Travma ve Stresörle İlişkili Bozukluklar Maluliyet Değerlendirilmesi
Özet
Travmatik yaşantılara maruz kalmak kişide duygu, düşünce ve davranış değişikliklerine yol açabilir. Bu bölümde ruhsal travma ve ilişkili kavramlar, tanı kriterleri ve uygulamada kullanılan maluliyet/engellilik yönetmeliklerindeki psikiyatrik hastalıklar bölümü değerlendirilerek rapor düzenlenirken dikkat edilmesi gereken hususlar gözden geçirilecektir.
Travmatik yaşantılar kişinin denge durumunu bozarak akut ve kronik dönemde birçok belirtiye yol açabilir. Bu bölümde Yönetmeliklerde yer alan travma ile nedensellik bağı olan hastalıklardan sıklıkla karşılaşılan travma sonrası stres bozukluğu, akut stres bozukluğu, uyum bozukluğu, depresif bozukluk ve obsesif kompulsif bozukluk tanı kriterlerine yer verilecek ve maluliyet/engellilik raporlarının nasıl düzenleneceği anlatılacaktır. Yönetmeliklerdeki ve maluliyet/engellik oranlarındaki farklılıklar ele alınarak değerlendirilecektir.
Referanslar
Öztürk, M.O., Örselenme ya da Zorlanma Etkisine Bağlı Bozukluklar, in Ruh Sağlığı ve Bozuklukları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara. p. 380-381.
Bolu, A., M. Erdem, and T. Öznur, Travma Sonrası Stres Bozukluğu. Anatolian Journal of Clinical Investigation, 2014. 8(2).
Andreasen, N.C., Posttraumatic stress disorder: a history and a critique. Annals of the New York Academy of Sciences, 2010. 1208(1): p. 67-71.
Taycan, O., Travma sonrası stres bozukluğu fenomenolojisi, in Travma ve stresörle ilişkili bozukluklar, O.T. A.Tamer Aker, Feyza Çelik, Editor. 2019, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
Atwoli, L., et al., Epidemiology of posttraumatic stress disorder: prevalence, correlates and consequences. Current opinion in psychiatry, 2015. 28(4): p. 307.
Eg Kessler, R., et al., Posttraumatic stress disorder in the national comorbidity survey. Archives of General Psychiatry, 1995. 52: p. 1048-1060.
Kessler, R.C., et al., Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of general psychiatry, 2005. 62(6): p. 593-602.
Bryant, R.A., Acute stress disorder. Current opinion in psychology, 2017. 14: p. 127-131.
Önder Kavakcı, N.Y., Zekeriya Yelboğa, Akut Stres Bozukluğu, in Travma ve stresörle ilişkili bozukluklar, O.T. A.Tamer Aker, Feyza Çelik, Editor. 2019, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
Bryant, R.A., Acute stress disorder as a predictor of posttraumatic stress disorder: a systematic review. The Journal of clinical psychiatry, 2010. 71(2): p. 381.
Köroğlu, E., DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. 2021: HYB Yayıncılık.
Cooper, A.M. and R. Michels, Diagnostic and statistical manual of mental disorders, revised (DSM-III-R). American journal of Psychiatry, 1988. 145(10): p. 1300-1301.
American Psychiatric Association, A. and A.P. Association, Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-IV. Vol. 4. 1994: American psychiatric association Washington, DC.
American Psychiatric Association, D. and A.P. Association, Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. Vol. 5. 2013: American psychiatric association Washington, DC.
Pai, A., A.M. Suris, and C.S. North, Posttraumatic stress disorder in the DSM-5: Controversy, change, and conceptual considerations. Behavioral sciences, 2017. 7(1): p. 7.
Bilgiç, S., Travma sonrası stres bozukluğu ve akut stres bozukluğu ile uyum bozukluğunun klinik açıdan karşılaştırılması. Tıpta uzmanlık tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir, 2011.
Lieb, K., Intensivkurs Psychiatrie. 2023: Elsevier Health Sciences.
Blake, D.D., et al., The development of a clinician-administered PTSD scale. Journal of traumatic stress, 1995. 8: p. 75-90.
Aker, A.T., et al., Klinisyen tarafindan uygulanan Travma Sonrasi Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö)-Geçerlik ve güvenilirlik çalişmasi. Türk Psikiyatri Dergisi, 1999.
Foa, E.B., et al., The validation of a self-report measure of posttraumatic stress disorder: the Posttraumatic Diagnostic Scale. Psychological assessment, 1997. 9(4): p. 445.
Işıklı, S., Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği Türkçe Formu’nun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2022. 11(22): p. 24-42.
Horowitz, M., N. Wilner, and W. Alvarez, Impact of Event Scale: A measure of subjective stress. Psychosomatic medicine, 1979. 41(3): p. 209-218.
Weiss, D.S., The impact of event scale: revised, in Cross-cultural assessment of psychological trauma and PTSD. 2007, Springer. p. 219-238.
Çorapçıoğlu, A., et al. Olayların etkisi ölçeği. in IES-R) Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliği. Yeni Symposium. 2006.
M.Orhan Öztürk, N.A.U., Duygudurum Bozuklukları, in Ruh Sağlığı ve Bozuklukları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara.
Friedman, E.S., et al., Handbook of depression. 2014: Springer.
Üstün, T.B., et al., Global burden of depressive disorders in the year 2000. The British journal of psychiatry, 2004. 184(5): p. 386-392.
Silva, M.T., et al., Olanzapine plus fluoxetine for bipolar disorder: a systematic review and meta-analysis. Journal of affective disorders, 2013. 146(3): p. 310-318.
Loebel, A., et al., Lurasidone as adjunctive therapy with lithium or valproate for the treatment of bipolar I depression: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. American Journal of Psychiatry, 2014. 171(2): p. 169-177.
Stahl, S.M., Stahl's essential psychopharmacology: neuroscientific basis and practical applications. 2021: Cambridge university press.
Beck, A.T., et al., An inventory for measuring depression. Archives of general psychiatry, 1961. 4(6): p. 561-571.
Hisli, N., Beck Depresyon Envanterinin gecerliligi uzerine bit calisma (A study on the validity of Beck Depression Inventory.). Psikoloji Dergisi., 1988. 6: p. 118-122.
Hamilton, M., A rating scale for depression. Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry, 1960. 23(1): p. 56.
Akdemir, A., et al., Reliability and validity of the Turkish version of the Hamilton Depression Rating Scale. Comprehensive psychiatry, 2001. 42(2): p. 161-165.
Montgomery, S.A. and M. Åsberg, A new depression scale designed to be sensitive to change. The British journal of psychiatry, 1979. 134(4): p. 382-389.
Özer, S.K., et al., Montgomery-Asberg Depresyon Değerlendirme Ölçeği: Değerlendiriciler arası güvenilirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 2001. 12(3): p. 185-94.
Zigmond, A.S. and R.P. Snaith, The hospital anxiety and depression scale. Acta psychiatrica scandinavica, 1983. 67(6): p. 361-370.
Aydemir, O., Hastane anksiyete ve depresyon olcegi Turkce formunun gecerlilik ve guvenilirligi. Turk Psikiyatri Derg., 1997. 8: p. 187-280.
Beşiroğlu, L., Obsesif Kompulsif Bozukluğun Fenomenolojisi, in Obsesif Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar, M.M.D. Raşit Tükel, Editor. 2021, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
M.Orhan Öztürk, N.A.U., Saplantı-Zorlantı Bozukluğu (Obsesif-Kompulsif Bozukluk-OKB) ve İlişkili Bozukluklae, in Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara.
Hodgson, R.J. and S. Rachman, Obsessional-compulsive complaints. Behaviour research and therapy, 1977. 15(5): p. 389-395.
Erol, N. and I. Savaşır, Maudsley obsesif kompulsif soru listesi. XXIV. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi Bildiri Kitabı, Ankara, GATA Basımevi, 1988. 10: p. 7-11.
Knowles, K.A. and B.O. Olatunji, Specificity of trait anxiety in anxiety and depression: Meta-analysis of the State-Trait Anxiety Inventory. Clinical psychology review, 2020. 82: p. 101928.
Tek, C., et al., Yale‐Brown obsessive compulsive scale and US national institute of mental health global obsessive compulsive scale in Turkish: Reliability and validity. Acta Psychiatrica Scandinavica, 1995. 91(6): p. 410-413.
Lokmanoğlu SY, Maluliyet Tespiti Hakkındaki Yönetmeliklerin Zaman Bakımından Uygulanmasında Yargı Karaları, Yargıtay Dergisi. 2020; 46(1):169-198.
Öztürk AS, Üst Ekstremite Yaralanması Bulunan Olguların Çalışma Gücü ve Meslekte kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ve Erişikinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’eGöre Maluliyet/Engellilik Durumlarının Karşılaştırılması, Tıpta Uzmanlık Tezi, Kocaeli, 2023.
47.Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleriYönetmeliği, (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/09/20210928-4.htm (erişim tarihi 18.12.2023).
48.Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12511&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim tarihi 18.12.2023).
Engellilik(Özürlülük) Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere(Özürlülere) Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik,https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/03/20130330-4.htm (erişim tarihi 18.12.2023).
Maluliyet tespiti İşlemleri Tüzüğü, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130803-6.htm(erişim tarihi 18.12.2023).
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-2.htm (erişim tarihi 18.12.2023)
Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası Genel Şartları, https://www.tsb.org.tr/content/Legislations/Karayolu_Yolcu_Tas%C4%B1mac%C4%B1l%C4%B1g%C4%B1_Zorunlu_Koltuk_Ferdi_Kaza_Sigortas%C4%B1_Genel_Sartlar%C4%B1.pdf (erişim tarihi 18.12.2023).
Referanslar
Öztürk, M.O., Örselenme ya da Zorlanma Etkisine Bağlı Bozukluklar, in Ruh Sağlığı ve Bozuklukları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara. p. 380-381.
Bolu, A., M. Erdem, and T. Öznur, Travma Sonrası Stres Bozukluğu. Anatolian Journal of Clinical Investigation, 2014. 8(2).
Andreasen, N.C., Posttraumatic stress disorder: a history and a critique. Annals of the New York Academy of Sciences, 2010. 1208(1): p. 67-71.
Taycan, O., Travma sonrası stres bozukluğu fenomenolojisi, in Travma ve stresörle ilişkili bozukluklar, O.T. A.Tamer Aker, Feyza Çelik, Editor. 2019, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
Atwoli, L., et al., Epidemiology of posttraumatic stress disorder: prevalence, correlates and consequences. Current opinion in psychiatry, 2015. 28(4): p. 307.
Eg Kessler, R., et al., Posttraumatic stress disorder in the national comorbidity survey. Archives of General Psychiatry, 1995. 52: p. 1048-1060.
Kessler, R.C., et al., Lifetime prevalence and age-of-onset distributions of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of general psychiatry, 2005. 62(6): p. 593-602.
Bryant, R.A., Acute stress disorder. Current opinion in psychology, 2017. 14: p. 127-131.
Önder Kavakcı, N.Y., Zekeriya Yelboğa, Akut Stres Bozukluğu, in Travma ve stresörle ilişkili bozukluklar, O.T. A.Tamer Aker, Feyza Çelik, Editor. 2019, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
Bryant, R.A., Acute stress disorder as a predictor of posttraumatic stress disorder: a systematic review. The Journal of clinical psychiatry, 2010. 71(2): p. 381.
Köroğlu, E., DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. 2021: HYB Yayıncılık.
Cooper, A.M. and R. Michels, Diagnostic and statistical manual of mental disorders, revised (DSM-III-R). American journal of Psychiatry, 1988. 145(10): p. 1300-1301.
American Psychiatric Association, A. and A.P. Association, Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-IV. Vol. 4. 1994: American psychiatric association Washington, DC.
American Psychiatric Association, D. and A.P. Association, Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. Vol. 5. 2013: American psychiatric association Washington, DC.
Pai, A., A.M. Suris, and C.S. North, Posttraumatic stress disorder in the DSM-5: Controversy, change, and conceptual considerations. Behavioral sciences, 2017. 7(1): p. 7.
Bilgiç, S., Travma sonrası stres bozukluğu ve akut stres bozukluğu ile uyum bozukluğunun klinik açıdan karşılaştırılması. Tıpta uzmanlık tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir, 2011.
Lieb, K., Intensivkurs Psychiatrie. 2023: Elsevier Health Sciences.
Blake, D.D., et al., The development of a clinician-administered PTSD scale. Journal of traumatic stress, 1995. 8: p. 75-90.
Aker, A.T., et al., Klinisyen tarafindan uygulanan Travma Sonrasi Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö)-Geçerlik ve güvenilirlik çalişmasi. Türk Psikiyatri Dergisi, 1999.
Foa, E.B., et al., The validation of a self-report measure of posttraumatic stress disorder: the Posttraumatic Diagnostic Scale. Psychological assessment, 1997. 9(4): p. 445.
Işıklı, S., Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği Türkçe Formu’nun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2022. 11(22): p. 24-42.
Horowitz, M., N. Wilner, and W. Alvarez, Impact of Event Scale: A measure of subjective stress. Psychosomatic medicine, 1979. 41(3): p. 209-218.
Weiss, D.S., The impact of event scale: revised, in Cross-cultural assessment of psychological trauma and PTSD. 2007, Springer. p. 219-238.
Çorapçıoğlu, A., et al. Olayların etkisi ölçeği. in IES-R) Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliği. Yeni Symposium. 2006.
M.Orhan Öztürk, N.A.U., Duygudurum Bozuklukları, in Ruh Sağlığı ve Bozuklukları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara.
Friedman, E.S., et al., Handbook of depression. 2014: Springer.
Üstün, T.B., et al., Global burden of depressive disorders in the year 2000. The British journal of psychiatry, 2004. 184(5): p. 386-392.
Silva, M.T., et al., Olanzapine plus fluoxetine for bipolar disorder: a systematic review and meta-analysis. Journal of affective disorders, 2013. 146(3): p. 310-318.
Loebel, A., et al., Lurasidone as adjunctive therapy with lithium or valproate for the treatment of bipolar I depression: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. American Journal of Psychiatry, 2014. 171(2): p. 169-177.
Stahl, S.M., Stahl's essential psychopharmacology: neuroscientific basis and practical applications. 2021: Cambridge university press.
Beck, A.T., et al., An inventory for measuring depression. Archives of general psychiatry, 1961. 4(6): p. 561-571.
Hisli, N., Beck Depresyon Envanterinin gecerliligi uzerine bit calisma (A study on the validity of Beck Depression Inventory.). Psikoloji Dergisi., 1988. 6: p. 118-122.
Hamilton, M., A rating scale for depression. Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry, 1960. 23(1): p. 56.
Akdemir, A., et al., Reliability and validity of the Turkish version of the Hamilton Depression Rating Scale. Comprehensive psychiatry, 2001. 42(2): p. 161-165.
Montgomery, S.A. and M. Åsberg, A new depression scale designed to be sensitive to change. The British journal of psychiatry, 1979. 134(4): p. 382-389.
Özer, S.K., et al., Montgomery-Asberg Depresyon Değerlendirme Ölçeği: Değerlendiriciler arası güvenilirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 2001. 12(3): p. 185-94.
Zigmond, A.S. and R.P. Snaith, The hospital anxiety and depression scale. Acta psychiatrica scandinavica, 1983. 67(6): p. 361-370.
Aydemir, O., Hastane anksiyete ve depresyon olcegi Turkce formunun gecerlilik ve guvenilirligi. Turk Psikiyatri Derg., 1997. 8: p. 187-280.
Beşiroğlu, L., Obsesif Kompulsif Bozukluğun Fenomenolojisi, in Obsesif Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar, M.M.D. Raşit Tükel, Editor. 2021, Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları: Ankara.
M.Orhan Öztürk, N.A.U., Saplantı-Zorlantı Bozukluğu (Obsesif-Kompulsif Bozukluk-OKB) ve İlişkili Bozukluklae, in Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, N.A.U. M.Orhan Öztürk, Editor. 2016, Nobel Tıp Kitapevleri: Ankara.
Hodgson, R.J. and S. Rachman, Obsessional-compulsive complaints. Behaviour research and therapy, 1977. 15(5): p. 389-395.
Erol, N. and I. Savaşır, Maudsley obsesif kompulsif soru listesi. XXIV. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi Bildiri Kitabı, Ankara, GATA Basımevi, 1988. 10: p. 7-11.
Knowles, K.A. and B.O. Olatunji, Specificity of trait anxiety in anxiety and depression: Meta-analysis of the State-Trait Anxiety Inventory. Clinical psychology review, 2020. 82: p. 101928.
Tek, C., et al., Yale‐Brown obsessive compulsive scale and US national institute of mental health global obsessive compulsive scale in Turkish: Reliability and validity. Acta Psychiatrica Scandinavica, 1995. 91(6): p. 410-413.
Lokmanoğlu SY, Maluliyet Tespiti Hakkındaki Yönetmeliklerin Zaman Bakımından Uygulanmasında Yargı Karaları, Yargıtay Dergisi. 2020; 46(1):169-198.
Öztürk AS, Üst Ekstremite Yaralanması Bulunan Olguların Çalışma Gücü ve Meslekte kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ve Erişikinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’eGöre Maluliyet/Engellilik Durumlarının Karşılaştırılması, Tıpta Uzmanlık Tezi, Kocaeli, 2023.
47.Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleriYönetmeliği, (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/09/20210928-4.htm (erişim tarihi 18.12.2023).
48.Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12511&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim tarihi 18.12.2023).
Engellilik(Özürlülük) Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere(Özürlülere) Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik,https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/03/20130330-4.htm (erişim tarihi 18.12.2023).
Maluliyet tespiti İşlemleri Tüzüğü, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130803-6.htm(erişim tarihi 18.12.2023).
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-2.htm (erişim tarihi 18.12.2023)
Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası Genel Şartları, https://www.tsb.org.tr/content/Legislations/Karayolu_Yolcu_Tas%C4%B1mac%C4%B1l%C4%B1g%C4%B1_Zorunlu_Koltuk_Ferdi_Kaza_Sigortas%C4%B1_Genel_Sartlar%C4%B1.pdf (erişim tarihi 18.12.2023).
