Depreme Dayanıklı Yapı Tasarımı
Özet
Türkiye Dünya’daki aktif deprem kuşaklarından olan Alp-Himalaya deprem kuşağının üzerindedir. Bu nedenle ülkemiz coğrafyasında sıklıkla depremler olmaktadır. Son yaşanan 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinin de gösterdiğine göre Türkiye’nin yapı stoğunda iyileştirilmesi gereken önemli bir oran bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmada Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018’de bulunan planda ve düşeyde bulunan düzensizlikler ve mimari açıdan kaçınılması gereken konstrüktif esaslar ele alınmıştır. Ayrıca sonuç bölümde 6 Şubat 2023 depreminden sonra planlı alanlar imar yönetmeliğindeki değişikliklere de yer verilmiştir. Mimarların ve mühendislerin uyması gereken kurallar yönetmeliklerce çok açık bir şekilde belirtilmiştir. Bu açıdan hazırlanan bu bölüm mimari tasarım kriterlerini direkt ilgilendiren burulma düzensizliğini (A1), döşeme süreksizliklerini (A2), planda çıkıntılar bulunmasını (A3), komşu katlar arası dayanım düzensizliği (B1), komşu katlar arası rijitlik düzensizliği (B2) ve taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının süreksizliğini (B3) açıklayarak bu tasarım kriterlerine dikkat edilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Referanslar
Akbaş, A., ve Çalışkan, Ö. (2023). Deprem Etkisinde Hasar Alan Betonarme Yapıların Düzensizlik Türleri Yönü ile İncelenmesi. 2nd International Conference on Scientific and Academic Research (428-435). Konya: All Science Proceeding.
Alaa, K., El-Kashif, K., ve Salem, H. (2022). New definition for torsional irregularity based on floors rotations of reinforced concrete buildings. Jorunal of Engineering and Applied Science, 69(12).
Arslan, M. H., ve Korkmaz, H. H. (2007). What is to be learned from damage and failure of reinforced concrete structures during recent earthquakes in Turkey? Engineering Failure Analysis, 1-22.
Atımtay, E., (2009). Depremde Çökmeyen Bina Nedir? Nasıl Projelendirilir? , ODTÜ,İnşaat Müh. Bölümü, Ankara
Bağış, E. (2023). Betonarme Yapılarda Oluşabilecek A1 Yapı Düzensizliğinin 2018 Deprem Yönetmeliğine Göre İncelenmesi. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi, 4(1), 1-16.
Bayraktar, A.N., (2016). Yapay Sinir Ağları Kullanılarak Betonarme Binalarda Yumuşak Kat Düzensizliklerinin Tespiti, Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Chhatani, Y., Pawade, P., Dabhekar, K., ve Khedikar, I. (2021). A Review on Seismic Performance of L-Shaped Building Through Plan Irregularities. International Journal of Scientific Research in Science, Engineering and Technology, 8(2), 251-257.
Çağatay, İ. H., ve Güzeldağ, S. (2002). Yeni Deprem Yönetmeliği SAP2000N Uygulamaları, Birsen yayınları. Adana, Türkiye.
Çağlar, N., Bayhan, B., Avcı, E., Kocakaplan, S., Özen, S., Yıldırım, E., ve Sakcalı, G. (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri İnceleme ve Değerlendirme Raporu. Bursa: Bursa Teknik Üniversitesi-DEPAR.
Demir, A., ve Dönmez, D. (2008). Çok Katlı Yapılarda Burulma Düzensizliğine Etki Eden Faktörler. C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi, 4(1), 31-36.
Demir, S. (2013). Mevcut Betonarme Yapılarda Kısa Kolon Davranışlarının İyileştirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 31-33.
Demirbaş, N., ve Şahin, H. (2018). Burulma Düzensizliği Bulunan Betonarme Binalarda Asma Katın Etkisi. Dicle Üniversitesi I. Uluslararası Mimarlık Sempozyumu.
Dogan, O., Genç, Y., ve Akgül, M. (2022). Comparison of Cross-Sectional Effects of Reinforced Concrete Frame and Anchored /Secondary Beams within the Scope of DBYBHY-2007 and TBDY 2018. DÜMF Mühendislik Dergisi, 13(2), 295-305.
Doğan, M., Kıraç, N., ve Gönen, H. (2002). Soft-Storey Behaviour in an Earthquake and Samples of İzmit-Düzce. ECAS Uluslarararası Yapı ve Deprem Mühendisliği Sempozyumu, ODTÜ, Ankara, 14.
Doğangün, A. (2002). Betonarme Yapıların Hesap ve Tasarımı. İstanbul: Birsen Basın Yayın.
Domenico, M., Ricci, P., ve Verderame, G. (2023). Effect of asymmetry in plan on the behavior factor of reinforced concrete buildings. 10th European Workshop on the Seismic Behaviour of Irregular and Complex Structures. Catania Italy.
Erdem, H. (2016). Burulma Düzensizliğinin Betonarme Yapı Davranışına Etkileri. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1), 459-468.
Gerek, A., ve Soyluk, A. (2016). Türkiye'deki ilköğretim yapılarının deprem dayanımının incelenmesi. Journal of Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, s. 485-490.
Guevara-Perez T., (2012). Soft-story and weak story in earthquake resistant design: A multidisciplinary approach, Proceedings of 15th World Conference on Earthquake Engineering, September 24-28, Lisbon, Portugal.
Gürsoy, Ş., ve Doğan, S. (2020). Betonarme Binalardaki Döşeme Boşluğu Konumu ve Büyüklüğünün Deprem Davranışı ve Kaba İnşaat Maliyetine Etkisi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(2), s. 1407-1422.
Harmankaya, Z., ve Soyluk, A. (2012). Architectural Design of Irregular Buildings in Turkey. International Journal of Civil ve Environmental Engineering, 12(1), s. 42-48.
İlerisoy, Z. Y. (2019). Vertical structural irregularities in earthquake codes within the scope of architectural design. Online Journal of Art and Design, 7(1), 231-253.
İnan, T. ve Korkmaz, K. (2012). Düşey doğrultudaki yapı düzensizliklerinin incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28(3), 240-248.
Kanıcı, M. (2006). Betonarme Yapılarda A2 Türü Düzensizliği Üzerine Parametrik Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Khanal, B., ve Chaulagain, H. (2020). Seismic elastic performance of L-shaped building frames through plan irregularities. Structures, 27, s. 22-36.
Mohod, M. (2015). Pushover Analysis of Structures with Plan Irregularity. IOSR Journal of Mechanical and Civil Engineering, 12(4), s. 46-55.
Nasery, M., Ergün, M., Husem, M., ve Ateş, Ş. (2015). Kat Planındaki Çıkıntıların Burulma Düzensizliği Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi. İMO Trabzon, s. 16-26.
Özbayrak, A., ve Altun, F. (2017). A2 Türü Döşeme Süreksizliklerinin Betonarme Yapıların Deprem Davranışına Etkisinin İncelenmesi. Ulusal Yapı Mekaniği Laboratuvarları 6. Toplantısı (s. 41-42). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Özmen, C., ve Ünay, A. İ. (2007). Commonly encountered seismic design faults due to the architectural design of residential buildings in Turkey. Building and environment, 42(3), 1406-1416.
Öztürk, T. (2013). Binalarda Döşeme Boşluklarının Taşıyıcı Sistem Davranışına Etkisi. İMO Teknik Dergi, s. 6233-6256.
Paul, A., Morshed, A. Z., ve Parvez, Z. (2023). Study on seismic responses of plan irregular buildings due to torsional irregularity and re-entrant corners. 7th International Conference on Engineering Research, Innovation and Education.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. (2023a). Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12.05.2023a, Sayı: 32188
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. (2023b). Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12.08.2023b, Sayı: 32277
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. (2018). Resmi Gazete Tarihi 18.03.2018 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
Saplama Kiriş Nedir. (2021). Yapı tasarım akademisi. URL: https://yapitasarimakademisi.com/2021/12/08/saplama-kiris/ Erişim tarihi: 30.10.2023
Soyluk, A., ve Ayaşlı Öztürk, H. (2015). Yapı Üretimi, Kullanımı ve Koruma Süreçleri. 2. Ulusal Yapı Kongresi (363-374). Ankara: TBMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi.
Şengül, Ü. Ş. (2023). Deprem etkisi altında yapıların yatay ve düşey doğrultudaki düzensizliklerinin incelenmesi. Türkav Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 215-231.
Temiz, M. (2022). TBDY-2018'e Göre Tasarlanmış Planda A1 ve A3 Düzensizliği Bulunan Betonarme Bir Binanın Performans Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Terzi, M., ve Elçi, H. (2006). Çerçeve Tipi Betonarme Yapılarda Döşeme Süreksizliklerinin Kesit Tesirlerine Etkisi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(3), s. 341-349.
Topçu, A. (2017). Betonarme Taşıyıcı Sistem. https://eski.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/5e70853596044de_ek.pdf?tipi=79veturu=Xvesube=7. Erişim Tarihi: 19.10.2023.
Tuna, M. (2000). Depreme Dayanıklı Yapı Tasarımı. Ankara: Ajans Türk Basım.
Ulucan, Z., ve Alyamaç, K. (2008). A3 Düzensizliğine Sahip Yapıların Doğrusal Olmayan Kat Kesme Kuvvetlerinin İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 20(1), 145-155.
Yapısal Düzensizlikler-2. (2020). Şantiyeyi kodluyoruz.com. URL: https://pngmerkezdotorg.wordpress.com/2020/06/18/yapisal-duzensizlikler-2/ Erişim tarihi: 30.10.2023
Referanslar
Akbaş, A., ve Çalışkan, Ö. (2023). Deprem Etkisinde Hasar Alan Betonarme Yapıların Düzensizlik Türleri Yönü ile İncelenmesi. 2nd International Conference on Scientific and Academic Research (428-435). Konya: All Science Proceeding.
Alaa, K., El-Kashif, K., ve Salem, H. (2022). New definition for torsional irregularity based on floors rotations of reinforced concrete buildings. Jorunal of Engineering and Applied Science, 69(12).
Arslan, M. H., ve Korkmaz, H. H. (2007). What is to be learned from damage and failure of reinforced concrete structures during recent earthquakes in Turkey? Engineering Failure Analysis, 1-22.
Atımtay, E., (2009). Depremde Çökmeyen Bina Nedir? Nasıl Projelendirilir? , ODTÜ,İnşaat Müh. Bölümü, Ankara
Bağış, E. (2023). Betonarme Yapılarda Oluşabilecek A1 Yapı Düzensizliğinin 2018 Deprem Yönetmeliğine Göre İncelenmesi. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi, 4(1), 1-16.
Bayraktar, A.N., (2016). Yapay Sinir Ağları Kullanılarak Betonarme Binalarda Yumuşak Kat Düzensizliklerinin Tespiti, Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Chhatani, Y., Pawade, P., Dabhekar, K., ve Khedikar, I. (2021). A Review on Seismic Performance of L-Shaped Building Through Plan Irregularities. International Journal of Scientific Research in Science, Engineering and Technology, 8(2), 251-257.
Çağatay, İ. H., ve Güzeldağ, S. (2002). Yeni Deprem Yönetmeliği SAP2000N Uygulamaları, Birsen yayınları. Adana, Türkiye.
Çağlar, N., Bayhan, B., Avcı, E., Kocakaplan, S., Özen, S., Yıldırım, E., ve Sakcalı, G. (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri İnceleme ve Değerlendirme Raporu. Bursa: Bursa Teknik Üniversitesi-DEPAR.
Demir, A., ve Dönmez, D. (2008). Çok Katlı Yapılarda Burulma Düzensizliğine Etki Eden Faktörler. C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi, 4(1), 31-36.
Demir, S. (2013). Mevcut Betonarme Yapılarda Kısa Kolon Davranışlarının İyileştirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 31-33.
Demirbaş, N., ve Şahin, H. (2018). Burulma Düzensizliği Bulunan Betonarme Binalarda Asma Katın Etkisi. Dicle Üniversitesi I. Uluslararası Mimarlık Sempozyumu.
Dogan, O., Genç, Y., ve Akgül, M. (2022). Comparison of Cross-Sectional Effects of Reinforced Concrete Frame and Anchored /Secondary Beams within the Scope of DBYBHY-2007 and TBDY 2018. DÜMF Mühendislik Dergisi, 13(2), 295-305.
Doğan, M., Kıraç, N., ve Gönen, H. (2002). Soft-Storey Behaviour in an Earthquake and Samples of İzmit-Düzce. ECAS Uluslarararası Yapı ve Deprem Mühendisliği Sempozyumu, ODTÜ, Ankara, 14.
Doğangün, A. (2002). Betonarme Yapıların Hesap ve Tasarımı. İstanbul: Birsen Basın Yayın.
Domenico, M., Ricci, P., ve Verderame, G. (2023). Effect of asymmetry in plan on the behavior factor of reinforced concrete buildings. 10th European Workshop on the Seismic Behaviour of Irregular and Complex Structures. Catania Italy.
Erdem, H. (2016). Burulma Düzensizliğinin Betonarme Yapı Davranışına Etkileri. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1), 459-468.
Gerek, A., ve Soyluk, A. (2016). Türkiye'deki ilköğretim yapılarının deprem dayanımının incelenmesi. Journal of Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, s. 485-490.
Guevara-Perez T., (2012). Soft-story and weak story in earthquake resistant design: A multidisciplinary approach, Proceedings of 15th World Conference on Earthquake Engineering, September 24-28, Lisbon, Portugal.
Gürsoy, Ş., ve Doğan, S. (2020). Betonarme Binalardaki Döşeme Boşluğu Konumu ve Büyüklüğünün Deprem Davranışı ve Kaba İnşaat Maliyetine Etkisi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(2), s. 1407-1422.
Harmankaya, Z., ve Soyluk, A. (2012). Architectural Design of Irregular Buildings in Turkey. International Journal of Civil ve Environmental Engineering, 12(1), s. 42-48.
İlerisoy, Z. Y. (2019). Vertical structural irregularities in earthquake codes within the scope of architectural design. Online Journal of Art and Design, 7(1), 231-253.
İnan, T. ve Korkmaz, K. (2012). Düşey doğrultudaki yapı düzensizliklerinin incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28(3), 240-248.
Kanıcı, M. (2006). Betonarme Yapılarda A2 Türü Düzensizliği Üzerine Parametrik Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Khanal, B., ve Chaulagain, H. (2020). Seismic elastic performance of L-shaped building frames through plan irregularities. Structures, 27, s. 22-36.
Mohod, M. (2015). Pushover Analysis of Structures with Plan Irregularity. IOSR Journal of Mechanical and Civil Engineering, 12(4), s. 46-55.
Nasery, M., Ergün, M., Husem, M., ve Ateş, Ş. (2015). Kat Planındaki Çıkıntıların Burulma Düzensizliği Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi. İMO Trabzon, s. 16-26.
Özbayrak, A., ve Altun, F. (2017). A2 Türü Döşeme Süreksizliklerinin Betonarme Yapıların Deprem Davranışına Etkisinin İncelenmesi. Ulusal Yapı Mekaniği Laboratuvarları 6. Toplantısı (s. 41-42). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Özmen, C., ve Ünay, A. İ. (2007). Commonly encountered seismic design faults due to the architectural design of residential buildings in Turkey. Building and environment, 42(3), 1406-1416.
Öztürk, T. (2013). Binalarda Döşeme Boşluklarının Taşıyıcı Sistem Davranışına Etkisi. İMO Teknik Dergi, s. 6233-6256.
Paul, A., Morshed, A. Z., ve Parvez, Z. (2023). Study on seismic responses of plan irregular buildings due to torsional irregularity and re-entrant corners. 7th International Conference on Engineering Research, Innovation and Education.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. (2023a). Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12.05.2023a, Sayı: 32188
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. (2023b). Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12.08.2023b, Sayı: 32277
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. (2018). Resmi Gazete Tarihi 18.03.2018 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm
Saplama Kiriş Nedir. (2021). Yapı tasarım akademisi. URL: https://yapitasarimakademisi.com/2021/12/08/saplama-kiris/ Erişim tarihi: 30.10.2023
Soyluk, A., ve Ayaşlı Öztürk, H. (2015). Yapı Üretimi, Kullanımı ve Koruma Süreçleri. 2. Ulusal Yapı Kongresi (363-374). Ankara: TBMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi.
Şengül, Ü. Ş. (2023). Deprem etkisi altında yapıların yatay ve düşey doğrultudaki düzensizliklerinin incelenmesi. Türkav Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 215-231.
Temiz, M. (2022). TBDY-2018'e Göre Tasarlanmış Planda A1 ve A3 Düzensizliği Bulunan Betonarme Bir Binanın Performans Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Terzi, M., ve Elçi, H. (2006). Çerçeve Tipi Betonarme Yapılarda Döşeme Süreksizliklerinin Kesit Tesirlerine Etkisi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(3), s. 341-349.
Topçu, A. (2017). Betonarme Taşıyıcı Sistem. https://eski.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/5e70853596044de_ek.pdf?tipi=79veturu=Xvesube=7. Erişim Tarihi: 19.10.2023.
Tuna, M. (2000). Depreme Dayanıklı Yapı Tasarımı. Ankara: Ajans Türk Basım.
Ulucan, Z., ve Alyamaç, K. (2008). A3 Düzensizliğine Sahip Yapıların Doğrusal Olmayan Kat Kesme Kuvvetlerinin İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 20(1), 145-155.
Yapısal Düzensizlikler-2. (2020). Şantiyeyi kodluyoruz.com. URL: https://pngmerkezdotorg.wordpress.com/2020/06/18/yapisal-duzensizlikler-2/ Erişim tarihi: 30.10.2023
