Atriplex Bitkisinin Kullanım Alanları ve Hayvan Besleme Açısından Önemi
Özet
Türkiye’deki meraların büyük bölümü aşırı otlatma ve toprak erozyonu nedeniyle bitki örtüsü yok olmuştur veya zayıf bir vejetasyona sahiptir. Çalılar kuru yem periyodunda küçükbaş hayvanlar için önemli bir yem kaynağıdır. Tuz çalısı olarak da bilinen Atriplex çalı bitkileri Chenopodiaceae familyasından olup, tek yıllık, iki yıllık veya çok yıllık otsu-çalımsı, dik veya yarı dik büyüme şekline sahip kuraklığa ve tuzluluğa dayanıklı bitkilerdir. Atriplex’lerin 400’den fazla türü tanımlanmıştır. Atriplex türlerinin gen merkezi genellikle Avustralya kıtası olup dünyanın kurak ve yarı kurak bölgelerine buradan yayılma göstermişlerdir. Dünyanın hemen hemen her yerinde Atriplex türlerine rastlanmaktadır. Atriplex çalı bitkileri, tarımının kolay yapılması, çayır ve meraların üzerindeki aşırı otlatma baskısını hafifletmesi, meraların toprak yapısının bozulmasını durduracak nitelikte olması, maliyetinin düşük olması, dünya genelinde sorunlu alanlarda kullanılıyor olması gibi avantajları nedeniyle son yıllarda dikkat çekmekte ve alternatif bir yem bitkisi olarak değerlendirilmektedir. Atriplex türleri ile yapılan çalışmalar, bitkinin ham protein, vitamin ve mineraller bakımından zengin olduğunu göstermiştir. Bu özellikleri nedeniyle, hayvanlar için önemli bir yem kaynağı olan Atriplex türleri, kurak ve yarı kurak bölgelerde hayvan beslemede başarıyla kullanılabilecek bir yem bitkisidir.
Referanslar
Turan N, Özyacı MA, Tantekin G. Siirt İlinde Çayır Mera Alanlarından ve Yem Bitkilerinden Elde Edilen Kaba Yem Üretim Potansiyeli. Turk J Agric Res (2015) 2: 69-75 TÜTAD ISSN: 2148-2306.
Açıkgöz E, Hatipoğlu R, Altınok S, Sancak C, Tan A, Uraz D. Yem bitkileri üretimi ve sorunları. Türkiye Ziraat Mühendisliği VI. Teknik Tarım Kongresi, 3-7 Ocak 2005, Ankara, s. 503-518.
Acar Z, Sabancı CO, Tan M, Sancak C, Kızılşimşek M, Bilgili U, Ayan İ, Karagöz A, Mut HÖ, Aşçı Ö, Başaran U, Kır B, Temel S, Yavuzer GB, Kırbaş R, Akçapelen M. Yem bitkileri üretiminde değişimler ve yeni arayışlar. Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi, 12-16 Ocak, 2015, Ankara, s. 508-547.
Yolcu H, Tan M. Ülkemiz Yem Bitkileri Tarımına Genel Bir Bakış. Tarım Bilimleri Dergisi, 2008, 14 (3): 303-312.
Schalitz G, Behrendt A, Fischer A. Folia-Universitatis Agriculturae Stetinensis, Agricultura. 1999, No. 75, 287-292, Germany.
Erdoğdu İ, Sever AL, Atalay AK, Aygün C, Akkaya S, Işık Ş, Kırtış F. Eskişehir ve Konya’daki Üç Lokasyonda Farklı Dikim Mesafelerinin Dört Kanatlı Tuz Çalısının (Atriplex Canescens (Pursh) Nutt.) Bazı Yem Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2013, 27(1), 55-63.
Paydaş E, Şelli MŞ, Demir R. Atriplex spp. Çalı Bitkilerinin Büyükbaş-Küçükbaş Hayvancılıkta Hayvan Yemi Olarak Değerlendirilmesi. Çukurova J. Agric. Food Sci. 33(1): 19-28, 2018.
Akıl H. Harran Ovası Kireçli Tuzlu-Sodik Toprakların Biyolojik Islahı. Yüksek Lisans Tezi. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Anabilim Dalı, 2008.Şanlıurfa
Osman AE, Ghassaeli F. Effects of Storage conditions and presence of fruiting bracts on the germination of Atriplex halimus and Salsola Vermiculata. Exp. Agri., 1997, 33: 149-155.
Chatterton NJ. Physiological ecology of Atriplex polycarpa: Growth, salt tolerance, ion accumulation, and soil-plant-water relations. 1970. University of California, Riverside, California (Ph.D.).
Abou El Nasr, Kandil HM, El Kerdawy A, Dawlat HS, Khamis and El-Shaer HM. Value of processed saltbush and Acacia shrubs as sheep fodders under the arid conditions of Egypt. Small Ruminant Res.,1996, 24: 15-20.
Koç N, Korkmaz A, Gülcan K, Santos PA. Atriplex canescens ve Kochia prostrata’nın Yaprak ve Dalındaki Kimyasal İçeriğinin Karşılaştırılması. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, Sayı 3(2): 74-82 (2020).
Aganna AA, Mthethe JK, Tshwenyane S. Atriplex nummularia (Oldman saltbush): A potential forage crop for arid regions of Botswana. Pakistan Journal of Nutrition 2005, 2: 72–75.
Walker DJ, Lutts S, Sanchez-Garcia M, Correal E. Atriplex halimus L.: Its biology and usesiencie. Journal of Arid Environments Volumes 100–101, January–February 2014, Pages 111–121.
Cibils AF, Swift DM, McArthur ED. Plant-Herbivore Interactions in Atriplex: Current State of Knowledge. Fodder Shrubs: Their Role in Mediterranean Arid and Semi-Arid Land Development and Environmental Conservation 28 September-9 October 1998, Rabat.
de Mucciarelli SI , Cid JA , de Arellano MA , Fernández S , de Lúquez NG , Chirino MA. Biological quality of the protein isolated from the leaves of Atriplex numularia. Archivos Latinoamericanos de Nutricion, 01 Sep 1985, 35(3):458-465.
Moh'd Khair J, El-Shatnawi, Abdullah Y. Composition changes of Atriplex nummularia L. under a Mediterranean arid environment. Pages 253-257 | Published online: 12 November 2009.
Pieper RD, and Donart GB. Response of fourwing saltbush to periods of protectio. J. Range Manag. 1978, 31:314-315.
Wulf DM, Morgan JB, Sanders SK, Tatum jD, Smith GC, Williams S. Effect of dietary supplementation of vitamin E on storage and caselife properties of lamb retail cuts” J. Animal Sci. 1995, 73:399-405.
Ben Salem H, Nefzaouıand A. Supplementing spineless cactus (Opuntia ficus-indica f. inermis) based diets with urea-treated straw or oldman saltbush (Atriplex nummularia) effects on intake, digestion and sheep growth.2001, INRA-Tunisie, Laboratoire des Productions Animales et Fourragères, rue Hédi Karray 2049 Ariana, Tunisia.
Moh’d Khaır J, EL-Shatnawı, Munıer Turuk. Dry matter accumulation and chemical content of saltbush (Atriplex halimus) grown in Mediterranean desert shrublands. New Zealand Journal of Agricultural Research, 2002, Vol. 45: 139-144.
Pearce KL, Masters DGA, Smith GM, Jacob HRC, Pethick DWB. Plasma and tissue α-tocopherol concentrations and meat colour stability in sheep grazing saltbush (Atriplex spp.). A CSIRO Livestock Industries, Private Bag 5, Wembley, WA 6914, Australia, 2005.
El-rahman HH, Mohamed MI, Gehad AEA, Awadallah IM. Ameliorating the Anti-nutritional Factors Effect in Atriplex halimus on Sheep and Goats by Ensiling or Polyethylene Glycol Supplementation Internatıonal Journal Of AgrıcultureBıology 1560–8530/2006/08–6–766– 769.
Niekerk Van WA, Abubeker Hassen, Vermaak PJ, Rethman NFG, Coertze RJ. Ruminal degradation and in vitro gas production characteristics of foliage from Atriplex species and Cassia sturti. South African Journal of Animal Science 2006, 36 (Issue 5, Supplement 1).
Abu-Zanat MM, Al-Hassanat FM, Alawi M, and Ruyle GB. Mineral assessment in Atriplex halimus L. and Atriplex nummularia L. in the arid region of Jordan. Published online: 12 Nov 2009 pages 247-251.
Sameni AM, Soleimani R. Crude Protein, Phosphorus, Common Salt, and Mineral Composition of Range Plants and their Nutritive Value for Grazing Ruminants in Southern Iran” Communications in Soil Science and Plant Analysis Volume 38, Issue 1-2, 2007.
Guerrero-Cervantes, Ramirez RG, Cerrillo-Soto MA, Montoya-Escalante R, Nevarez Carrasco G., Juarez-Reyes AS. Dry Matter Digestion of Native Forages Consumed by Range Goats in North Mexic. Journal of Animal and Veterinary Advances Year: 2009 | Volume: 8 | Issue: 3 | Page No.: 408-412.
Pearce KL, Norman HC, Hopkins DL. The role of saltbush-based pasture systems for the production of high quality sheep and goat meat” Small Ruminant Research, Volume 91, Issue 1, June 2010, Pages 29-38.
Abbeddou S, Rihawi S, Hess HD, Iñiguez L, Mayer AC, Kreuzer M. Nutritional composition of lentil straw, vetch hay, olive leaves, and saltbush leaves and their digestibility as measured in fat-tailed sheep. Small Ruminant Research, Volume 96, Issues 2–3, April 2011, Pages 126-135.
Glenn EP, Brown JJ. Effects of Salt Levels on the Growth and Water Use Efficiency of Atriplex Canescens (Chenopodiaceae) Varieties in Drying Soil. American Journal of Botany 1998, 85(1): 10-16.
Glenn EP, Waugh WJ, Moore D, McKeon C, Nelson SG. Revegetation of an Abandoned Uranium Millsite on the Colorado Plateau, Arizona. J. Environ. Qual. 2001, 30: 1154- 1162.
Erdoğdu İ, Sever AL, Aygün C, Atalay AK. Çalı Bitkisinin (Atriplex canascens (Pursh) Nutt.) Sorunlu Alanlarda Toprak Islahı ve Kaba Yem Temini Yönünden Önemi (Derleme) . Kırsal Çevre Yıllığı 2007.Shf.7- 11 ıssn1303-9334.
Referanslar
Turan N, Özyacı MA, Tantekin G. Siirt İlinde Çayır Mera Alanlarından ve Yem Bitkilerinden Elde Edilen Kaba Yem Üretim Potansiyeli. Turk J Agric Res (2015) 2: 69-75 TÜTAD ISSN: 2148-2306.
Açıkgöz E, Hatipoğlu R, Altınok S, Sancak C, Tan A, Uraz D. Yem bitkileri üretimi ve sorunları. Türkiye Ziraat Mühendisliği VI. Teknik Tarım Kongresi, 3-7 Ocak 2005, Ankara, s. 503-518.
Acar Z, Sabancı CO, Tan M, Sancak C, Kızılşimşek M, Bilgili U, Ayan İ, Karagöz A, Mut HÖ, Aşçı Ö, Başaran U, Kır B, Temel S, Yavuzer GB, Kırbaş R, Akçapelen M. Yem bitkileri üretiminde değişimler ve yeni arayışlar. Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi, 12-16 Ocak, 2015, Ankara, s. 508-547.
Yolcu H, Tan M. Ülkemiz Yem Bitkileri Tarımına Genel Bir Bakış. Tarım Bilimleri Dergisi, 2008, 14 (3): 303-312.
Schalitz G, Behrendt A, Fischer A. Folia-Universitatis Agriculturae Stetinensis, Agricultura. 1999, No. 75, 287-292, Germany.
Erdoğdu İ, Sever AL, Atalay AK, Aygün C, Akkaya S, Işık Ş, Kırtış F. Eskişehir ve Konya’daki Üç Lokasyonda Farklı Dikim Mesafelerinin Dört Kanatlı Tuz Çalısının (Atriplex Canescens (Pursh) Nutt.) Bazı Yem Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2013, 27(1), 55-63.
Paydaş E, Şelli MŞ, Demir R. Atriplex spp. Çalı Bitkilerinin Büyükbaş-Küçükbaş Hayvancılıkta Hayvan Yemi Olarak Değerlendirilmesi. Çukurova J. Agric. Food Sci. 33(1): 19-28, 2018.
Akıl H. Harran Ovası Kireçli Tuzlu-Sodik Toprakların Biyolojik Islahı. Yüksek Lisans Tezi. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Anabilim Dalı, 2008.Şanlıurfa
Osman AE, Ghassaeli F. Effects of Storage conditions and presence of fruiting bracts on the germination of Atriplex halimus and Salsola Vermiculata. Exp. Agri., 1997, 33: 149-155.
Chatterton NJ. Physiological ecology of Atriplex polycarpa: Growth, salt tolerance, ion accumulation, and soil-plant-water relations. 1970. University of California, Riverside, California (Ph.D.).
Abou El Nasr, Kandil HM, El Kerdawy A, Dawlat HS, Khamis and El-Shaer HM. Value of processed saltbush and Acacia shrubs as sheep fodders under the arid conditions of Egypt. Small Ruminant Res.,1996, 24: 15-20.
Koç N, Korkmaz A, Gülcan K, Santos PA. Atriplex canescens ve Kochia prostrata’nın Yaprak ve Dalındaki Kimyasal İçeriğinin Karşılaştırılması. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, Sayı 3(2): 74-82 (2020).
Aganna AA, Mthethe JK, Tshwenyane S. Atriplex nummularia (Oldman saltbush): A potential forage crop for arid regions of Botswana. Pakistan Journal of Nutrition 2005, 2: 72–75.
Walker DJ, Lutts S, Sanchez-Garcia M, Correal E. Atriplex halimus L.: Its biology and usesiencie. Journal of Arid Environments Volumes 100–101, January–February 2014, Pages 111–121.
Cibils AF, Swift DM, McArthur ED. Plant-Herbivore Interactions in Atriplex: Current State of Knowledge. Fodder Shrubs: Their Role in Mediterranean Arid and Semi-Arid Land Development and Environmental Conservation 28 September-9 October 1998, Rabat.
de Mucciarelli SI , Cid JA , de Arellano MA , Fernández S , de Lúquez NG , Chirino MA. Biological quality of the protein isolated from the leaves of Atriplex numularia. Archivos Latinoamericanos de Nutricion, 01 Sep 1985, 35(3):458-465.
Moh'd Khair J, El-Shatnawi, Abdullah Y. Composition changes of Atriplex nummularia L. under a Mediterranean arid environment. Pages 253-257 | Published online: 12 November 2009.
Pieper RD, and Donart GB. Response of fourwing saltbush to periods of protectio. J. Range Manag. 1978, 31:314-315.
Wulf DM, Morgan JB, Sanders SK, Tatum jD, Smith GC, Williams S. Effect of dietary supplementation of vitamin E on storage and caselife properties of lamb retail cuts” J. Animal Sci. 1995, 73:399-405.
Ben Salem H, Nefzaouıand A. Supplementing spineless cactus (Opuntia ficus-indica f. inermis) based diets with urea-treated straw or oldman saltbush (Atriplex nummularia) effects on intake, digestion and sheep growth.2001, INRA-Tunisie, Laboratoire des Productions Animales et Fourragères, rue Hédi Karray 2049 Ariana, Tunisia.
Moh’d Khaır J, EL-Shatnawı, Munıer Turuk. Dry matter accumulation and chemical content of saltbush (Atriplex halimus) grown in Mediterranean desert shrublands. New Zealand Journal of Agricultural Research, 2002, Vol. 45: 139-144.
Pearce KL, Masters DGA, Smith GM, Jacob HRC, Pethick DWB. Plasma and tissue α-tocopherol concentrations and meat colour stability in sheep grazing saltbush (Atriplex spp.). A CSIRO Livestock Industries, Private Bag 5, Wembley, WA 6914, Australia, 2005.
El-rahman HH, Mohamed MI, Gehad AEA, Awadallah IM. Ameliorating the Anti-nutritional Factors Effect in Atriplex halimus on Sheep and Goats by Ensiling or Polyethylene Glycol Supplementation Internatıonal Journal Of AgrıcultureBıology 1560–8530/2006/08–6–766– 769.
Niekerk Van WA, Abubeker Hassen, Vermaak PJ, Rethman NFG, Coertze RJ. Ruminal degradation and in vitro gas production characteristics of foliage from Atriplex species and Cassia sturti. South African Journal of Animal Science 2006, 36 (Issue 5, Supplement 1).
Abu-Zanat MM, Al-Hassanat FM, Alawi M, and Ruyle GB. Mineral assessment in Atriplex halimus L. and Atriplex nummularia L. in the arid region of Jordan. Published online: 12 Nov 2009 pages 247-251.
Sameni AM, Soleimani R. Crude Protein, Phosphorus, Common Salt, and Mineral Composition of Range Plants and their Nutritive Value for Grazing Ruminants in Southern Iran” Communications in Soil Science and Plant Analysis Volume 38, Issue 1-2, 2007.
Guerrero-Cervantes, Ramirez RG, Cerrillo-Soto MA, Montoya-Escalante R, Nevarez Carrasco G., Juarez-Reyes AS. Dry Matter Digestion of Native Forages Consumed by Range Goats in North Mexic. Journal of Animal and Veterinary Advances Year: 2009 | Volume: 8 | Issue: 3 | Page No.: 408-412.
Pearce KL, Norman HC, Hopkins DL. The role of saltbush-based pasture systems for the production of high quality sheep and goat meat” Small Ruminant Research, Volume 91, Issue 1, June 2010, Pages 29-38.
Abbeddou S, Rihawi S, Hess HD, Iñiguez L, Mayer AC, Kreuzer M. Nutritional composition of lentil straw, vetch hay, olive leaves, and saltbush leaves and their digestibility as measured in fat-tailed sheep. Small Ruminant Research, Volume 96, Issues 2–3, April 2011, Pages 126-135.
Glenn EP, Brown JJ. Effects of Salt Levels on the Growth and Water Use Efficiency of Atriplex Canescens (Chenopodiaceae) Varieties in Drying Soil. American Journal of Botany 1998, 85(1): 10-16.
Glenn EP, Waugh WJ, Moore D, McKeon C, Nelson SG. Revegetation of an Abandoned Uranium Millsite on the Colorado Plateau, Arizona. J. Environ. Qual. 2001, 30: 1154- 1162.
Erdoğdu İ, Sever AL, Aygün C, Atalay AK. Çalı Bitkisinin (Atriplex canascens (Pursh) Nutt.) Sorunlu Alanlarda Toprak Islahı ve Kaba Yem Temini Yönünden Önemi (Derleme) . Kırsal Çevre Yıllığı 2007.Shf.7- 11 ıssn1303-9334.
