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Perrin, M. (2003). Şamanizm. İstanbul: İletişim Yayınları.
Radloff, W. (2008). Türklük ve şamanlık. İstanbul: Örgün Yayınevi.
Roux, J. P. (1994). Türklerin ve Moğolların eski dini. İstanbul: İşaret Yayınları.
Roux, J. P. (2011). Eski Türk mitolojisi. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
Sipahi, A. (2006). Türk Halk İnançlarında Büyü ve Büyü ile İlgili Uygulamalar (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). T.C. Ankara Üniversitesi, Ankara.
Şener, C. (1996). Şamanizm. İstanbul: BDS Yayınları.
Yörükan, Y. Z. (2014). Müslümanlıktan evvel Türk dinleri: şamanizm. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Görsel 1: Oğuz Bozdemir
Görsel 2: Oğuz Bozdemir
Görsel 3: Oğuz Bozdemir
Referanslar
Akgün, E. (2008). Türk dünyasında din ve gelenek üzerine- şamanizm, burhanizm ve yesevilik. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
Baldick, J. (2000). Havan ve şaman. İstanbul: Hil yayın.
Bayat, F. (2006). Ana hatlarıyla Türk şamanlığı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Benjamin, W. (2013). Pasajlar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Brinton, D. G. (1899). Religions of primitive peoples. Philadelphia: The Knickerbocker Press.
Cassirer, E. (2011). Sembol kavramının doğası. Ankara: Hece Yayınları.
Coe, G. A. (1916). The psychology of religion. Illinois: University Of Chicago Press.
Cooke, G. W. (1920). The social evolution of religion. Boston: The Stratford Company, Publishers.
Crawley, A. E. (1909). The idea of soul. Wisconsin: A & C Black Publishing House.
Czaplicka, M.A. (1914). Aborjinal siberia a study in social anthropology. London: Oxford University Press.
Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Dacheux, É. (2012). Kamusal Alan: Demokrasinin Anahtar Bir Kavramı. Éric Dacheux (Der.). Kamusal Alan (H. Köse, Çev.), s. 13-27. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Eliade, M. (1999). Şamanizm. Ankara: İmge Kitapevi Yayınları.
Esin, E. (1978). İslâmiyetten önceki Türk kültür târihi ve İslâma giriş, (Türk kültürü el-kitabı, II, cild I/B’ den ayrı basım). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası.
Fischer, E. (1990). Sanatın gerekliliği. Ankara: İmge Kitapevi.
Freud, S. (2015b). Totem ve tabu: büyü, gelenek ve yasak. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
Gombrich, E. H. (1997). Sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi Kitapevi A.Ş.
Gümüş, Ş. Türk kültüründe sihir/büyü ve fal: Türk destanlarından örneklerle. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 50, 1-21.
Hoppâl, M. (2015). Şamanlar ve semboller. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
İnan, A. (1986). Tarihte ve bugün şamanizm: materyaller ve araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Jung, G. C. (2015). İnsan ve sembolleri. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
Lacan, J. (2015). Dinin zaferi İstanbul: Altıkırkbeş Yayın.
Lévy-Bruhl, L. (2006). İlkel toplumlarda: mistik deneyim ve simgeler. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
Özgen M. (2018). Şamanizm ve “milli din” meselesine dair görüşler. Yıldırım Y. (Ed.), Sosyoloji yazıları içinde (55-79). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Perrin, M. (2003). Şamanizm. İstanbul: İletişim Yayınları.
Radloff, W. (2008). Türklük ve şamanlık. İstanbul: Örgün Yayınevi.
Roux, J. P. (1994). Türklerin ve Moğolların eski dini. İstanbul: İşaret Yayınları.
Roux, J. P. (2011). Eski Türk mitolojisi. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
Sipahi, A. (2006). Türk Halk İnançlarında Büyü ve Büyü ile İlgili Uygulamalar (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). T.C. Ankara Üniversitesi, Ankara.
Şener, C. (1996). Şamanizm. İstanbul: BDS Yayınları.
Yörükan, Y. Z. (2014). Müslümanlıktan evvel Türk dinleri: şamanizm. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Görsel 1: Oğuz Bozdemir
Görsel 2: Oğuz Bozdemir
Görsel 3: Oğuz Bozdemir
