Hemşirelik Kuramları ve Kuramcıları I
Özet
Hemşirelik kuramları eğitim, araştırma, uygulama ve yönetim alanlarında kullanılan ve bakımın değerlendirilmesini sağlayan rehberlerdir. Hemşirelikte kuram gelişimi Florence Nightingale ile başlamış ve günümüzde halen devam eden bir süreçtir. Özellikle 1950’li yıllar hemşirelikte kuram gelişiminin hızlı ivme kazandığı bir dönem olmuştur. Hemşire kuramcıların geliştirdikleri kuramlar hemşirelik uygulamalarının temelini oluşturmuştur. Kuramlar etkili hasta iletişimi, sağlık sonuçlarının ve sağlık bakım sisteminin iyileştirilmesi için önemli bir rehber vazifesi taşımaktadır. Hemşire kuramcıların çalışmaları bizlere hemşirelik mesleğini derinlemesine anlama fırsatı sunmaktadır. Bu çerçevede bu bölümle bazı önde gelen hemşire kuramcılar ve geliştirdikleri kuramlarından bahsedilecektir.
Referanslar
Alligood MR. Nursing theorists and their work-e-book. Elsevier Health Sciences. 9th ed. USA: Elsevıer; 2021.
Karadağ A, Çalışkan N, Göçmen Baykara Z. Hemşirelik Teori ve Modelleri. Akademi Basın; 2017.
Peres MADA, Aperibense PGGDS, Dios-Aguado MDLMD, et al. The Florence Nightingale’s nursing theoretical model: a transmission of knowledge. Revista Gaucha de Enfermagem; . 2021;42:e20200228.: 1-7. doi: https://doi.org/10.1590/1983-1447.2021.20200228
McEnroe N. Celebrating Florence Nightingale's bicentenary. The Lancet. 2020;395(10235): 1475-1478. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30992-2
Karimi H, Alavi NM. Florence Nightingale: the mother of nursing. Nursing and Midwifery Studies. 2015; 4(2): e29475. doi: 10.17795/nmsjournal29475
Silva RND, Ferreira MDA. Nursing and society: evolution of nursing and of capitalism in the 200 years of Florence Nightingale. Revista Latino-Americana de Enfermagem. 2021;29:e3425 DOI: 10.1590/1518-8345.4482.3425
Medeiros ABDA, Enders BC, Lira ALBDC. The Florence Nightingale’s environmental theory: a critical analysis. Escola Anna Nery. 2015;19(3):518-524. DOI: 10.5935/1414-8145.20150069
Butts JB, Rich KL. Philosophies and theories for advanced nursing practice. Canada: Jones & Bartlett Learning; 2011.
Ahtisham Y, Jacoline, S. Integrating nursing theory and process into practice; Virginia's Henderson need theory. International Journal of Caring Sciences. 2015; 8(2): 443-450.
Rista R, Kholif SN, Rohyani Y, et al. Comparison of Virginia Henderson's theory to Abraham Maslow's theory of basic human concepts. Journal of Complementary in Health. 2022;2(2): 88-92. DOI: https://doi.org/10.36086/jch.v2i2.1499
George JB. Nursing theories: the base for professional nursing practice. 6th ed. Pearson; 2014
Parker ME, Smith MC. Nursing theories and nursing practice. 3rd ed. FA. Philadelphia: Davis Company; 2010.
Soydan D, Yanık TÇ, Çelebioğlu A. Akciğerde kitle ve pnömoni tanılı bireyin bakım-öz-tedavi modeli’ne göre hemşirelik bakımı: olgu sunumu. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;9(2):127-132.
Priyadarshini M. Lydia E. Hall theory core, care and cure model. International Journal of Science & Engineering Development Research.2021;6(9):10-14. http://www.ijrti.org/papers/IJRTI2109003.pdf
Kalkan N, Karadağ M. Hastalığımla barışıyorum, hastalığımla yaşıyorum: periferik arter hastalığında öz bakım eksikliği hemşirelik teorisi doğrultusunda hazırlanan bir algoritma eğitim kitapçığı. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi. 2021; 12(29): 196-206. DOI: 10.5543/khd.2021.21-16-21
Çelik A, Yıldırım Y. Orem öz bakım eksikliği hemşirelik kuramı'na göre vazovagal senkop’u olan hastanın hemşirelik bakımı: olgu sunumu. Journal of Cardiovascular Nursing. 2016;7(14):182-186. doi: 10.5543/khd.2016.38358
Fawcett J. Contemporary nursing knowledge : analysis and evaluation of nursing models and theories. Philadelphia: F. A. Davis Company: 2006.
Çatal E, Dicle A. Teori-araştırma bileşeni: Roy’un uyum modeli örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2014; 7(1): 33-45.
Vicdan AK, Karabacak BG. Hemşirelik modellerinden: Roy adaptasyon modeli. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014; 5(4): 255-259.
Turan Kavradım S, Canlı Özer Z. Miyokard infarktüsü sonrası Roy uyum modeline dayalı hemşirelik yaklaşımı. Journal of Cardiovascular Nursing. 2016;7(12):24-35. http://dx.doi.org/10.5543/khd.2016.003
Jennings KM. The Roy adaptation model: a theoretical framework for nurses providing care to individuals with anorexia nervosa. Advances in Nursing Science. 2017; 40(4):370-383. doi: 10.1097/ANS.0000000000000175
Ursavaş FE, Karayurt Ö, İşeri Ö. Nursing approach based on Roy adaptation model in a patient undergoing breast conserving surgery for breast cancer. The Journal of Breast Health. 2014;10(3): 134-140. doi: 10.5152/tjbh.2014.1910
Menekli T, Eyi S. Obez bir bireyin hemşirelik bakımında Roy adaptasyon modeli’nin kullanımı. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2017; 25(3): 237-246. DOI: 10.17672/fnjn.343263
Soyanıt Ş, Altay B. Madeleıne Leınınger: kültürel bakımda çeşitlilik ve evrensellik teorisi. In: Tanrıverdi G. (ed.). 6. ulusal 3. uluslararası hemşirelik kongresi bildiriler kitabı.Çanakkale: Holistence Publications; p. 1-18.
Şahin Hotun N. Onat Bayram G, Avcı D. Kültürlere duyarlı yaklaşım: transkültürel hemşirelik. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2009; 6 (1): 2-7.
Leyva-Moral JM, Bernabeu-Tamayo MD. The theoretıcal background and hıstory of transcultural nursıng. In: Yava A, Tosun B (eds.) Transcultural nursing: better & effective nursing education for improving transcultural nursing skills. First ed. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021. p. 32-51.
Yorulmaz DS, Karadeniz H. Farklı kültürel uygulamaların sağlığa etkisi. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences. 2021;13(2): 418-423. DOI: 10.5336/nurses.2020-77145
Terzi B, Kaya N. Konfor kuramı ve analizi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017; 20(1): 67-74.
Yücel ŞÇ. Kolcaba’nin konfor kuramı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2011; 27(2): 79-88.
Boudiab LD, Kolcaba K. Comfort theory. Advances in Nursing Science. 2015; 38(4): 270-278. https://doi.org/10.1097/ANS.0000000000000089
Dimarco KK, Kolcaba K. Comfort theory and its application to pediatric nursing. Pediatric Nursing. 2005; 31(3):187-194.
March A, McCormack D. Nursing theory-directed healthcare: Modifying Kolcaba's comfort theory as an institution-wide approach. Holistic Nursing Practice. 2009; 23(2):75-80.
Bilgiç Ş. Konfor In: Gürhan N, Yaman Sözbir Ş, Polat Ü. Hemşirelik alanında kullanılan kavram, beceri ve modeller. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2020. p. 97-104.
Referanslar
Alligood MR. Nursing theorists and their work-e-book. Elsevier Health Sciences. 9th ed. USA: Elsevıer; 2021.
Karadağ A, Çalışkan N, Göçmen Baykara Z. Hemşirelik Teori ve Modelleri. Akademi Basın; 2017.
Peres MADA, Aperibense PGGDS, Dios-Aguado MDLMD, et al. The Florence Nightingale’s nursing theoretical model: a transmission of knowledge. Revista Gaucha de Enfermagem; . 2021;42:e20200228.: 1-7. doi: https://doi.org/10.1590/1983-1447.2021.20200228
McEnroe N. Celebrating Florence Nightingale's bicentenary. The Lancet. 2020;395(10235): 1475-1478. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30992-2
Karimi H, Alavi NM. Florence Nightingale: the mother of nursing. Nursing and Midwifery Studies. 2015; 4(2): e29475. doi: 10.17795/nmsjournal29475
Silva RND, Ferreira MDA. Nursing and society: evolution of nursing and of capitalism in the 200 years of Florence Nightingale. Revista Latino-Americana de Enfermagem. 2021;29:e3425 DOI: 10.1590/1518-8345.4482.3425
Medeiros ABDA, Enders BC, Lira ALBDC. The Florence Nightingale’s environmental theory: a critical analysis. Escola Anna Nery. 2015;19(3):518-524. DOI: 10.5935/1414-8145.20150069
Butts JB, Rich KL. Philosophies and theories for advanced nursing practice. Canada: Jones & Bartlett Learning; 2011.
Ahtisham Y, Jacoline, S. Integrating nursing theory and process into practice; Virginia's Henderson need theory. International Journal of Caring Sciences. 2015; 8(2): 443-450.
Rista R, Kholif SN, Rohyani Y, et al. Comparison of Virginia Henderson's theory to Abraham Maslow's theory of basic human concepts. Journal of Complementary in Health. 2022;2(2): 88-92. DOI: https://doi.org/10.36086/jch.v2i2.1499
George JB. Nursing theories: the base for professional nursing practice. 6th ed. Pearson; 2014
Parker ME, Smith MC. Nursing theories and nursing practice. 3rd ed. FA. Philadelphia: Davis Company; 2010.
Soydan D, Yanık TÇ, Çelebioğlu A. Akciğerde kitle ve pnömoni tanılı bireyin bakım-öz-tedavi modeli’ne göre hemşirelik bakımı: olgu sunumu. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;9(2):127-132.
Priyadarshini M. Lydia E. Hall theory core, care and cure model. International Journal of Science & Engineering Development Research.2021;6(9):10-14. http://www.ijrti.org/papers/IJRTI2109003.pdf
Kalkan N, Karadağ M. Hastalığımla barışıyorum, hastalığımla yaşıyorum: periferik arter hastalığında öz bakım eksikliği hemşirelik teorisi doğrultusunda hazırlanan bir algoritma eğitim kitapçığı. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi. 2021; 12(29): 196-206. DOI: 10.5543/khd.2021.21-16-21
Çelik A, Yıldırım Y. Orem öz bakım eksikliği hemşirelik kuramı'na göre vazovagal senkop’u olan hastanın hemşirelik bakımı: olgu sunumu. Journal of Cardiovascular Nursing. 2016;7(14):182-186. doi: 10.5543/khd.2016.38358
Fawcett J. Contemporary nursing knowledge : analysis and evaluation of nursing models and theories. Philadelphia: F. A. Davis Company: 2006.
Çatal E, Dicle A. Teori-araştırma bileşeni: Roy’un uyum modeli örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2014; 7(1): 33-45.
Vicdan AK, Karabacak BG. Hemşirelik modellerinden: Roy adaptasyon modeli. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014; 5(4): 255-259.
Turan Kavradım S, Canlı Özer Z. Miyokard infarktüsü sonrası Roy uyum modeline dayalı hemşirelik yaklaşımı. Journal of Cardiovascular Nursing. 2016;7(12):24-35. http://dx.doi.org/10.5543/khd.2016.003
Jennings KM. The Roy adaptation model: a theoretical framework for nurses providing care to individuals with anorexia nervosa. Advances in Nursing Science. 2017; 40(4):370-383. doi: 10.1097/ANS.0000000000000175
Ursavaş FE, Karayurt Ö, İşeri Ö. Nursing approach based on Roy adaptation model in a patient undergoing breast conserving surgery for breast cancer. The Journal of Breast Health. 2014;10(3): 134-140. doi: 10.5152/tjbh.2014.1910
Menekli T, Eyi S. Obez bir bireyin hemşirelik bakımında Roy adaptasyon modeli’nin kullanımı. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2017; 25(3): 237-246. DOI: 10.17672/fnjn.343263
Soyanıt Ş, Altay B. Madeleıne Leınınger: kültürel bakımda çeşitlilik ve evrensellik teorisi. In: Tanrıverdi G. (ed.). 6. ulusal 3. uluslararası hemşirelik kongresi bildiriler kitabı.Çanakkale: Holistence Publications; p. 1-18.
Şahin Hotun N. Onat Bayram G, Avcı D. Kültürlere duyarlı yaklaşım: transkültürel hemşirelik. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2009; 6 (1): 2-7.
Leyva-Moral JM, Bernabeu-Tamayo MD. The theoretıcal background and hıstory of transcultural nursıng. In: Yava A, Tosun B (eds.) Transcultural nursing: better & effective nursing education for improving transcultural nursing skills. First ed. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021. p. 32-51.
Yorulmaz DS, Karadeniz H. Farklı kültürel uygulamaların sağlığa etkisi. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences. 2021;13(2): 418-423. DOI: 10.5336/nurses.2020-77145
Terzi B, Kaya N. Konfor kuramı ve analizi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017; 20(1): 67-74.
Yücel ŞÇ. Kolcaba’nin konfor kuramı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2011; 27(2): 79-88.
Boudiab LD, Kolcaba K. Comfort theory. Advances in Nursing Science. 2015; 38(4): 270-278. https://doi.org/10.1097/ANS.0000000000000089
Dimarco KK, Kolcaba K. Comfort theory and its application to pediatric nursing. Pediatric Nursing. 2005; 31(3):187-194.
March A, McCormack D. Nursing theory-directed healthcare: Modifying Kolcaba's comfort theory as an institution-wide approach. Holistic Nursing Practice. 2009; 23(2):75-80.
Bilgiç Ş. Konfor In: Gürhan N, Yaman Sözbir Ş, Polat Ü. Hemşirelik alanında kullanılan kavram, beceri ve modeller. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2020. p. 97-104.
