Aydın Kuvayımilliyesi’nde İki Öncü Şahsiyet: Yüzbaşı Tahir Bey ve Ali Zühtü Bey
Özet
Yunanlıların İzmir’i işgalinin bir sonucu olarak ortaya çıkan Aydın Kuvayımilliyesi’nin bünyesinde asker-sivil, toplumun farklı kesimlerinden çok sayıda insan yer almıştır. Bu çalışmada, biri sivil diğeri askerî kanattan olmak üzere iki öncü Kuvayımilliyecinin, bu dönemdeki faaliyetleri incelenmiştir. Bu isimlerden birincisi, Sultanhisarlı Ali Zühtü Bey’dir. Ali Zühtü Bey, Aydın Kuvayımilliyesi’nin sivil organları diyebileceğimiz Nazilli Kongreleri’nde yer aldığı gibi Nazilli Heyet-i Merkeziyesi’ne üye olarak seçilmiştir. Millî Mücadele’nin sonuna kadar bu kuruluşun bünyesinde çalışmalarını sürdürmüştür. Kendisinin mücadeleden sonra Celal Nuri’ye gönderdiği, Aydın Kuvâ-yıMilliyesi’nin ortaya çıkışını ve faaliyetlerini anlattığı bir mektubuna da ilk defa bu çalışmada yer verilmiştir. Çalışmada incelenen ikinci isim Yüzbaşı Tahir Bey’dir. Yüzbaşı Tahir Bey, Yunan işgalinin hemen başlangıcında Ödemiş’te inisiyatif alarak Kuvayımilliye’yi oluşturmaya ve işgale karşı silahla karşı koymaya teşebbüs eden tarihî şahsiyetlerden biridir. Ödemiş’teki ilk Kuvayımilliye’nin kumandanlığını yapan Yüzbaşı Tahir Bey, Aydın Kuvayımilliyesi’nin en üst askerî kuruluşu olan “Harekât-ı Harbiye-i Umumiye Heyeti” reisliğini yapmıştır. Bu çalışmada, Yüzbaşı Tahir Bey’in bu kuruluşun reisliğine getirilmeden önceki ve sonraki faaliyetleri ele alınmıştır. Ayrıca ilk defa bu çalışmada, bahsi edilen askerî kuruluşun bir krokisine yer verilmiştir.
Referanslar
ATASE Arşivi (Askeri Tarih ve Stratejik Etüd)
Osmanlı Belgelerinde Milli Mücadele ve Mustafa Kemal Atatürk, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2007.
Türk İstiklal Harbi, C. II, Kısım I, Genelkurmay Basımevi, II. Baskı, Ankara 1994.
AKCAN, Erol, Millî Mücadele’de Demirci Mehmet Efe (1919-1920) ATAM, Ankara 2014.
AKKOYUN, Turan, Millî Mücadele’de Aydın Kuvâ-yı Milliyesi, Kümbet Yayınları, Afyonkarahisar 2014.
ALBAYRAK, Mustafa, Millî Mücadele Dönemi’nde Batı Anadolu Kongreleri (17 Mart 1919-2 Ağustos 1920) ATAM, Ankara 1998.
AYDINEL, Sıtkı, Güneybatı Anadolu’da Kuvâ-yı Milliye Harekâtı, Kültür Bakanlığı Yayınları, III. Baskı, Ankara 2002.
BAYKAL, Bekir Sıtkı, Heyet-i Temsiliye Kararları, TTK, Ankara 1974.
COŞKUN, Alev, Kuva-yıMilliye’nin Kuruluşu, Çağ Pazarlama A.Ş., 3. Baskı, İstanbul 1998.
DAYI, Esin, Nazilli Kongresi, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 1998.
MÜFTÜLER, Lütfü, Millî Mücadele’de Aydın Cephesinin Kurucusu Denizli Heyet-i Milliyesi, Türk Dili Basımevi, Balıkesir 1947.
TEKELİ, İlhan- İLKİN, Selim, Cumhuriyetin Harcı. Köktenci Modernitenin Doğuşu, Bilgi Üniversitesi Yayınları, I. Baskı, İstanbul 2003.
AKER, M. Şefik, İstiklal Harbi’nde 57. Tümen ve Aydın Millî Cidali, C. II, Askeri Mecmua, İstanbul 1937.
Babamın Emanetleri, Ragıp Nurettin Eğe’nin Birinci Cihan Harbi Günlükleri ve Harbin Sonrası Hatıratı, Hazırlayan: Güneş N. Eğe-Akter, Dergah Yayınları, İstanbul 2006.
GÖKBEL, Asaf, Millî Mücadele’de Aydın, Çoşkun Matbaası, Aydın 1964.
Miralay Bekir Sami Günsav’ınMilli Mücadele Anıları, Yay. Haz. Muhittin Ünal, C. I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2016.
Sultanhisarlı Ali Zühtü Bey’in II. Meşrutiyet ve I. Dünya Savaşı Anıları, Haz. Bingül ADALIĞ, Zeus Kitabevi, I. Baskı, İzmir 2015.
PANCAR, Emine, Aydın ve Muğla Kuvâ-yı Milliyesi, Dokuz Eylül Üniversitesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi) İzmir 2010.
Referanslar
ATASE Arşivi (Askeri Tarih ve Stratejik Etüd)
Osmanlı Belgelerinde Milli Mücadele ve Mustafa Kemal Atatürk, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2007.
Türk İstiklal Harbi, C. II, Kısım I, Genelkurmay Basımevi, II. Baskı, Ankara 1994.
AKCAN, Erol, Millî Mücadele’de Demirci Mehmet Efe (1919-1920) ATAM, Ankara 2014.
AKKOYUN, Turan, Millî Mücadele’de Aydın Kuvâ-yı Milliyesi, Kümbet Yayınları, Afyonkarahisar 2014.
ALBAYRAK, Mustafa, Millî Mücadele Dönemi’nde Batı Anadolu Kongreleri (17 Mart 1919-2 Ağustos 1920) ATAM, Ankara 1998.
AYDINEL, Sıtkı, Güneybatı Anadolu’da Kuvâ-yı Milliye Harekâtı, Kültür Bakanlığı Yayınları, III. Baskı, Ankara 2002.
BAYKAL, Bekir Sıtkı, Heyet-i Temsiliye Kararları, TTK, Ankara 1974.
COŞKUN, Alev, Kuva-yıMilliye’nin Kuruluşu, Çağ Pazarlama A.Ş., 3. Baskı, İstanbul 1998.
DAYI, Esin, Nazilli Kongresi, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum 1998.
MÜFTÜLER, Lütfü, Millî Mücadele’de Aydın Cephesinin Kurucusu Denizli Heyet-i Milliyesi, Türk Dili Basımevi, Balıkesir 1947.
TEKELİ, İlhan- İLKİN, Selim, Cumhuriyetin Harcı. Köktenci Modernitenin Doğuşu, Bilgi Üniversitesi Yayınları, I. Baskı, İstanbul 2003.
AKER, M. Şefik, İstiklal Harbi’nde 57. Tümen ve Aydın Millî Cidali, C. II, Askeri Mecmua, İstanbul 1937.
Babamın Emanetleri, Ragıp Nurettin Eğe’nin Birinci Cihan Harbi Günlükleri ve Harbin Sonrası Hatıratı, Hazırlayan: Güneş N. Eğe-Akter, Dergah Yayınları, İstanbul 2006.
GÖKBEL, Asaf, Millî Mücadele’de Aydın, Çoşkun Matbaası, Aydın 1964.
Miralay Bekir Sami Günsav’ınMilli Mücadele Anıları, Yay. Haz. Muhittin Ünal, C. I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2016.
Sultanhisarlı Ali Zühtü Bey’in II. Meşrutiyet ve I. Dünya Savaşı Anıları, Haz. Bingül ADALIĞ, Zeus Kitabevi, I. Baskı, İzmir 2015.
PANCAR, Emine, Aydın ve Muğla Kuvâ-yı Milliyesi, Dokuz Eylül Üniversitesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi) İzmir 2010.
