Gazetecilik- Etik İlişkisi ve Yalan Haber Olgusu
Özet
Gazetecilik ve etik ilişkisi, gazetecilik mesleğinin temel taşlarından biridir. Gazetecilerin, haberlerini hazırlarken belirli etik ilkeleri takip etmeleri beklenmektedir. Gazetecilik etiği, gazetecilerin haber toplama, sunma, bilgi iletişimi ve toplumu bilgilendirme süreçlerinde uymaları gereken kuralları belirlemektedir. Doğruluk, tarafsızlık, gizlilik ve çıkar çatışması gibi ilkeleri benimseyerek hareket eden gazeteciler, topluma güvenilir ve objektif bilgi sağlama görevini yerine getirmektedirler.
İletişim teknolojilerinde yaşanan değişimlerle birlikte, gazetecilik mesleği ve haber olgusu da dönüşmüştür. Gazetecilik etik ilkeleri arasında yer alan doğruluk kavramı günümüz gazetecilik pratikleri içerisinde yeniden sorgulanmaktadır.
Son yıllarda önemli bir problem haline gelen 'yalan haber' ile karşı karşıya olan haber olgusu, kamunun bilgilenmesine ve hakikate erişmesine hizmet etme misyonunu ciddi şekilde tehdit etmektedir. Yalan haberler, yanlış bilgi sağlama, manipülasyon yapma veya çeşitli amaçlarla yayılma eğilimindedir ve toplum üzerinde olumsuz etkileri vardır. Bu bölümde de gazetecilik ve etik üzerine temel ilkelere değinilerek, yalan haber olgusu ve etkilerine değinilmiştir. Ayrıca bölüm içerisinde yalan haberlerin kaynaklarından bahsedilerek, tespit edilmesi ve yalan haberlerin önlenmesi için öneriler sunulmuştur.
Referanslar
Alemdar, K. (1999). Medya ve Etik. K. Alemdar İçinde, Medya Gücü ve Demokratik Kurumlar (S. 253-258). İstanbul: Afa Yayıncılık.
Altıntaş, M. (2023). Akademisyenlerin Robot Gazeteciliğine İlişkin Bakış Açısı. Ö. F. Aslan, & S. Atılgan İçinde, İletişim Perspektifinde Sosyal ve Ekonomik Olaylar (S. 133-153). İstanbul: Efeakademi Yayınları.
Altıntop, M., & Bak, G. (2020). Türkiye’de Basın Özdenetimi. Ankara: İksad Yayınevi.
Arsan, E. (2005). Haber ve Habercilik. S. Alankuş İçinde, Gazetecilik ve Habercilik (S. 137-152). İstanbul: IPS İletişim Vakfı.
Baykal, K. C. (2021). Türk Basın Tarihinde Özdenetim Kuruluşları ile Devlet Arasındaki İlişkiler. Selçuk İletişim Dergisi, 14(4), 1948-1971.
Büyükbaykal, C. I. (2012). Basında Etik Anlayışı. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | IstanbulUniversityFacultyofCommunicationJournal(20), 49-54. https://doi.org/10.17064/iüifhd.26678
Cevizci, A. (2002). Etiğe Giriş. İstanbul: Paradigma Yayınları.
Çığ, Ü., & Çığ, E. Ç. (2011). Haber Endüstrisi ve Gazetecilik Etiği. İş Ahlakı Dergisi, 4(8), 25-60.
Dawaer. (2021). Fake News AndSocialStability. İngiltere: UNDP.
Demir, V. (1988). Türkiye'de Medya ve Özdenetim. İstanbul: İletişim Yayınları.
Demir, V. (2006). Medya Etiği. İstanbul: Beta Yayıncılık.
Devran, Y., & Özcan, Ö. F. (2017). Habercilikte Hegemonya Mücadelesi: Yurttaş Gazeteciliği Fırsat Mı Tehdit Mi? Global Media Journal TR Edition, 7(14), 150-173.
Graves, L., &Cherebini, F. (2016). The Rise Of Fact-CheckingSitesin Europe. Reuters InstituteDigital News Report 2016. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/research/files/The%2520Rise%2520Of%2520Fact-Checking%2520Sites%2520In%2520Europe.pdf
Kaya, E. Ü. (2006). Basın Etiği (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Koro-Ljungberg, M., Carlson, D., &Montana, A. (2019). ProductiveForces Of Post-Truth. QualitativeInquiry, 25(6), 583-590.
Matelski, M. (2000). TV Haberciliğinde Etik. İstanbul: Yapı Kredi Yayını.
Narwal, B. (2018). Fake News InDigital Media. 2018 International Conference on Advancesın Computing, Communication Control and Networking (ICACCCN) (S. 977-981). Delhi, India: IndiraGandhi Delhi Technical UniversityforWomen.
Rigel, N., & Çağlar, Ş. (2010). Kanatlı Kelimeler Örneklerle Haber Tasarımı. İstanbul: Anonim Yayıncılık.
Schlapp, H. (2013). Gazeteciliğe Giriş. Ankara: Vestfalya Eyaletler Yayınevi.
TDK (2015). Türk Dil Kurumu Başkanlığı Etik Rehberi. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Tokgöz, O. (1994). Temel Gazetecilik. Ankara: İmge Yayınevi.
Topsakal, T. (2021). Dijital Ortamda Yanlış Bilgi ve Haberlerin Yayılması: Koronavirüs Salgın Haberlerine Dair Bir İnceleme. İNİF E-Dergi, 6(1), 382-400.
Uluk, M. (2018). Hakikat Sonrası Çağda Yeni Medya ve Yalan Haber. Eskişehir: Dorlion Yayınları.
Uzun, R. (2016). İletişim Etiği. Ankara: Dipnot Yayınları.
Uzun, R. (2020). Sahte Haber Oksimoronu Işığında Değişen Haber Ortamını Yeniden Düşünmek. Ö. Erkmen, B. Ataman, & B. Çoban İçinde, Yeni Gazetecilik Mecralar, Deneyimler, Olanaklar (S. 53-82). İstanbul: Epsilon Yayınevi.
Üstün, H. (2013). Türk Basın Birliği’nin 1939–1946 Arasında Gazetecilerin Çalışma İlişkilerini Kurumlaştırma Girişimleri ve Günümüze Bıraktığı Miras. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | IstanbulUniversityFaculty of CommunicationJournal(45), 149-170.
Yıldırım, G., & Kadıoğlu, S. (2007). Etik ve Tıp Etiği Temel Kavramları. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 29(2), 7-12.
Zhang, X. a. (2020). An Overviewof Online Fake News: Characterization, Detection, andDiscussion. Information Processing& Management, 57(2).
Referanslar
Alemdar, K. (1999). Medya ve Etik. K. Alemdar İçinde, Medya Gücü ve Demokratik Kurumlar (S. 253-258). İstanbul: Afa Yayıncılık.
Altıntaş, M. (2023). Akademisyenlerin Robot Gazeteciliğine İlişkin Bakış Açısı. Ö. F. Aslan, & S. Atılgan İçinde, İletişim Perspektifinde Sosyal ve Ekonomik Olaylar (S. 133-153). İstanbul: Efeakademi Yayınları.
Altıntop, M., & Bak, G. (2020). Türkiye’de Basın Özdenetimi. Ankara: İksad Yayınevi.
Arsan, E. (2005). Haber ve Habercilik. S. Alankuş İçinde, Gazetecilik ve Habercilik (S. 137-152). İstanbul: IPS İletişim Vakfı.
Baykal, K. C. (2021). Türk Basın Tarihinde Özdenetim Kuruluşları ile Devlet Arasındaki İlişkiler. Selçuk İletişim Dergisi, 14(4), 1948-1971.
Büyükbaykal, C. I. (2012). Basında Etik Anlayışı. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | IstanbulUniversityFacultyofCommunicationJournal(20), 49-54. https://doi.org/10.17064/iüifhd.26678
Cevizci, A. (2002). Etiğe Giriş. İstanbul: Paradigma Yayınları.
Çığ, Ü., & Çığ, E. Ç. (2011). Haber Endüstrisi ve Gazetecilik Etiği. İş Ahlakı Dergisi, 4(8), 25-60.
Dawaer. (2021). Fake News AndSocialStability. İngiltere: UNDP.
Demir, V. (1988). Türkiye'de Medya ve Özdenetim. İstanbul: İletişim Yayınları.
Demir, V. (2006). Medya Etiği. İstanbul: Beta Yayıncılık.
Devran, Y., & Özcan, Ö. F. (2017). Habercilikte Hegemonya Mücadelesi: Yurttaş Gazeteciliği Fırsat Mı Tehdit Mi? Global Media Journal TR Edition, 7(14), 150-173.
Graves, L., &Cherebini, F. (2016). The Rise Of Fact-CheckingSitesin Europe. Reuters InstituteDigital News Report 2016. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/research/files/The%2520Rise%2520Of%2520Fact-Checking%2520Sites%2520In%2520Europe.pdf
Kaya, E. Ü. (2006). Basın Etiği (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Koro-Ljungberg, M., Carlson, D., &Montana, A. (2019). ProductiveForces Of Post-Truth. QualitativeInquiry, 25(6), 583-590.
Matelski, M. (2000). TV Haberciliğinde Etik. İstanbul: Yapı Kredi Yayını.
Narwal, B. (2018). Fake News InDigital Media. 2018 International Conference on Advancesın Computing, Communication Control and Networking (ICACCCN) (S. 977-981). Delhi, India: IndiraGandhi Delhi Technical UniversityforWomen.
Rigel, N., & Çağlar, Ş. (2010). Kanatlı Kelimeler Örneklerle Haber Tasarımı. İstanbul: Anonim Yayıncılık.
Schlapp, H. (2013). Gazeteciliğe Giriş. Ankara: Vestfalya Eyaletler Yayınevi.
TDK (2015). Türk Dil Kurumu Başkanlığı Etik Rehberi. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Tokgöz, O. (1994). Temel Gazetecilik. Ankara: İmge Yayınevi.
Topsakal, T. (2021). Dijital Ortamda Yanlış Bilgi ve Haberlerin Yayılması: Koronavirüs Salgın Haberlerine Dair Bir İnceleme. İNİF E-Dergi, 6(1), 382-400.
Uluk, M. (2018). Hakikat Sonrası Çağda Yeni Medya ve Yalan Haber. Eskişehir: Dorlion Yayınları.
Uzun, R. (2016). İletişim Etiği. Ankara: Dipnot Yayınları.
Uzun, R. (2020). Sahte Haber Oksimoronu Işığında Değişen Haber Ortamını Yeniden Düşünmek. Ö. Erkmen, B. Ataman, & B. Çoban İçinde, Yeni Gazetecilik Mecralar, Deneyimler, Olanaklar (S. 53-82). İstanbul: Epsilon Yayınevi.
Üstün, H. (2013). Türk Basın Birliği’nin 1939–1946 Arasında Gazetecilerin Çalışma İlişkilerini Kurumlaştırma Girişimleri ve Günümüze Bıraktığı Miras. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi | IstanbulUniversityFaculty of CommunicationJournal(45), 149-170.
Yıldırım, G., & Kadıoğlu, S. (2007). Etik ve Tıp Etiği Temel Kavramları. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 29(2), 7-12.
Zhang, X. a. (2020). An Overviewof Online Fake News: Characterization, Detection, andDiscussion. Information Processing& Management, 57(2).
