Haberde Doğruluk-Haber Doğrulama Faaliyetleri
Özet
Gazetecilik pratiği olarak doğrulama faaliyetleri incelendiğinde, haber doğrulamanın gazeteciliğin her dönemi açısından önemli olduğu sonucuna varılacaktır. Günümüzün medya koşulları düşünüldüğünde ise farklılığın ne olduğu sorusunun cevabı çok açıktır. Kullanıcı türevli içeriklerin sosyal medya kanallarından yayılımı, geçmişten farklı olarak kolayca manipüle edilebilir, bağlamından koparılabilir ve yeniden kurmaca bir içerikle servis edilebilir. Bu da günümüzdeki haber doğrulama faaliyetinin gelenekselden farklı olarak daha fazla içerik ve kaynak kontrolüne, daha fazla teknik ve yazılım bilgisine sahip olması gerekliliğini doğurmaktadır. Enformasyon miktarı düşünüldüğünde ise değerlendirme ve filtreleme yapılacak mesajın çokluğu başlı başına bir sorunu oluşturmaktadır. Yeni teknolojiler ile üretim konusunda avantaj sağlayan bilgi kirliliğinin aktörleri, doğrulama faaliyeti yürüten servisler ve platformlar kadar emek ve maliyet harcamamaktadır. Üretiminden ziyade tespitinin daha zor olduğu dezenformasyon içerikleri, doğruluk tespit yöntemleri açısından yeni teknolojilerin kullanımını zorunlu kılmaktadır. Hem iş gücü hem maliyet açısından bakıldığında doğrulama faaliyetlerinin medya kuruluşları ve sivil toplum örgütleri açısından önemli bir sorunu oluşturduğu söylenebilir. Diğer taraftan, gazeteciler ve sıradan kullanıcılar açısından bakıldığında hem içerik üretmenin hem de tüketmenin doğruluk temelinde yapılmasında zorlukların günümüz iletişim dünyasının önemli bir problemini oluşturduğu ifade etmek mümkündür.
Referanslar
Akyüz, S. S., Gülnar, B., & Kazaz, M. (2021). Yeni Medyada Haber Güvenilirliği Sorunu: Üniversite Öğrencilerinin Sahte/Yalan Haberlere Yönelik Doğrulama Refleksleri. OPUS, 17(36), 2816-2840.
Alpay, Y. (2017). Yalanın Siyaseti: Yalanın Meşrulaştırılması, Hakikatın Önemsizleşmesi ve Hileli Akıl Yürütme Teknikleri. İstanbul: Destek Yayınları.
Binark, M., & Bayraktutan, G. (2013). Ayın Karanlık Yüzü: Yeni Medya ve Etik. İstanbul : Kalkedon Yayıncılık.
Brandtzaeg, P. B., & Følstad, A. (2017). Trust and Distrust in Online Fact- Checking Services. Communications of The ACM, 60(9), 65-71.
Brandtzaeg, P. B., Følstad, A., & Domínguez, M. A. (2018). How Journalists and Social Media Users Perceive Online Fact-Checking and Verification Services. Journalism Practice, 12(9), 1109-1129.
Buttry, S. (2014). Verification Fundamentals: Rules to Live By. C. Silverman içinde, Verification Handbook 1 (s. 14-17). Maastricht: The European Journalism Centre.
Büyükafşar, M. (2019). Haber ve Doğruluk İlişkisi:"Yalan Haber" ve Haber Doğrulama Pratikleri.Yayınlanmamış Doktora Tezi.İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Castells, M. (2013). Ağ Toplumunun Yükselişi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Çömlekçi, M. F. (2019). Sosyal Medya Dezenformasyon ve Haber Doğrulama Pratikleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi(Uluslararası Türk Dünya Basın Sempozyumu Özel Sayısı-7), 1549-1563.
Duke Reporters’ Lab. (2022). Fact-checking. https://reporterslab.org/fact-checking/ 24.06.2024.
Erkan, G., & Ayhan, A. (2018). Siyasal İletişimde Dezenformasyon ve Sosyal Medya:Bir Doğrulama Platformu Olarak Teyit.Org. Akdeniz İletişim Dergisi, 202-223.
Geray, H. (2003). İletişim ve Teknoloji: Uluslararası Birikim Düzeninde Yeni Medya Politikaları. Ankara: Ütopya.
Gitelman, L., & G.B., P. (2003). What's new about new media? G. L., & P. G.B. içinde, New Media (s. 1740-1915). Cambridge: MA: MIT Press.
Güz, N. (2018). News Transformation from Traditional Media to New Media. N. Güz, & C. Yeğen içinde, Media with Its News,Approaches and Fractions in the New Media Age (s. 17-40). Berlin: Peter Lang GmbH Internationaler Verlag der Wissenschaften.
Hanselowski, A. (2020). A Machine-Learning-Based Pipeline Approach to Automated Fact-Checking. Darmstadt: Technische UniversitätTechnische Universität.
Işık, U. (2007). Medya Bağımlılığı Teorisi Doğrultusunda İnternet Kullanımının Etkileri ve İnternet Bağımlılığı.Yayınlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Keyes, R. (2017). Hakikat Sonrası Çağ. İzmir: Deli Dolu Yayınları.
Kurt, H. (2014). Gazetecilik Pratiği ve Sosyal Medya. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(4), 821-835.
McIntyre, L. (2019). Hakikat Sonrası. (M. F. Biçici, Çev.) İstanbul: Can Sanat Yayınları.
Moura, M. A., & Tavares de Paula, L. (2020). Cognitive Authority, Accountability, and the Anatomy of Lies: Experiments to Detect Fake News in Digital Environments. R. K. K. Dalkir içinde, Navigating Fake News, Alternative Facts, and Misinformation in a Post-Truth World (s. 259-272). Hershey: IGI Global.
Ünal, R., & Taylan, A. (2017). Sağlık İletişiminde Yalan Haber-Yanlış Enformasyon Sorunu ve Doğrulama Platformları. Atatürk İletişim Dergisi(14), 81-100.
Yumrutaş, M. (2022). Covid-19 Pandemi Sürecinde Aşı Haberleri ve Haber Doğrulama Platformları: “Doğruluk Payı” ve “Teyit” Örnekleri. Etkileşim(9), 194-222.
Referanslar
Akyüz, S. S., Gülnar, B., & Kazaz, M. (2021). Yeni Medyada Haber Güvenilirliği Sorunu: Üniversite Öğrencilerinin Sahte/Yalan Haberlere Yönelik Doğrulama Refleksleri. OPUS, 17(36), 2816-2840.
Alpay, Y. (2017). Yalanın Siyaseti: Yalanın Meşrulaştırılması, Hakikatın Önemsizleşmesi ve Hileli Akıl Yürütme Teknikleri. İstanbul: Destek Yayınları.
Binark, M., & Bayraktutan, G. (2013). Ayın Karanlık Yüzü: Yeni Medya ve Etik. İstanbul : Kalkedon Yayıncılık.
Brandtzaeg, P. B., & Følstad, A. (2017). Trust and Distrust in Online Fact- Checking Services. Communications of The ACM, 60(9), 65-71.
Brandtzaeg, P. B., Følstad, A., & Domínguez, M. A. (2018). How Journalists and Social Media Users Perceive Online Fact-Checking and Verification Services. Journalism Practice, 12(9), 1109-1129.
Buttry, S. (2014). Verification Fundamentals: Rules to Live By. C. Silverman içinde, Verification Handbook 1 (s. 14-17). Maastricht: The European Journalism Centre.
Büyükafşar, M. (2019). Haber ve Doğruluk İlişkisi:"Yalan Haber" ve Haber Doğrulama Pratikleri.Yayınlanmamış Doktora Tezi.İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Castells, M. (2013). Ağ Toplumunun Yükselişi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Çömlekçi, M. F. (2019). Sosyal Medya Dezenformasyon ve Haber Doğrulama Pratikleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi(Uluslararası Türk Dünya Basın Sempozyumu Özel Sayısı-7), 1549-1563.
Duke Reporters’ Lab. (2022). Fact-checking. https://reporterslab.org/fact-checking/ 24.06.2024.
Erkan, G., & Ayhan, A. (2018). Siyasal İletişimde Dezenformasyon ve Sosyal Medya:Bir Doğrulama Platformu Olarak Teyit.Org. Akdeniz İletişim Dergisi, 202-223.
Geray, H. (2003). İletişim ve Teknoloji: Uluslararası Birikim Düzeninde Yeni Medya Politikaları. Ankara: Ütopya.
Gitelman, L., & G.B., P. (2003). What's new about new media? G. L., & P. G.B. içinde, New Media (s. 1740-1915). Cambridge: MA: MIT Press.
Güz, N. (2018). News Transformation from Traditional Media to New Media. N. Güz, & C. Yeğen içinde, Media with Its News,Approaches and Fractions in the New Media Age (s. 17-40). Berlin: Peter Lang GmbH Internationaler Verlag der Wissenschaften.
Hanselowski, A. (2020). A Machine-Learning-Based Pipeline Approach to Automated Fact-Checking. Darmstadt: Technische UniversitätTechnische Universität.
Işık, U. (2007). Medya Bağımlılığı Teorisi Doğrultusunda İnternet Kullanımının Etkileri ve İnternet Bağımlılığı.Yayınlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Keyes, R. (2017). Hakikat Sonrası Çağ. İzmir: Deli Dolu Yayınları.
Kurt, H. (2014). Gazetecilik Pratiği ve Sosyal Medya. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(4), 821-835.
McIntyre, L. (2019). Hakikat Sonrası. (M. F. Biçici, Çev.) İstanbul: Can Sanat Yayınları.
Moura, M. A., & Tavares de Paula, L. (2020). Cognitive Authority, Accountability, and the Anatomy of Lies: Experiments to Detect Fake News in Digital Environments. R. K. K. Dalkir içinde, Navigating Fake News, Alternative Facts, and Misinformation in a Post-Truth World (s. 259-272). Hershey: IGI Global.
Ünal, R., & Taylan, A. (2017). Sağlık İletişiminde Yalan Haber-Yanlış Enformasyon Sorunu ve Doğrulama Platformları. Atatürk İletişim Dergisi(14), 81-100.
Yumrutaş, M. (2022). Covid-19 Pandemi Sürecinde Aşı Haberleri ve Haber Doğrulama Platformları: “Doğruluk Payı” ve “Teyit” Örnekleri. Etkileşim(9), 194-222.
