Diyarbakır'da Manda Yetiştiriciliği

Muhittin Tutkun

doi:10.37609/akya.2940

Yazarlar

Muhittin Tutkun

https://orcid.org/0000-0001-5653-3410

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.2940.c9072

Özet

Günümüzde manda yetiştiriciliği hayvansal üretim bakımından önemli bir üretim dalıdır. Dünya’daki toplam manda varlığı 2021 yılı itibariyle yaklaşık olarak 203 milyon başa ulaşmıştır. Dünyada en fazla manda varlığı Asya kıtasında bulunmakta olup, bunu Akdeniz ülkeleri takip etmektedir. Türkiye’de 2007 yılına kadar giderek azalan manda varlığı, 2010 yılı sonrası verilmeye başlanan destekler, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uygulamaya konulan “Anadolu Mandası Halk Elinde Manda Islahı Projesi” ve manda ürünlerinin tüketici açısından sağlıklı bir ürün olarak algılanması ve değer kazanmasıyla manda yetiştiriciliği (ağırlıklı süt yönlü olarak) yeniden canlanmıştır. Son yıllarda hayvancılığa verilen desteğin miktar ve çeşitliliğindeki artışa hem hayvan sayısında hem de üretim miktarındaki artış eşlik etmiştir. Türkiye’de 2000-2022 yılları arasında sığır ve manda varlığında önemli artışlar meydana gelmiştir. Bu yıllar arasında manda varlığı % 17.1’lik artışla 171.835 başa ulaşmıştır. Ancak mandanın büyükbaş hayvan varlığındaki payı giderek azalmıştır. 2000’li yıllarda bu oran % 1,34 iken 2022 yılı sonunda 1,02 olmuştur. Manda yetiştiriciliği Türkiye’nin 81 ilinin 78’inde yapılmakla beraber ağırlıklı olarak Samsun (21637 baş), Diyarbakır (16704 baş), İstanbul (16054 baş), Tokat (12325 baş) ve Bitlis (10574 baş) illerinde gerçekleştirilmektedir. Manda varlığının giderek azaldığı Diyarbakır’da son yıllarda yapılan teşvik ve desteklemelerle manda yetiştiriciliğine eski önemi kazandırılmaya çalışılmaktadır. Halk elinde manda ıslah projeleri ve bu kapsamda üreticilere ödenen hayvan başı teşvik ve destekler üreticilerin manda yetiştiriciliğine olan ilgisini biraz da olsa artırmıştır. Türkiye’de 2022 yılı itibariyle Diyarbakır 15.333 baş manda varlığıyla Türkiye’de manda varlığı bakımından 2. sırada yer almaktadır. Bu kitap, manda yetiştiriciliğinin temel özellikleri, dünyada ve Türkiye’de manda yetiştiriciliğinin yapısal durumu ile Diyarbakır ilinde manda yetiştiriciliği yapan işletmelerin genel özellikleri hakkında genel durum tespitini ortaya koymak amacıyla hazırlanmış olup, Diyarbakır ilinde manda yetiştiriciliğinin geleceğine yönelik düşüncelere yer verilmiştir.

Today, buffalo breeding is an important branch of animal production. The total buffalo population in the world has reached approximately 203 million heads as of 2021. The largest number of buffaloes in the world is in Asia, followed by Mediterranean countries. The presence of buffalo in Turkey, which gradually decreased until 2007, the supports started to be given after 2010, the "Anatolian Buffalo Breeding Project in Public Hands" implemented by the Ministry of Agriculture and Forestry, and the perception of buffalo products as a healthy product for the consumer and gaining value, buffalo breeding ( (mainly milk oriented) has been revived. In recent years, the increase in the amount and diversity of support given to livestock has been accompanied by an increase in both the number of animals and the amount of production. There have been significant increases in the presence of cattle and buffalo in Turkey between 2000 and 2022. Between these years, buffalo population increased by 17.1% and reached 171,835 heads. However, the share of buffalo in the cattle population has gradually decreased. While this rate was 1.34% in the 2000s, it became 1.02 by the end of 2022. Although buffalo breeding is carried out in 78 of Turkey's 81 provinces, it is mainly carried out in the provinces of Samsun (21637 head), Diyarbakır (16704 head), Istanbul (16054 head), Tokat (12325 head) and Bitlis (10574 head). In Diyarbakır, where the existence of buffaloes is gradually decreasing, efforts are being made to restore the importance of buffalo breeding to its former importance with the incentives and supports provided in recent years. Buffalo breeding projects carried out by the public and the incentives and supports paid to producers per animal in this context have increased the interest of producers in buffalo breeding, albeit slightly. As of 2022, Diyarbakır ranks 2nd in terms of buffalo population in Turkey with 15,333 head of buffalo. This book has been prepared to reveal the general situation about the basic characteristics of buffalo breeding, the structural situation of buffalo breeding in the world and in Turkey, and the general characteristics of buffalo breeding enterprises in Diyarbakır province, and includes thoughts on the future of buffalo breeding in Diyarbakır province.

Referanslar

Akdağ, F., 2004. Yerli ırk mandalarda kesim yaşının kesim ve karkas özellikleri üzerine etkisi. http://veteriner.istanbul. edu.tr/vetfakdergi/yayinlar/2004

Anonim, 2007a. Dünya ve Türkiye’de Mandacılık. http://web.ttnet.net.tr/kocatepe Anonim, 2007b. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). http://www.tuik.gov.tr (11.12.2023)

Anonim, 2007c. Mandalarda Bakım ve Besleme. http://www.tarim.gov.tr/hizmetler/e-kitap/sigircilik/mandalarda_ba- kim.htm (11.12.2023)

Anonim, 2007d. Manda. http://tr.wikipedia.org/wiki/Manda (11.12.2023) Anonim, 2019b. Manda yetiştiriciliği

Anonim 2021(a). Hayvancılık İstatistikleri. http://www.tuik.gov.tr Anonymous 2021. FAOSTAT. http://www.fao.org/home/en/

Arefaine H, Kashwa M. 2015. A review on strategies for sustainable buffalo milk production in Egypt. Journal of Bio- logy, Agriculture and Healthcare, 5(9), 63-67.

Atasever S, Erdem H. 2008. Manda yetiştiriciliği ve Türkiye’deki geleceği. OMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 23(1), 59-64. Bilal, M.Q., Suleman, M., Raziq, A., 2006. Buffalo: Black Gold of Pakistan. Livestock Res. For Rural Development

18(9):128.

Borghese A, Mazzi M. 2005. Buffalo population and strategies in the world. (Buffalo Production and Research, Reu Technical Series 67, Ed. Borghese, A) 1-39.

Denli M, Tutkun M, İpçak, H.H, Demir Ş. 2019. Diyarbakır ili hayvansal üretim yatırım fizibilitesi. Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, 162 sy.

Ermetin O. 2017. Husbandry and sustainability of water buffaloes in Türkiye. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology 5(12), 1673-1682.

Işık, N.O. 2018. Manda derisi budama atıklarından farklı yöntemlerle jelatin üretilmesi ve manda jelatinin reolojik özelliklerinin belirlenmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 15(03), 44-48.

Nanda, A. S., & Nakao, T. (2003). Role of buffalo in the socioeconomic development of rural Asia: Current status and future prospectus. Journal of Animal Science, 74, 443-455. http://dx.doi.org/10.1046/j.1344-3941.2003.00138.x

Sabia E, Napolitano F, Claps S, Braghieri A, Piazzolla N, Pacelli C. 2015. Feeding, nutrition and sustainability in dairy enterprises: The case of Mediterranean Buffaloes (Bubalus Bubalis). The Sustainability of Agro-Food and Natural Resource Systems in The Mediterranean Basin, 57-64.

Sarıözkan, S. 2011. Türkiye’de manda yetiştiriciliğinin önemi. Kafkas Üniversitesi veteriner Fakültesi Dergisi, 17(1): 163-166.

Soysal İ. 2006. Manda ve ürünleri üretimi. Tekirdağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, Ders Notları, Tekirdağ.

Soysal Mİ, Tuna YT, Gürcan EK. 2005. İstanbul Silivri ilçesi Danamandıra köyünde manda yetiştiriciliği üzerine bir araştırma. Tekirdağ Ziraat Fak. Dergisi 2(1), 73-78.

Şahin, A. & Ulutaş, Z., (2015), “Anadolu Mandalarının Değişik Metotlara Göre Tahmin Edilen Süt verimleri Üzerine Bazı Çevresel Faktörlerin Etkilerinin Belirlenmesi”, Kafkas Üniversitesi veteriner Fakültesi Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 1, s. 79 – 85, Kars.

Şekerden Ö. 2001. Büyükbaş hayvan yetiştirme (manda yetiştiriciliği). Temizyürek Ofset Matbaacılık, 296 s.