Diyarbakır ve Gap Bölgesinde Bitki Koruma
Özet
Bitkisel üretimi etkileyen faktörlerden biri de hastalık, zararlı ve yabancı otlardır. Bu etmenlerden dolayı oluşan ürün kayıpları yaklaşık olarak %35 civarındadır. Salgın yıllarında bu zarar oranı daha da artmaktadır. Dicle ve Fırat nehirleri havzalarında enerji ve sulama amaçlı çok sayıda baraj inşası planlanmıştır. GAP Bölgesinde 2.1 milyon ha arazinin sulanması ön görülmüştür. Bölgede halen 633.984 ha sulamaya açılmış olup, arazinin %52’si sulanmaktadır. Sulanan alanların artmasıyla bölgede bitki çeşitliliği ve deseni değiştiği gibi, iklim değişikliği ve tarımda uygulanan teknikler de değişmiştir. Buna bağlı olarak hastalık, zararlı ve yabancı otların önemi artmıştır. Bölgede hastalık, zararlı ve yabancı otlar ile ilgili araştırmalar Ziraat Fakültelerinin Bitki Koruma Bölümleri ile Diyarbakır Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Bitki koruma etmenlerine karşı değişik yöntemlerle mücadele yapılmakla birlikte, en çok pestisitlerin kullanıldığı kimyasal mücadele yöntemi uygulanmaktadır. Sulama alanların artmasıyla pestisit kullanımı da artış göstermiştir. Keza GAP illerinde (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak) toplam 842 zirai ilaç bayisi ve 18 zirai ilaç toptancısı faaliyet göstermektedir. Bitki koruma sorunlarının çoğu kimyasal mücadele uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Bitki koruma konusunda uygulamada çalışan teknik elemanlara ve üreticilerin eğitimine önem verilmelidir. Bitki Koruma uygulama kuruluşlarında Bitki Koruma Bölümü mezunu ziraat mühendisleri istihdam edilmelidir. Biyolojik mücadele, iyi tarım uygulamaları, organik tarım, ilaç uygulamaları, kalıntı problemi, direnç oluşumu gibi konularda bilgi verilmelidir. Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelik tekrar gözden geçirilmelidir. Zirai ilaç bayileri aynı zamanda danışmanlık hizmetlerini de yapmaktalar. Bu nedenle sadece Bitki Koruma Bölümü mezunu ziraat mühendisleri zirai ilaç bayiliği yapmalıdırlar.
Diseases, pests and weeds are main facrors whic are affecting crop production. Product losses due to these factors are approximately 35%. This rate of damage increases even more during epidemic years. Many dams are planned to be built for energy and irrigation purposes in the Tigris and Euphrates river basins. It is envisaged to irrigate 2.1 million hectares of land in the GAP Region. Currently, 633,984 ha have been opened to irrigation in the region and 52% of the land is irrigated. Just as the plant diversity and pattern has changed in the region with the increase in irrigated areas, climate change and the techniques applied in agriculture have also changed. Accordingly, the importance of diseases, pests and weeds has increased. Research on diseases, pests and weeds in the region is carried out by the Plant Protection Departments of the Faculties of Agriculture and the Diyarbakır Pest Control Research Institute. Although different methods are used to combat plant protection factors, the chemical control method using pesticides is most commonly used. With the increase in irrigated areas, the use of pesticides has also increased. Likewise, a total of 842 agricultural pesticide dealers and 18 agricultural pesticide wholesalers operate in GAP provinces (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa and Şırnak). Most plant protection problems arise from chemical control applications. Importance should be given to the training of technical staff and producers working in plant protection practice. Agricultural engineers graduated from the Plant Protection Department should be employed in Plant Protection implementation organizations. Information should be given on subjects such as biological control, good agricultural practices, organic agriculture, pesticide applications, residue problems, and resistance formation. The Regulation on Wholesale and Retail Sale and Storage of Plant Protection Products should be reviewed again. Agricultural pesticide dealers also provide consultancy services. For this reason, only agricultural engineers who are graduates of the Department of Plant Protection should become pesticide dealers.
Referanslar
Ağar, S., H. Aydınoğlu, O. Temel, K. İkizünal ve H. Ece, 1991. Pestisit Kullanımının Tarihçesi, Bugünü ve Geleceği. Türk Entomoloji dergisi, 15(4): 247-256.
Anonim., 1986. Güneydoğu Anadolu Projesi Tarımsal Kalkınma Sempozyumu, 18-21 Kasım 1986, A.Ü. Ziraat Fakültesi Basımevi, Ankara.,
Anonim., 1997. 1997 Yılı Zirai Mücadele Uygulama Prensipleri. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara.
Anonim., 2020. Türkiye’de Biyolojik Mücadele. TAGEM e- Bülten, Yıl 2020, N0:8., Ankara.
Anonim., 2023. GAP Bölgesi İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Bitkisel Üretim ve Bitki Sağlığı Şube Müdürlükleri.
Arslan, Z.F. 2018. Şanlıurfa İli Pamuk Tarlalarında Sulama Sonrası Yabancı Otlar ile ilgili Yaşanan Değişimler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri dergisi, 22(1): 109-125.
Atalay, D. A.,D. Şakar, A. Sağır, M. Başbağ ve R. Demirel, 1997. GAP’ın Tarımsal Yapı Üzerine Etkileri, GAP’ın Ekoloji ve Tarıma etkileri, Türkiye Çevre Vakfı Yayını, No: 125. S.29-38.
Aysan, Y., F. Şahin, R. Kotan, M. Mirik, H. Saygılı ve N. Üstün, 2013. (Editörler : H. Saygılı, F. Şahin, Y. Aysan) Bitki Bakteri Hastalıklarıyla Mücadele. Bitki Bakteri Hastalıkları. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 87 Sok. No:4/A, Bornova/İzmir. S. 3-28.
Balamir, S, 1973. Yakın Doğuda Çöl Çekirgesi (Schistooerca gregaria Forsk.) 1952 sayi 3.pdf (dergipark.org.tr).
Baykal, N. 1995. Fitopatoloji (2.Basım). Uludağ Üniversitesi Basımevi, 368. Bursa.
Bayhan, E., ve E. Kaplan, 2017. Şanlıurfa Tarım Alanlarında Üreticilerin Bitki Koruma Uygulamalarında Yaşadığı Sorunlar”, 1. Tarım ve Gıda Etiği Kongresi (Uluslararası Katılımlı) Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 10-11 Mart 2017, ANKARA.(Poster Bildiri)
Bayhan, E. ve E. Kaplan, 2017. Şanlıurfa’daki İlaç Bayilerine Göre Bitki Koruma Uygulamalarına Ait Sorunların Belirlenmesi”, 1. Tarım ve Gıda Etiği Kongresi (Uluslararası Katılımlı) Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 10-11 Mart 2017, ANKARA. (Poster Bildiri)
Bengisu, G., 2014. GAP Bölgesinin Organik Tarım Potansiyeli ve Uygulanabilirliği. WWW. 26324 (dergipark.org.tr), 26 (B) – 2014 38-44 ISSN:1307-3311.
Biçici, M., H. Erkılıç, Y. Dede, S. Toker, Ö. Çınar ve A. Çınar, 1995. GAP Alanında Zirai Mücadele Politikasına Esas Teşkil edecek Fungal ve Bakteriyal Hatalıkların Saptanması. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Cramer, H. H., 1967. Plant protection and World Cropp Roduction. Pflanzenschutz Nachrichten (Bayer), 1967/1, 516.
Çetinkaya, H., E. Kendal ve M. S. Saya, 2013. Ekolojik Tarım Açısından Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi 6 (1): 195-198,
Delen, N., 2016. Fungisitler (2.Baskı). Nobel bilim ve Araştırma Merkezi, Yayın No:43, İstanbul, 318 S.
Elekçioğlu, İ.H.,S. Enneli, G. Öztürk, İ.Tekin ve U. Gözel, 1995. GAP Bölgesinde Sorun Olabilecek Önemli Bitki Parazit Nematodları ve Alınması Gerekli Önlemler. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Ertekin, S.,2010. Diyarbakır’ın Bitkileri. Diyarbakır Tarım, Doğa ve Çevre Sempozyumu, 01-03 Haziran 2010, Diyarbakır.
GAP, 2023. GAP’ta Son Durum. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, http://www.gap.gov.tr/upload/dosyalar/pdfler/2022_GAP_SON_DURUM.pdf (24.10.2023)
Kaplan, E., 2014. GAP Bölgesindeki Bitki Koruma Uygulamalarına Ait Sorunların Belirlenmesi. Dicle Üniversitesi FEN Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü, Bitki Koruma Anabilim Dalı. (Yüksek Lisan Tezi), 125 s., Diyarbakır.
Kaplan, E., 2016. GAP Bölgesinde Kullanılan Pestisitlerin Güvenilir Gıda ve Tarım Etiğine Etkisi. Türkiye Biyoetik Dergisi, 3 (4): 198-205.
Kaplan, E. ve E. Bayhan, 2016. GAP Bölgesinde Çalışan Teknik Elemanların Bitki Koruma Uygulamalarında Karşılaştıkları Sorunlar. Uluslararası Katılımlı 6. Bitki Koruma Kongresi, 5-8 Eylül 2016, Konya, Türkiye 398. (Poster Bildiri).
Kansu, İ.A., 1994. Genel Entomoloji (7. Baskı). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No:1176, Ankara, s.426.
Kara, B. ve Z. Şimşek, 2016. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Pestisit Satış Yerlerinin Yasal Düzenlemelere Uygunluk Durumunun Değerlendirilmesi. Turk. J. Public Health, 14(1):32-42.
Kaya, Y. ve Ö. Aksakal, 2005. Endemik Bitkilerin Dünya ve Türkiye’deki Dağılımı. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1):85-100.
Kaymak, S. ve ark., 2015. Ülkemizde Zirai Mücadele Girdilerinin Değerlendirilmesi. Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara, 42 s.
Kıran, E., 1995. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Hububat’ta Zararlı Süne (Eurygaster integriceps) ‘nun Durumu. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Kutlu, Ü. B., 2023. Dünya ve Türkiye Pamuk Üretimi. T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü. dunya-ve-turkiye-pamuk-uretimi-umit-bayram-kutlu.pdf (Erişim tarihi, 25.09.2023).
Özercan, B. ve R. Taşcı, 2022. Türkiye’de Pestisit Kullanımının İller, Bölgeler ve Pestisit Grupları Açısından İncelenmesi. Araştırma Makalesi, Ziraat Mühendisliği (375), 75-88
Özer, Z., İ. Kadıoğlu, H. Önen ve N.Tursun, 1998. Herboloji (Yabancı Ot Bilimi), 2. Baskı. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi yayınları No: 20, Tokat, s.404.
Tekinel, O. ve B. Çevik, 1995. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’inde (GAP) Çevre-Etki Değerlendirmesi (ÇED) ile ilgili Yürütülmesi Gerekli Öncelikli Konular. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Dekanlığı, Yayın No:18, Adana 12 s.
Uludağ, A. ve M. Katkat, 1991. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Pamuk Ekim Alanlarındaki Yabancı Otların Yayılışı alanlarının ve Yoğunlukların Belirlenmesi Üzerinde Araştırmalar. VI. Türkiye Fitopatoloji Kongresi, 7-11 Ekim 1991, İzmir.
Uludağ, A. 1993. Diyarbakır Yöresinde Yetiştirilen Buğday
Mercimek Kültürlerinde Önemli Yabancı Otların Dağılışı ve Bunların Bazı Biyolojileri Üzerinde Araştırmalar. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü (Yüksek Lisan Tezi), Tokat.
Uludağ, A. ve M. Katkat, 1993. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Meyve Fidanlıklarında Bulunan Yabancı Otlar ve Yoğunluklarının Belirlenmesi Üzerinde Çalışmalar. Türkiye 1. Herboloji Kongresi, 3-5 Şubat 1993, Adana.
Uygun, N., H. Başpınar, E. Şekeroğlu, S. Kornoşor, A.F. Özgür, İ. Karaca, M.R. Ulusoy, ve C. Kazık, 1995. GAP Alanında Zirai Mücadele Politikasına Esas Teşkil Zararlı ve Yararlıların Saptanması. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Uygur, S., B. Özhan ve F. N. Uygur, 1995. Antep Fıstığı (Pictaticia vera L.)’ndaki Önemli Yabancı Ot Türleri ve Bu türlerin Mücadelesi. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Uzun, A., 1988. Türkiye’de Mercimek (Lens esculentus) Tarlalarında Sorun Olan Yabancı Otlarla Mücadele İmkanlarının Araştırılması. Diyarbakır Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü. Nihai Rapor.
Tezcan, S., 2020. Analysis of The İnsect Fauna of Turkey and Suggestions For Future Studies. Munis Entomology & Zoology, 15 (2): 690-710.
Tiryaki, O, R. Canhilal ve S. Horuz, 2010. Tarım ilaçları kullanımı ve Riskleri. Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi, 26 (2) :154 – 169.
TÜİK, 2020. Bitkisel Üretim Verileri. Tarım ve Orman Bakanlığı.
Saygılı, H., Y. Aysan, F. Şahin, S. Soylu, M. Mirik ve R. Kotan, 2014. Fitobakteriyoloji I. Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Yayın No:19, Tekirdağ, S.20-22.
Şimşek, Z. ve N. Yaşarakıncı, 1989. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Süne (Eurygaster integriceps Put.)’nin Yumurta Parazitlerinin Biyoekolojisi. Uluslararası Biyolojik Mücadele Sempozyumu,, 1989, Antalya.
Yalçın, A., 2020. Diyarbakır İl’i Zirai İlaç Bayilerinin Mesleki ve Bilgi Durumunun Araştırılması. Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Anabilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi), 61 s.
Yılmaz, M.A., S. Baloğlu, M. Özaslan ve M.E. Güldür, 1995. GAP Bölgesinde Kültür Bitkilerinde Belirlenen Virüslar. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Yüksel, M., 1968. Güneydoğu Anadolu’da süne Eurygaster integriceps Put.’un Yayılışı, Biyolojisi, Ekolojisi, Epidemiyolojisi, ve zararı üzerinde araştırmalar. Zir. Müc. ve Zir. Kar. Gen. Müdürlüğü Yayınları No:46, Ankara, S. 255.
Referanslar
Ağar, S., H. Aydınoğlu, O. Temel, K. İkizünal ve H. Ece, 1991. Pestisit Kullanımının Tarihçesi, Bugünü ve Geleceği. Türk Entomoloji dergisi, 15(4): 247-256.
Anonim., 1986. Güneydoğu Anadolu Projesi Tarımsal Kalkınma Sempozyumu, 18-21 Kasım 1986, A.Ü. Ziraat Fakültesi Basımevi, Ankara.,
Anonim., 1997. 1997 Yılı Zirai Mücadele Uygulama Prensipleri. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara.
Anonim., 2020. Türkiye’de Biyolojik Mücadele. TAGEM e- Bülten, Yıl 2020, N0:8., Ankara.
Anonim., 2023. GAP Bölgesi İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Bitkisel Üretim ve Bitki Sağlığı Şube Müdürlükleri.
Arslan, Z.F. 2018. Şanlıurfa İli Pamuk Tarlalarında Sulama Sonrası Yabancı Otlar ile ilgili Yaşanan Değişimler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri dergisi, 22(1): 109-125.
Atalay, D. A.,D. Şakar, A. Sağır, M. Başbağ ve R. Demirel, 1997. GAP’ın Tarımsal Yapı Üzerine Etkileri, GAP’ın Ekoloji ve Tarıma etkileri, Türkiye Çevre Vakfı Yayını, No: 125. S.29-38.
Aysan, Y., F. Şahin, R. Kotan, M. Mirik, H. Saygılı ve N. Üstün, 2013. (Editörler : H. Saygılı, F. Şahin, Y. Aysan) Bitki Bakteri Hastalıklarıyla Mücadele. Bitki Bakteri Hastalıkları. Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri, 87 Sok. No:4/A, Bornova/İzmir. S. 3-28.
Balamir, S, 1973. Yakın Doğuda Çöl Çekirgesi (Schistooerca gregaria Forsk.) 1952 sayi 3.pdf (dergipark.org.tr).
Baykal, N. 1995. Fitopatoloji (2.Basım). Uludağ Üniversitesi Basımevi, 368. Bursa.
Bayhan, E., ve E. Kaplan, 2017. Şanlıurfa Tarım Alanlarında Üreticilerin Bitki Koruma Uygulamalarında Yaşadığı Sorunlar”, 1. Tarım ve Gıda Etiği Kongresi (Uluslararası Katılımlı) Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 10-11 Mart 2017, ANKARA.(Poster Bildiri)
Bayhan, E. ve E. Kaplan, 2017. Şanlıurfa’daki İlaç Bayilerine Göre Bitki Koruma Uygulamalarına Ait Sorunların Belirlenmesi”, 1. Tarım ve Gıda Etiği Kongresi (Uluslararası Katılımlı) Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 10-11 Mart 2017, ANKARA. (Poster Bildiri)
Bengisu, G., 2014. GAP Bölgesinin Organik Tarım Potansiyeli ve Uygulanabilirliği. WWW. 26324 (dergipark.org.tr), 26 (B) – 2014 38-44 ISSN:1307-3311.
Biçici, M., H. Erkılıç, Y. Dede, S. Toker, Ö. Çınar ve A. Çınar, 1995. GAP Alanında Zirai Mücadele Politikasına Esas Teşkil edecek Fungal ve Bakteriyal Hatalıkların Saptanması. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Cramer, H. H., 1967. Plant protection and World Cropp Roduction. Pflanzenschutz Nachrichten (Bayer), 1967/1, 516.
Çetinkaya, H., E. Kendal ve M. S. Saya, 2013. Ekolojik Tarım Açısından Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi 6 (1): 195-198,
Delen, N., 2016. Fungisitler (2.Baskı). Nobel bilim ve Araştırma Merkezi, Yayın No:43, İstanbul, 318 S.
Elekçioğlu, İ.H.,S. Enneli, G. Öztürk, İ.Tekin ve U. Gözel, 1995. GAP Bölgesinde Sorun Olabilecek Önemli Bitki Parazit Nematodları ve Alınması Gerekli Önlemler. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Ertekin, S.,2010. Diyarbakır’ın Bitkileri. Diyarbakır Tarım, Doğa ve Çevre Sempozyumu, 01-03 Haziran 2010, Diyarbakır.
GAP, 2023. GAP’ta Son Durum. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, http://www.gap.gov.tr/upload/dosyalar/pdfler/2022_GAP_SON_DURUM.pdf (24.10.2023)
Kaplan, E., 2014. GAP Bölgesindeki Bitki Koruma Uygulamalarına Ait Sorunların Belirlenmesi. Dicle Üniversitesi FEN Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü, Bitki Koruma Anabilim Dalı. (Yüksek Lisan Tezi), 125 s., Diyarbakır.
Kaplan, E., 2016. GAP Bölgesinde Kullanılan Pestisitlerin Güvenilir Gıda ve Tarım Etiğine Etkisi. Türkiye Biyoetik Dergisi, 3 (4): 198-205.
Kaplan, E. ve E. Bayhan, 2016. GAP Bölgesinde Çalışan Teknik Elemanların Bitki Koruma Uygulamalarında Karşılaştıkları Sorunlar. Uluslararası Katılımlı 6. Bitki Koruma Kongresi, 5-8 Eylül 2016, Konya, Türkiye 398. (Poster Bildiri).
Kansu, İ.A., 1994. Genel Entomoloji (7. Baskı). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No:1176, Ankara, s.426.
Kara, B. ve Z. Şimşek, 2016. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Pestisit Satış Yerlerinin Yasal Düzenlemelere Uygunluk Durumunun Değerlendirilmesi. Turk. J. Public Health, 14(1):32-42.
Kaya, Y. ve Ö. Aksakal, 2005. Endemik Bitkilerin Dünya ve Türkiye’deki Dağılımı. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1):85-100.
Kaymak, S. ve ark., 2015. Ülkemizde Zirai Mücadele Girdilerinin Değerlendirilmesi. Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara, 42 s.
Kıran, E., 1995. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Hububat’ta Zararlı Süne (Eurygaster integriceps) ‘nun Durumu. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Kutlu, Ü. B., 2023. Dünya ve Türkiye Pamuk Üretimi. T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü. dunya-ve-turkiye-pamuk-uretimi-umit-bayram-kutlu.pdf (Erişim tarihi, 25.09.2023).
Özercan, B. ve R. Taşcı, 2022. Türkiye’de Pestisit Kullanımının İller, Bölgeler ve Pestisit Grupları Açısından İncelenmesi. Araştırma Makalesi, Ziraat Mühendisliği (375), 75-88
Özer, Z., İ. Kadıoğlu, H. Önen ve N.Tursun, 1998. Herboloji (Yabancı Ot Bilimi), 2. Baskı. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi yayınları No: 20, Tokat, s.404.
Tekinel, O. ve B. Çevik, 1995. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’inde (GAP) Çevre-Etki Değerlendirmesi (ÇED) ile ilgili Yürütülmesi Gerekli Öncelikli Konular. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Dekanlığı, Yayın No:18, Adana 12 s.
Uludağ, A. ve M. Katkat, 1991. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Pamuk Ekim Alanlarındaki Yabancı Otların Yayılışı alanlarının ve Yoğunlukların Belirlenmesi Üzerinde Araştırmalar. VI. Türkiye Fitopatoloji Kongresi, 7-11 Ekim 1991, İzmir.
Uludağ, A. 1993. Diyarbakır Yöresinde Yetiştirilen Buğday
Mercimek Kültürlerinde Önemli Yabancı Otların Dağılışı ve Bunların Bazı Biyolojileri Üzerinde Araştırmalar. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü (Yüksek Lisan Tezi), Tokat.
Uludağ, A. ve M. Katkat, 1993. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Meyve Fidanlıklarında Bulunan Yabancı Otlar ve Yoğunluklarının Belirlenmesi Üzerinde Çalışmalar. Türkiye 1. Herboloji Kongresi, 3-5 Şubat 1993, Adana.
Uygun, N., H. Başpınar, E. Şekeroğlu, S. Kornoşor, A.F. Özgür, İ. Karaca, M.R. Ulusoy, ve C. Kazık, 1995. GAP Alanında Zirai Mücadele Politikasına Esas Teşkil Zararlı ve Yararlıların Saptanması. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Uygur, S., B. Özhan ve F. N. Uygur, 1995. Antep Fıstığı (Pictaticia vera L.)’ndaki Önemli Yabancı Ot Türleri ve Bu türlerin Mücadelesi. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Uzun, A., 1988. Türkiye’de Mercimek (Lens esculentus) Tarlalarında Sorun Olan Yabancı Otlarla Mücadele İmkanlarının Araştırılması. Diyarbakır Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü. Nihai Rapor.
Tezcan, S., 2020. Analysis of The İnsect Fauna of Turkey and Suggestions For Future Studies. Munis Entomology & Zoology, 15 (2): 690-710.
Tiryaki, O, R. Canhilal ve S. Horuz, 2010. Tarım ilaçları kullanımı ve Riskleri. Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi, 26 (2) :154 – 169.
TÜİK, 2020. Bitkisel Üretim Verileri. Tarım ve Orman Bakanlığı.
Saygılı, H., Y. Aysan, F. Şahin, S. Soylu, M. Mirik ve R. Kotan, 2014. Fitobakteriyoloji I. Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Yayın No:19, Tekirdağ, S.20-22.
Şimşek, Z. ve N. Yaşarakıncı, 1989. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Süne (Eurygaster integriceps Put.)’nin Yumurta Parazitlerinin Biyoekolojisi. Uluslararası Biyolojik Mücadele Sempozyumu,, 1989, Antalya.
Yalçın, A., 2020. Diyarbakır İl’i Zirai İlaç Bayilerinin Mesleki ve Bilgi Durumunun Araştırılması. Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Anabilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi), 61 s.
Yılmaz, M.A., S. Baloğlu, M. Özaslan ve M.E. Güldür, 1995. GAP Bölgesinde Kültür Bitkilerinde Belirlenen Virüslar. GAP Bölgesi Bitki Koruma Sorunları ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, 27-29 Nisan 1995, Şanlıurfa.
Yüksel, M., 1968. Güneydoğu Anadolu’da süne Eurygaster integriceps Put.’un Yayılışı, Biyolojisi, Ekolojisi, Epidemiyolojisi, ve zararı üzerinde araştırmalar. Zir. Müc. ve Zir. Kar. Gen. Müdürlüğü Yayınları No:46, Ankara, S. 255.
