Geleneksel Gazeteciliğe Alternatif Bir Yöntem Olarak Yurttaş Gazeteciliği
Özet
1980 ve 1990’lı yıllarda medya kuruluşlarının tekelleşmesi, gazetecilerin ekonomik sıkıntılardan kaynaklı siyasi ve ticari erk sahipleriyle yakın ilişkiler kurması, demokrasinin olması gerektiği gibi işlememesi gibi etkenler okuyucunun/izleyicinin medyaya olan güvenini zedelemiştir. Basının dördüncü güç olma işlevini giderek kaybettiği bir dönemde yeni gazetecilik arayışlarına girilmiş ve geleneksel gazeteciliğe alternatif bir yaklaşım olan yurttaş gazeteciliği hareketi doğmuştur.
Yurttaş gazeteciliği, basın ve yayın ile ilgili herhangi bir eğitim almamış, bir medya kuruluşunda çalışmayan ancak şahit olduğu olayları bilgi, belge, fotoğraf veya görüntü ile kaydetmeyi ve bunu halka duyurmayı görev edinen kişi ya da grupların gösterdiği bir gazetecilik pratiğidir. Yurttaş gazeteciliği genellikle ana akım medyada kendine yer bulamayan, azınlıkların, dezavantajlı grupların, sesini duyuramayan toplulukların sesi olma işlevini üstlenmektedir. Bu yeni gazetecilik hareketi ile yurttaşlar kendi imkanlarıyla bir kuruluşun yönlendirmesi veya kısıtlaması olmaksızın yolsuzlukların önlenmesi, kişisel hakların korunması, siyasi ve ekonomik sorunlar hakkında seslerini duyurabilmektedir.
Yurttaş gazeteciliği, çeşitli sebeplerden ötürü okuyucu ile kopukluk yaşayan gazetelerin, yurttaşı habere dahil ederek yeniden bu bağı güçlendirmeyi hedeflemektedir. Böylece okuyucunun basına olan ilgisinin ve güvenin tazelenmesi, yurttaşlık haklarının farkına varması ve demokrasi bilincinin yükselmesi amaçlanmaktadır.
Türkiye’de ve Dünya’da yükselen yurttaş gazeteciliği uygulamaları ile olumlu ilerlemeler katedilmiş, haberin üretimi ve yayınlanması ana akım medyanın tekelinde olmaktan çıkmıştır. Ancak yurttaş gazeteciliği de kendi içinde birtakım sorunlar barındırmaktadır. Bu çalışmada yurttaş gazeteciliğinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan etmenler, yurttaş gazeteciliği kavramı, yurttaş gazeteciliği uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar tartışılmıştır.
Referanslar
Allan (2009) Historiesof citizenjournalism. S. Allan ve E. Thorsen (Der.) Citizenjournalism: Global perspectives. New York: Peter Lang.
Alankuş S. (2003), Demokratik bir medya ortamı için yerel/sivil medya ve yeni imkanlar. S. Alankuş (Ed.), Medya ve toplum içinde, İstanbul:IPS Yayınları.
Alankuş (2009) Yeni habercilik arayışları: Hak odaklı habercilik, yurttaş gazeteciliği, barış gazeteciliği. S. Alankuş (Ed). Gazeteciliğe başlarken okuldan haber odasına içinde(s. 88-127). İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları
Arık (2013) 75 Arık, E. (2013). “Yurttaş gazeteciliğin günümüzdeki görünümü: twitter gazeteciliği örneği”,İletişim,Kuram ve Araştırma Dergisi (36) 273-287.
Askeroğlu, E. D. &Karakulakoğlu, S. E. (2019). Geleneksel medyadan yeni medyaya geçiş sürecinde değişen gazetecilik ‘yurttaş gazeteciliği’: Kuşaklar üzerine bir araştırma, Gümüşhane Üniversitesi İletişim FakültesiElektronik Dergisi, 7(1): 508-536.
Balel, C. (2009). Günümüz Türk basınında yurttaş gazeteciliğinin durumu veuygulamalarının değerlendirilmesi, [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi.
Burak, B. (2023). Yurttaş gazeteciliği üzerine. http://www.perspektif.online/yurttaş-gazeteciliği-üzerine/
Campbell, V. (2015). Theorizingcitizenship in citizenjournalism, JournalDigitalJournalism, 3(5)704-719.
Cangöz, İncilay (2005). Yurttaş gazeteciliği ve yerel basın. S. Alankuş (Ed.), Gazetecilik ve habercilik içinde. İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları.
Çambay, S. (2015).Bilgi çağında sosyal sorumluluk odaklı gazetecilik: Yurttaş gazeteciliği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(38), 910-916.
Çakır, R. (2017). Söyleşi: Limon satmadan da onurlugazetecilik yapılabilir. https://m.bianet.org/biamag/medya/192069-gazeteci-rusen-cakir-limon-satmadan-da onurlu-gazetecilik-yapilabilir.
Çevikel, T. (2011). Profesyonel haber medyasında yurttaş katılımı: CNNTürk-Haberim örneğinde katılımcı gazeteciliğin sınırları, Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (14)55-77.
Dağtaş, E. (2007). Yurttaşlık haklarının inşası ekseninde Eskişehir yerel basınında online (çevrimiçi) bir örnek: Midas Gazetesi, Yeni Medya Çalışmaları içinde, M. Binark (Ed.), Ankara: Dipnot Yayınları.
Dedeoğlu, G. (2016). Teknoloji, İletişim, Yeni Medya ve Etik, İstanbul: Sentez Yayınları
Devran, Y. ve Özcan Ö. F. (2017). Habercilikte hegemonya mücadelesi: Yurttaş gazeteciliği: Fırsat mı tehdit mi?”, Global Media Journal TR Edition, (7)150-173.
Doctorow, C. (2006). Dan GillmorExplains “CitizenJournalism” http://www.boingboing. net/2006/05/02/dan-gillmor-explains.html,
Dündar,C. (2017). Kelepçemizmasamızasürtünüyor hala…https://ozguruz.org/2017/09/13/ kelepcemiz-masamiza-surtunuyor-hala-can-dundar-yazdi/
Çoban B.&Ataman, B.(2018). Profesyonel gazetecinin yurttaş gazeteciliği ile imtihanı. Kafka yayınları.
Güngör, N. (2013). İletişim kuramlar yaklaşımlar, Ankara: Siyasal Kitabevi.
Högerl, J. (2010). An Agency Full of Citizens? HowNewsAgenciesCopewithCitizenJournalism:Theirconcernsandstrategies.ReutersInstituteFellowshipPaper.Oxford:UniversityofOxford.
Kalsın, B. (2016). Geçmişten Geleceğe İnternet Gazeteciliği: Türkiye Örneği,İstanbul: IPS Vakfı Yayınları.
Kütükoğlu, E.& Demir, C. (2023). İnternet gazeteciliğine karşı yurttaş gazeteciliği: Sorun mu? Alternatif mi? Uluslararası Sosyal Medya ve İletişim Araştırmaları Dergisi. (4) 6, 22-44
Kouzvyd. R (2020).Coronavirus goes viral: Quantifyingthe COVID-19 misinformationepidemic on Twitter”, Cureus, 12(3) 1-8.
Mapudzi, H., &Osunkunle, O. (2017). Citizenjournalism as a contestant in thehistory of journalism, South AfricanJournalforCommunicationTheoryandResearch, 43(1) 17-36.
Önder, M. (2011). Whataccountsforchangingpublictrust in government? Acausalanalysiswithstructuralequation model.Journal of US-ChinaPublic Administration, 8(2) 154-165.
Özkan Kutlu, T.& Bekiroğlu, O. (2010). Türkiye’de yurttaş gazeteciliği bağlamında internet haberciliği: Bianet örneğinde kentsel dönüşüm projesiyle ilgili haberlerin analizi. Selçuk İletişim Dergisi, 6(2).
Tokgöz, O. (2001). Türkiye’de yerel medyanın yapısı ve örgütlenişi, İletişim Dergisi(9), 5-39.
Utma, S. (2023). Anaakım medya karşısında alternatif bir söylem: Yurttaş gazeteciliği. Sosyal Bilimlerde Akademik Analiz ve Yorumlar.B. Çoban & B. Ataman(Ed.) Özgür Yayınları.
Shaffer, J. (2004) Themediaandcivicengagement, http://www.pewcenter.org/ doingcj/ speeches/s_grantmakers.html,
Uzun, R. (2006). Gazetecilikte yeni bir yönelim: Yurttaş gazeteciliği. SelçukÜniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16): 633-656.
Ünal, R. (2014). Yurttaşın ürettiği içeriğin ana akım medyada kullanımı ‘Haber sizsiniz’ programı Örneği. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişimAraştırmaları Dergisi, 4 (2) 109-125.
Yılmaz, E. (2024). Alternatif bir yayıncılık ortamı olarak haber podcastleri. [Yayınlanmamış Doktora Tezi.] Anadolu Üniversitesi.
Referanslar
Allan (2009) Historiesof citizenjournalism. S. Allan ve E. Thorsen (Der.) Citizenjournalism: Global perspectives. New York: Peter Lang.
Alankuş S. (2003), Demokratik bir medya ortamı için yerel/sivil medya ve yeni imkanlar. S. Alankuş (Ed.), Medya ve toplum içinde, İstanbul:IPS Yayınları.
Alankuş (2009) Yeni habercilik arayışları: Hak odaklı habercilik, yurttaş gazeteciliği, barış gazeteciliği. S. Alankuş (Ed). Gazeteciliğe başlarken okuldan haber odasına içinde(s. 88-127). İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları
Arık (2013) 75 Arık, E. (2013). “Yurttaş gazeteciliğin günümüzdeki görünümü: twitter gazeteciliği örneği”,İletişim,Kuram ve Araştırma Dergisi (36) 273-287.
Askeroğlu, E. D. &Karakulakoğlu, S. E. (2019). Geleneksel medyadan yeni medyaya geçiş sürecinde değişen gazetecilik ‘yurttaş gazeteciliği’: Kuşaklar üzerine bir araştırma, Gümüşhane Üniversitesi İletişim FakültesiElektronik Dergisi, 7(1): 508-536.
Balel, C. (2009). Günümüz Türk basınında yurttaş gazeteciliğinin durumu veuygulamalarının değerlendirilmesi, [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi.
Burak, B. (2023). Yurttaş gazeteciliği üzerine. http://www.perspektif.online/yurttaş-gazeteciliği-üzerine/
Campbell, V. (2015). Theorizingcitizenship in citizenjournalism, JournalDigitalJournalism, 3(5)704-719.
Cangöz, İncilay (2005). Yurttaş gazeteciliği ve yerel basın. S. Alankuş (Ed.), Gazetecilik ve habercilik içinde. İstanbul: IPS İletişim Vakfı Yayınları.
Çambay, S. (2015).Bilgi çağında sosyal sorumluluk odaklı gazetecilik: Yurttaş gazeteciliği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(38), 910-916.
Çakır, R. (2017). Söyleşi: Limon satmadan da onurlugazetecilik yapılabilir. https://m.bianet.org/biamag/medya/192069-gazeteci-rusen-cakir-limon-satmadan-da onurlu-gazetecilik-yapilabilir.
Çevikel, T. (2011). Profesyonel haber medyasında yurttaş katılımı: CNNTürk-Haberim örneğinde katılımcı gazeteciliğin sınırları, Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (14)55-77.
Dağtaş, E. (2007). Yurttaşlık haklarının inşası ekseninde Eskişehir yerel basınında online (çevrimiçi) bir örnek: Midas Gazetesi, Yeni Medya Çalışmaları içinde, M. Binark (Ed.), Ankara: Dipnot Yayınları.
Dedeoğlu, G. (2016). Teknoloji, İletişim, Yeni Medya ve Etik, İstanbul: Sentez Yayınları
Devran, Y. ve Özcan Ö. F. (2017). Habercilikte hegemonya mücadelesi: Yurttaş gazeteciliği: Fırsat mı tehdit mi?”, Global Media Journal TR Edition, (7)150-173.
Doctorow, C. (2006). Dan GillmorExplains “CitizenJournalism” http://www.boingboing. net/2006/05/02/dan-gillmor-explains.html,
Dündar,C. (2017). Kelepçemizmasamızasürtünüyor hala…https://ozguruz.org/2017/09/13/ kelepcemiz-masamiza-surtunuyor-hala-can-dundar-yazdi/
Çoban B.&Ataman, B.(2018). Profesyonel gazetecinin yurttaş gazeteciliği ile imtihanı. Kafka yayınları.
Güngör, N. (2013). İletişim kuramlar yaklaşımlar, Ankara: Siyasal Kitabevi.
Högerl, J. (2010). An Agency Full of Citizens? HowNewsAgenciesCopewithCitizenJournalism:Theirconcernsandstrategies.ReutersInstituteFellowshipPaper.Oxford:UniversityofOxford.
Kalsın, B. (2016). Geçmişten Geleceğe İnternet Gazeteciliği: Türkiye Örneği,İstanbul: IPS Vakfı Yayınları.
Kütükoğlu, E.& Demir, C. (2023). İnternet gazeteciliğine karşı yurttaş gazeteciliği: Sorun mu? Alternatif mi? Uluslararası Sosyal Medya ve İletişim Araştırmaları Dergisi. (4) 6, 22-44
Kouzvyd. R (2020).Coronavirus goes viral: Quantifyingthe COVID-19 misinformationepidemic on Twitter”, Cureus, 12(3) 1-8.
Mapudzi, H., &Osunkunle, O. (2017). Citizenjournalism as a contestant in thehistory of journalism, South AfricanJournalforCommunicationTheoryandResearch, 43(1) 17-36.
Önder, M. (2011). Whataccountsforchangingpublictrust in government? Acausalanalysiswithstructuralequation model.Journal of US-ChinaPublic Administration, 8(2) 154-165.
Özkan Kutlu, T.& Bekiroğlu, O. (2010). Türkiye’de yurttaş gazeteciliği bağlamında internet haberciliği: Bianet örneğinde kentsel dönüşüm projesiyle ilgili haberlerin analizi. Selçuk İletişim Dergisi, 6(2).
Tokgöz, O. (2001). Türkiye’de yerel medyanın yapısı ve örgütlenişi, İletişim Dergisi(9), 5-39.
Utma, S. (2023). Anaakım medya karşısında alternatif bir söylem: Yurttaş gazeteciliği. Sosyal Bilimlerde Akademik Analiz ve Yorumlar.B. Çoban & B. Ataman(Ed.) Özgür Yayınları.
Shaffer, J. (2004) Themediaandcivicengagement, http://www.pewcenter.org/ doingcj/ speeches/s_grantmakers.html,
Uzun, R. (2006). Gazetecilikte yeni bir yönelim: Yurttaş gazeteciliği. SelçukÜniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16): 633-656.
Ünal, R. (2014). Yurttaşın ürettiği içeriğin ana akım medyada kullanımı ‘Haber sizsiniz’ programı Örneği. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişimAraştırmaları Dergisi, 4 (2) 109-125.
Yılmaz, E. (2024). Alternatif bir yayıncılık ortamı olarak haber podcastleri. [Yayınlanmamış Doktora Tezi.] Anadolu Üniversitesi.
