Karaciğer Nakli Öncesi ve Sonrası Hemşirelik Bakımı
Özet
Karaciğer nakli, son dönem karaciğer yetmezliği olan hastalarda uygulanan en etkin tedavi yöntemi olup, modern tıptaki en başarılı gelişmelerden birisidir. Karaciğer nakli alıcılarının 5 yıllık sağ kalım oranı dünya çapında yaklaşık %72-84 arasında değişmektedir. Karaciğer naklinin başarısı için iyi organize olmuş multidisipliner ekip çalışması gerekmektedir. Karaciğer nakli öncesi hasta hazırlığı ameliyat öncesi, ameliyat gecesi ve ameliyat günü hazırlığı şeklinde planlanmalıdır. Bu süreçte nakil öncesi alıcı adaylarının fizyolojik, psikolojik ve yasal olarak ayrıntılı bir şekilde hazırlanması nakil başarısında oldukça önemlidir. Karaciğer nakli sonrası erken dönemde görülen komplikasyonların en aza indirilmesi, erken dönem taburculuğun sağlanması hasta sağ kalımında ve hasta yaşam kalitesinin artırılmasında ameliyat sonrası hemşirelik bakımı önemli yer tutmaktadır.
Referanslar
Sakai T, Ko JS, Crouch CE, Kumar S, Little MB, Chae MS, et al. Perioperative management of adult living donor liver transplantation: Part 1–recipients. Clinical Transplantation. 2022;36(6):e14667. doi: 10.1111/ctr.14667.
Mendes KDS, Galvão CM. Liver transplantation: evidence for nursing care. Revista Latino-Americana de Enfermagem. 2008;16:915-22. doi:10.1590/S0104-11692008000500019.
Taşkıran E, Harun A, Yıldırım M, Erbaş O. Karaciğer nakli: Endikasyonlar, kontrendikasyonlar, rejeksiyon ve uzun dönem takip. İstanbul Bilim Üniversitesi Florence Nightingale Transplantasyon Dergisi. 2016;1(2):59-66.doi: 10.5606/fng.transplantasyon.2016.011.
Altınbaş Y. Karaciğer nakli ve hemşirelik bakımı. In: Cahide ÇP, Özyürek (ed.) Organ Nakli Hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. p. 149-62.
Murat Akyıldız GG. Canlı vericili karaciğer transplantasyonunda karaciğer transplantasyonu öncesi değerlendirme.: Alıcı ve verici hazırlığı. In: S Öİ, Tekin; T, Ünek (ed.) Karaciğer Transplantasyonu. İzmir: Ven Kitap; 2016. p. 245-60.
Driscoll C, Gallagher L, Schaeffer M. Liver Transplanta-tion. Cupples S, Lerret S, McCalmont V, Ohler L (ed.) Core curriculum for transplant nurses. China. Wolters Kluwer; 2017.
Pollok JM, Tinguely P, Berenguer M, Niemann CU, Raptis DA, Spiro M, et al. Enhanced recovery for liver transplantation: recommendations from the 2022 International Liver Transplantation Society consensus conference. The Lancet Gastroenterology & Hepatology. 2023;8(1):81-94. doi:10.1016/S2468-153(22)00268-0.
Özbaş A. Organ naklinde bakım (Transplantasyonda bakım). In: Neriman Akyolcu NK, Güler Aksoy (ed.) Cerrahi Hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. p. 673-709.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Surgical Site Infectionsa and Treatent, Clinical Guideline. (18/09/2023 tarihinde https://www.nice.org.uk/guidance/ng125 adresinden ulaşılmıştır).
ERAS Protokolünün Temel Öğeleri ERAS Türkiye Derneği 2019 (20/07/2023 tarihinde http://eras.org.tr/page.php?id=10&saglikCalisani=true adresinden ulaşılmıştır).
Adam R, Karam V, Cailliez V. O Grady JG, Mirza D, Cherqui D, et al. 2018 Annual report of the European liver transplant registry (ELTR)–50-year evolution of liver transplantation Transpl Int. 2018;31(12):1293-317. doi: 10.1111/tri.13358.
Yang LS, Shan LL, Saxena A, Morris DL. Liver transplantation: a systematic review of long‐term quality of life. Liver international. 2014;34(9):1298-313. doi: 10.1111/liv.12553.
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Doku, Organ Nakli Ve Diyaliz Hizmetleri Dairesi Başkanlığı (20/07/2023 tarihinde https://organkds.saglik.gov.tr/DSS/PUBLIC/Transplant_Liver.aspx. adresinden ulaşılmıştır).
Global observatory on donation and transplantation data (GODT) 2023 (20/07/2023 tarihinde http://www.transplantobservatory.org/export-database/ adresinden ulaşılmıştır).
Brustia R, Monsel A, Skurzak S, Schiffer E, Carrier FM, Patrono D, et al. Guidelines for perioperative care for liver transplantation: enhanced recovery after surgery (ERAS) recommendations. Transplantation.2022;106(3):552-61.doi:10.1097/TP.0000000000003808.
Girometti R, Como G, Bazzocchi M, Zuiani C. Post-operative imaging in liver transplantation: state-of-the-art and future perspectives. World Journal of Gastroenterology: WJG. 2014;20(20):6180. doi: 10.3748/wjg.v20.i20.6180.
Rudow DL, Goldstein MJ. Critical care management of the liver transplant recipient. Critical care nursing quarterly. 2008;31(3):232-43. doi: 10.1097/01.CNQ.0000325048.01776.f2.
Gillespie M, Rizzolo D. A systems-based approach to patient care after liver transplantation. JAAPA. 2018;31(1):14-9. doi: 10.1097/01.JAA.0000527694.68417.0a.
Korkmaz D, TN Ö. Karaciğer Nakli Yapılan Hastanın Yoğun Bakım Süreci. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences. 2021;13(1):139-51.doi: 10.5336/nurses.2020-75828.
Karabulut N, Aktaş YY. Karaciğer transplantasyonu sonrası hastaların yaşadığı sorunlar ve hemşirelik girişimleri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012;1(1):37-42.
Hernandez MDP, Martin P, Simkins J. Infectious complications after liver transplantation. Gastroenterology & hepatology. 2015;11(11):741.
Pergam SA. Infection prevention in transplantation. Current infectious disease reports. 2016;18:1-10.doi: 10.1007/s11908-015-0513-6.
Referanslar
Sakai T, Ko JS, Crouch CE, Kumar S, Little MB, Chae MS, et al. Perioperative management of adult living donor liver transplantation: Part 1–recipients. Clinical Transplantation. 2022;36(6):e14667. doi: 10.1111/ctr.14667.
Mendes KDS, Galvão CM. Liver transplantation: evidence for nursing care. Revista Latino-Americana de Enfermagem. 2008;16:915-22. doi:10.1590/S0104-11692008000500019.
Taşkıran E, Harun A, Yıldırım M, Erbaş O. Karaciğer nakli: Endikasyonlar, kontrendikasyonlar, rejeksiyon ve uzun dönem takip. İstanbul Bilim Üniversitesi Florence Nightingale Transplantasyon Dergisi. 2016;1(2):59-66.doi: 10.5606/fng.transplantasyon.2016.011.
Altınbaş Y. Karaciğer nakli ve hemşirelik bakımı. In: Cahide ÇP, Özyürek (ed.) Organ Nakli Hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2017. p. 149-62.
Murat Akyıldız GG. Canlı vericili karaciğer transplantasyonunda karaciğer transplantasyonu öncesi değerlendirme.: Alıcı ve verici hazırlığı. In: S Öİ, Tekin; T, Ünek (ed.) Karaciğer Transplantasyonu. İzmir: Ven Kitap; 2016. p. 245-60.
Driscoll C, Gallagher L, Schaeffer M. Liver Transplanta-tion. Cupples S, Lerret S, McCalmont V, Ohler L (ed.) Core curriculum for transplant nurses. China. Wolters Kluwer; 2017.
Pollok JM, Tinguely P, Berenguer M, Niemann CU, Raptis DA, Spiro M, et al. Enhanced recovery for liver transplantation: recommendations from the 2022 International Liver Transplantation Society consensus conference. The Lancet Gastroenterology & Hepatology. 2023;8(1):81-94. doi:10.1016/S2468-153(22)00268-0.
Özbaş A. Organ naklinde bakım (Transplantasyonda bakım). In: Neriman Akyolcu NK, Güler Aksoy (ed.) Cerrahi Hemşireliği. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. p. 673-709.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Surgical Site Infectionsa and Treatent, Clinical Guideline. (18/09/2023 tarihinde https://www.nice.org.uk/guidance/ng125 adresinden ulaşılmıştır).
ERAS Protokolünün Temel Öğeleri ERAS Türkiye Derneği 2019 (20/07/2023 tarihinde http://eras.org.tr/page.php?id=10&saglikCalisani=true adresinden ulaşılmıştır).
Adam R, Karam V, Cailliez V. O Grady JG, Mirza D, Cherqui D, et al. 2018 Annual report of the European liver transplant registry (ELTR)–50-year evolution of liver transplantation Transpl Int. 2018;31(12):1293-317. doi: 10.1111/tri.13358.
Yang LS, Shan LL, Saxena A, Morris DL. Liver transplantation: a systematic review of long‐term quality of life. Liver international. 2014;34(9):1298-313. doi: 10.1111/liv.12553.
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Doku, Organ Nakli Ve Diyaliz Hizmetleri Dairesi Başkanlığı (20/07/2023 tarihinde https://organkds.saglik.gov.tr/DSS/PUBLIC/Transplant_Liver.aspx. adresinden ulaşılmıştır).
Global observatory on donation and transplantation data (GODT) 2023 (20/07/2023 tarihinde http://www.transplantobservatory.org/export-database/ adresinden ulaşılmıştır).
Brustia R, Monsel A, Skurzak S, Schiffer E, Carrier FM, Patrono D, et al. Guidelines for perioperative care for liver transplantation: enhanced recovery after surgery (ERAS) recommendations. Transplantation.2022;106(3):552-61.doi:10.1097/TP.0000000000003808.
Girometti R, Como G, Bazzocchi M, Zuiani C. Post-operative imaging in liver transplantation: state-of-the-art and future perspectives. World Journal of Gastroenterology: WJG. 2014;20(20):6180. doi: 10.3748/wjg.v20.i20.6180.
Rudow DL, Goldstein MJ. Critical care management of the liver transplant recipient. Critical care nursing quarterly. 2008;31(3):232-43. doi: 10.1097/01.CNQ.0000325048.01776.f2.
Gillespie M, Rizzolo D. A systems-based approach to patient care after liver transplantation. JAAPA. 2018;31(1):14-9. doi: 10.1097/01.JAA.0000527694.68417.0a.
Korkmaz D, TN Ö. Karaciğer Nakli Yapılan Hastanın Yoğun Bakım Süreci. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences. 2021;13(1):139-51.doi: 10.5336/nurses.2020-75828.
Karabulut N, Aktaş YY. Karaciğer transplantasyonu sonrası hastaların yaşadığı sorunlar ve hemşirelik girişimleri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012;1(1):37-42.
Hernandez MDP, Martin P, Simkins J. Infectious complications after liver transplantation. Gastroenterology & hepatology. 2015;11(11):741.
Pergam SA. Infection prevention in transplantation. Current infectious disease reports. 2016;18:1-10.doi: 10.1007/s11908-015-0513-6.
