Canlı Verici Bakımı
Özet
Canlıdan organ nakli, organını vermeye gönüllü sağlıklı bir bireyden organın alınarak organ yetmezliği olan hastaya nakledilmesini içerir. Kendilerine doğrudan fayda sağlayamayacak bir ameliyata giren canlı vericiler için en iyi sonucu elde etmek, koordineli multidisipliner bir bakım gerektirir. Bu koordineli bakım, ameliyat öncesi kapsamlı hasta değerlendirmesinin yanı sıra ameliyat sonrası kaliteli bakımın ve takibin sağlanmasını içerir. Bağış süreci boyunca canlı verici güvenliğini korumak üzere, potansiyel bağışçıların eğitilmeleri, değerlendirilmeleri ve kendilerine danışmanlık sunulması önemlidir. Bu bölümde bu doğrultuda, canlı vericilerin ameliyat sonrası hızlı ve güvenli iyileşmesini sağlamak için organ nakli sürecindeki bakım unsurlarına ilişkin güncel bilgilerin ele alınması amaçlanmaktadır.
Referanslar
Özçürümez G,Tanrıverdi N, Zileli L.Böbrek Transplantasyonu ve Psikiyatri.Klinik Psikiyatri 2003;6:225-234.
Sağlık Bakanlığı. Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği 2022. Resmî Gazete Tarihi: 09.12.2022 Resmî Gazete Sayısı: 32038. Erişim: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39872&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Noyan M.A,Sertöz Ö.Ö,Elbi H,Çetin Ö. Canlıdan Organ Naklinde Ruhsal Değerlendirme Anadolu Psikiyatri Dergisi 2011;12:84-89.
Pan, X.-H.; Toh, J.Z.K.; Ng, C.H.; Tay, P.W.L.; Wong, N.W.; Kow, A.W.C.; Vathsala, A.; Tan, E.X.-X.; Muthiah, M.D.; Lim, W.H. Mental Health and Well-Being of Solid Organ Transplant Donors. The Forgotten Sacrifices. Transplantology 2021; 2: 274–287. https://doi.org/10.3390/ transplantology2030026
Rudow DLP, Warburton KM. Selection and Postoperative Care of the Living Donor. Medical Clinics of North America, 2016; 100(3): 599-611. https://doi.org/10.1016/j.mcna.2016.01.009.
Elola-Olasso AM,Gonzalez EM,Diaz JCM,Garcia I,Segurola CL,Usera MA,Short and Long Term Outcomes After Living Donor Liver Transplantation.Transplantation Proc.2005;37(9):3884-6.
Tay, M. Türkiye’de doku ve organ naklinin önemi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2016; 3(3): 106-110
Gotardo DRM,Strauss E,Teixeira MCD,Machado MCC.Liver Transplantation and Quality of Life:Relevance of a Specific Liver Disease Questionnaire. Liver International.2007;28(1):99-106.
Gülen H., Karaca A. Organ Transplantasyonu Sürecinde Donör Eğitimi ve Hemşirelik Bakımı. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2018; 8(2): 83-88.
Aydın ÇK.Organ veya Doku Ticareti Suçu.Ankara Barosu Dergisi .2011;2011(1):129-62
Bozkurt B., Dayangac M., Tokat Y. Living Donor Liver Transplantation. Chirurgia. 2017; 112(3): 217-228. http://dx.doi.org/10.21614/chirurgia.112.3.217
British Transplantation Society. Guidelines for Living Donor Kidney Transplantation, 4th ed.; British Transplantation Society: Birmingham, UK, 2018. https://bts.org.uk/wp-content/uploads/2018/07/FINAL_LDKT-guidelines_June-2018.pdf
Gali B, Rosen CB, Plevak DJ. Living donor liver transplantation: selection, perioperative care, and outcome. J Intensive Care Med. 2012; 27(2):71-8. doi: 10.1177/0885066610394313.
Lentine, K.L.; Kasiske, B.L.; Levey, A.S.; Adams, P.L.; Alberú, J.; Bakr, M.A.; Gallon, L.; Garvey, C.A.; Guleria, S.; Li, P.K.-T.; et al. KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors. Transplant 2017, 101, S7–S105.
Yücetin L. Canlı vericili nakil. Çevik Ö, Özyürek P, editörler. Organ nakli hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. s. 51-62.
Yılmaz M, Karakoç A. Böbrek Naklinde Alıcı ve Donörlerin Değerlendirilmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 2015; 2: 31-38.
Mandelbrot DA, Reese PP, Garg N, Thomas CP, Rodrigue JR, Schinstock C, Doshi M, Cooper M, Friedewald J, Naik AS, Kaul DR, Ison MG, Rocco MV, Verbesey J, Hladunewich MA, Ibrahim HN, Poggio ED. KDOQI US Commentary on the 2017 KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors. Am J Kidney Dis. 20207 5(3):299-316. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2019.10.005
British Transplantation Society. Living Donor Liver Transplantation; British Transplantation Society: Birmingham, UK, 2015.
The Organ Procurement and Transplantation Network- www.unos.org)
JCI Akreditasyon Standartları 7. Edisyon, 2021.s.153-159
Çetin Ç, Cebeci F. Böbrek nakli hastasının bakım yönetimi. Özbaş A, editör. Organ Nakilleri ve Hemşirelik Bakımı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.31-8.
Abu-Gazala S, Olthoff KM. Current Status of Living Donor Liver Transplantation in the United States. Annu Rev Med. 2019; 70:225-238. doi: 10.1146/annurev-med-051517-125454.
Şimşek M. Organ nakli hemşireliği. Çevik Ö, Özyürek P, editörler. Nakil immünolojisi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. s. 75-81.
Taşkıran E, Akar H, Yıldırım M, Erbaş O. Karaciğer nakli: Endikasyonlar, kontrendikasyonlar, rejeksiyon ve uzun dönem takip. FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi. 2016; 1(2): 59-66. doi: 10.5606/fng.transplantasyon. 2016.011.
Frutosa MA, Crespob M, Valentínc MO. Hernándeza D, Sequerad P, Domínguez-Gile B, Pascualb J. Living-donor kidney transplant: guidelines with updated evidence. Nefrologia. 2023; 42(S 2): 1–4
Keven K, Turkmen A, suleymanlar g. European Best Practice guideline on Kidney Donor and Recipient Evaluation And Perioperative Care. Turkish Nephrology. Dialysis and Transplantation Journal. 2016;25(1):32-40.
Rudow DL, Swartz K, Phillips C, Hollenberger J, Smith T, Steel JL. The Psychosocial and Independent Living Donor Advocate Evaluation and Post-surgery Care of Living Donors. J Clin Psychol Med Settings. 2015 Sep;22(2-3):136-49. doi: 10.1007/s10880-015-9426-7.
Gümüşkaya Braddley O, Çavdar İ. Karaciğer nakli hastasının bakım yönetimi. Özbaş A, editör. Organ Nakilleri ve Hemşirelik Bakımı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.39-47.
Shukhman E, Hunt J, LaPointe-Rudow D, Mandelbrot D, Hays RE, Kumar V, Schaefer H, Al Ammary F, Henderson ML, Nishio-Lucar A, Cooper M, Lentine KL. Evaluation and care of international living kidney donor candidates: Strategies for addressing common considerations and challenges. Clin Transplant. 2020 Mar;34(3):e13792. doi: 10.1111/ctr.13792.
Cebeci F., Kiraz N. Organ Nakli. Cerrahi Hemşireliği Kitabı. (Ed: Meryem Yavuz van Giersbergen). Ankara Nobel Tıp Kitabevi. Birinci Baskı; 2023: 566-580.
Williams, A. M., Broderick, D., O'Driscoll, C. & Elmes, R. Development of a donor driven assessment protocol in Western Australia based on experiences of living renal donors. Nephrology Nursing Journal. 2007; 34(1): 66-70.
Thuluvath AJ, Peipert J., Berkowitz R., Siddiqui O., Whitehead B., Thomas A., Levitsky J., Caicedo-Ramirez J., Ladner DP. Donor quality of life after living donor liver transplantation: a review of the literature Dig Med Res 2021;4:49 | https://dx.doi.org/10.21037/dmr-
Kute, V.B.; Agarwal, S.K.; Sahay, M.; Kumar, A.; Rathi, M.; Prasad, N.; Sharma, R.K.; Gupta, K.L.; Shroff, S.; Saxena, S.K.; et al. Kidney-paired donation to increase living donor kidney transplantation in India: Guidelines of Indian Society of Organ Transplantation–2017. Indian J. Nephrol. 2018, 28, 1–9.
Japanese Liver Transplantation Society. Guidelines for Liver Donor Surgery. Available online: http://jlts.umin.ac.jp/history/ donor.html (accessed on 7 May 2021).
Garg AX, Levey AS, Kasiske BL, Cheung M, Lentine KL; KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors Work Group and Evidence Review Team. Application of the 2017 KDIGO Guideline for the Evaluation and Care of Living Kidney Donors to Clinical Practice. Clin J Am Soc Nephrol. 2020 Jun 8;15(6):896-905. doi: 10.2215/CJN.12141019.
Pieper B, Sieggreen M, Freeland B, Kulwicki P, Frattaroli M, Sidor D, et al. Discharge information needs of patients after surgery. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2006; 33(3): 281-90.
Referanslar
Özçürümez G,Tanrıverdi N, Zileli L.Böbrek Transplantasyonu ve Psikiyatri.Klinik Psikiyatri 2003;6:225-234.
Sağlık Bakanlığı. Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği 2022. Resmî Gazete Tarihi: 09.12.2022 Resmî Gazete Sayısı: 32038. Erişim: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39872&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Noyan M.A,Sertöz Ö.Ö,Elbi H,Çetin Ö. Canlıdan Organ Naklinde Ruhsal Değerlendirme Anadolu Psikiyatri Dergisi 2011;12:84-89.
Pan, X.-H.; Toh, J.Z.K.; Ng, C.H.; Tay, P.W.L.; Wong, N.W.; Kow, A.W.C.; Vathsala, A.; Tan, E.X.-X.; Muthiah, M.D.; Lim, W.H. Mental Health and Well-Being of Solid Organ Transplant Donors. The Forgotten Sacrifices. Transplantology 2021; 2: 274–287. https://doi.org/10.3390/ transplantology2030026
Rudow DLP, Warburton KM. Selection and Postoperative Care of the Living Donor. Medical Clinics of North America, 2016; 100(3): 599-611. https://doi.org/10.1016/j.mcna.2016.01.009.
Elola-Olasso AM,Gonzalez EM,Diaz JCM,Garcia I,Segurola CL,Usera MA,Short and Long Term Outcomes After Living Donor Liver Transplantation.Transplantation Proc.2005;37(9):3884-6.
Tay, M. Türkiye’de doku ve organ naklinin önemi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2016; 3(3): 106-110
Gotardo DRM,Strauss E,Teixeira MCD,Machado MCC.Liver Transplantation and Quality of Life:Relevance of a Specific Liver Disease Questionnaire. Liver International.2007;28(1):99-106.
Gülen H., Karaca A. Organ Transplantasyonu Sürecinde Donör Eğitimi ve Hemşirelik Bakımı. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2018; 8(2): 83-88.
Aydın ÇK.Organ veya Doku Ticareti Suçu.Ankara Barosu Dergisi .2011;2011(1):129-62
Bozkurt B., Dayangac M., Tokat Y. Living Donor Liver Transplantation. Chirurgia. 2017; 112(3): 217-228. http://dx.doi.org/10.21614/chirurgia.112.3.217
British Transplantation Society. Guidelines for Living Donor Kidney Transplantation, 4th ed.; British Transplantation Society: Birmingham, UK, 2018. https://bts.org.uk/wp-content/uploads/2018/07/FINAL_LDKT-guidelines_June-2018.pdf
Gali B, Rosen CB, Plevak DJ. Living donor liver transplantation: selection, perioperative care, and outcome. J Intensive Care Med. 2012; 27(2):71-8. doi: 10.1177/0885066610394313.
Lentine, K.L.; Kasiske, B.L.; Levey, A.S.; Adams, P.L.; Alberú, J.; Bakr, M.A.; Gallon, L.; Garvey, C.A.; Guleria, S.; Li, P.K.-T.; et al. KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors. Transplant 2017, 101, S7–S105.
Yücetin L. Canlı vericili nakil. Çevik Ö, Özyürek P, editörler. Organ nakli hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. s. 51-62.
Yılmaz M, Karakoç A. Böbrek Naklinde Alıcı ve Donörlerin Değerlendirilmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 2015; 2: 31-38.
Mandelbrot DA, Reese PP, Garg N, Thomas CP, Rodrigue JR, Schinstock C, Doshi M, Cooper M, Friedewald J, Naik AS, Kaul DR, Ison MG, Rocco MV, Verbesey J, Hladunewich MA, Ibrahim HN, Poggio ED. KDOQI US Commentary on the 2017 KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors. Am J Kidney Dis. 20207 5(3):299-316. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2019.10.005
British Transplantation Society. Living Donor Liver Transplantation; British Transplantation Society: Birmingham, UK, 2015.
The Organ Procurement and Transplantation Network- www.unos.org)
JCI Akreditasyon Standartları 7. Edisyon, 2021.s.153-159
Çetin Ç, Cebeci F. Böbrek nakli hastasının bakım yönetimi. Özbaş A, editör. Organ Nakilleri ve Hemşirelik Bakımı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.31-8.
Abu-Gazala S, Olthoff KM. Current Status of Living Donor Liver Transplantation in the United States. Annu Rev Med. 2019; 70:225-238. doi: 10.1146/annurev-med-051517-125454.
Şimşek M. Organ nakli hemşireliği. Çevik Ö, Özyürek P, editörler. Nakil immünolojisi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. s. 75-81.
Taşkıran E, Akar H, Yıldırım M, Erbaş O. Karaciğer nakli: Endikasyonlar, kontrendikasyonlar, rejeksiyon ve uzun dönem takip. FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi. 2016; 1(2): 59-66. doi: 10.5606/fng.transplantasyon. 2016.011.
Frutosa MA, Crespob M, Valentínc MO. Hernándeza D, Sequerad P, Domínguez-Gile B, Pascualb J. Living-donor kidney transplant: guidelines with updated evidence. Nefrologia. 2023; 42(S 2): 1–4
Keven K, Turkmen A, suleymanlar g. European Best Practice guideline on Kidney Donor and Recipient Evaluation And Perioperative Care. Turkish Nephrology. Dialysis and Transplantation Journal. 2016;25(1):32-40.
Rudow DL, Swartz K, Phillips C, Hollenberger J, Smith T, Steel JL. The Psychosocial and Independent Living Donor Advocate Evaluation and Post-surgery Care of Living Donors. J Clin Psychol Med Settings. 2015 Sep;22(2-3):136-49. doi: 10.1007/s10880-015-9426-7.
Gümüşkaya Braddley O, Çavdar İ. Karaciğer nakli hastasının bakım yönetimi. Özbaş A, editör. Organ Nakilleri ve Hemşirelik Bakımı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.39-47.
Shukhman E, Hunt J, LaPointe-Rudow D, Mandelbrot D, Hays RE, Kumar V, Schaefer H, Al Ammary F, Henderson ML, Nishio-Lucar A, Cooper M, Lentine KL. Evaluation and care of international living kidney donor candidates: Strategies for addressing common considerations and challenges. Clin Transplant. 2020 Mar;34(3):e13792. doi: 10.1111/ctr.13792.
Cebeci F., Kiraz N. Organ Nakli. Cerrahi Hemşireliği Kitabı. (Ed: Meryem Yavuz van Giersbergen). Ankara Nobel Tıp Kitabevi. Birinci Baskı; 2023: 566-580.
Williams, A. M., Broderick, D., O'Driscoll, C. & Elmes, R. Development of a donor driven assessment protocol in Western Australia based on experiences of living renal donors. Nephrology Nursing Journal. 2007; 34(1): 66-70.
Thuluvath AJ, Peipert J., Berkowitz R., Siddiqui O., Whitehead B., Thomas A., Levitsky J., Caicedo-Ramirez J., Ladner DP. Donor quality of life after living donor liver transplantation: a review of the literature Dig Med Res 2021;4:49 | https://dx.doi.org/10.21037/dmr-
Kute, V.B.; Agarwal, S.K.; Sahay, M.; Kumar, A.; Rathi, M.; Prasad, N.; Sharma, R.K.; Gupta, K.L.; Shroff, S.; Saxena, S.K.; et al. Kidney-paired donation to increase living donor kidney transplantation in India: Guidelines of Indian Society of Organ Transplantation–2017. Indian J. Nephrol. 2018, 28, 1–9.
Japanese Liver Transplantation Society. Guidelines for Liver Donor Surgery. Available online: http://jlts.umin.ac.jp/history/ donor.html (accessed on 7 May 2021).
Garg AX, Levey AS, Kasiske BL, Cheung M, Lentine KL; KDIGO Clinical Practice Guideline on the Evaluation and Care of Living Kidney Donors Work Group and Evidence Review Team. Application of the 2017 KDIGO Guideline for the Evaluation and Care of Living Kidney Donors to Clinical Practice. Clin J Am Soc Nephrol. 2020 Jun 8;15(6):896-905. doi: 10.2215/CJN.12141019.
Pieper B, Sieggreen M, Freeland B, Kulwicki P, Frattaroli M, Sidor D, et al. Discharge information needs of patients after surgery. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2006; 33(3): 281-90.
