D Grubu
Özet
Çağdaş Türk resim sanatı tarihini incelediğimizde, Türk İslam sanatları içinde önemli bir yere sahip olan minyatür sanatının örneklerinin başlangıcına bakılacak olursa 15. yüzyılın başlarına kadar gitmek gerekmektedir (Geçen ve Kösem, 2019: 366) ve minyatürün 19. yüzyıla kadar etkinliğini de koruduğu görülmektedir. 18. yüzyılın başından itibaren yoğunlaşan batılılaşma hareketleri resim alanında da etkili olmuş, Osmanlı Devleti'ndeki ekonomik, sosyal ve siyasi gelişmeler ile resim sanatında da yenilik hareketleri görülmüştür. 19. yüzyılın başları tuval resmine geçişle başlamıştır. Bu dönemde eğitim almak için Avrupa'ya giden Türk ressamları bu gelişmeye öncülük etmişlerdir. Bu batılılaşma süreci içerisinde çağdaş Türk resminde D grubundan önce yer alan sanatsal faaliyetler bulunmaktadır. Bu faaliyetler arasında İlkel ressamların Türk resim sanatına katkıları, Sanayi-i Nefise Mektebi'nin açılması, 1914 kuşağı ressamlarının faaliyetleri, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Derneği'nin kurulması sayılabilir. Kısa sürede gerçekleşen bu faaliyetler Türk resim sanatının gelişmesinde çok önemli bir yere sahip olmakla birlikte Batı sanatının sanat akımlarının gerisinde kalmıştır. 1933 yılında temelleri atılan D Grubu, Batı sanatı ile hızla bütünleşerek dönemin popüler sanat akımlarını Türkiye'ye taşımış ve ülkemizdeki çağdaş sanat akımlarını ve sanat görüşlerini yansıtmak için harekete geçmiştir. D Grubu, çağdaş Türk resminin en büyük kusurunun entelektüel yönü olduğunu savunmuş ve bu eksikliği gidermenin yollarını aramıştır. Bu bölümde ortaya çıktığı günden itibaren Türk resim sanatının modernleşmesinde kalıcı izler bırakan D Grubu'nun çağdaş Türk resim sanatına katkıları incelenmektedir. Tanzimat'la başlayan modernleşme ve yenilenme tarihsel bir dönüşüm olarak ne ifade ediyorsa, D Grubu'ndaki çağdaş Türk resmi için de o anlam ifade etmektedir. Avrupa'da aldıkları eğitim, duygu ve izlenimlerle yurda dönen Zeki Faik İzer, Zühdü Müridoğlu ve Cemal Tollu gibi yenilikçi sanatçılar, bulundukları sanat ortamında kübizm ve dışavurumculukla karşılaştılar. Ancak 1933 yılında sağduyu ile hareket edebilmek için D Grubu'nu kurdular. D Grubu'nun kurulmasıyla çağdaş Türk resminde yeni bir dönem başlamıştır. D Grubu dönemi dikkate alınmadan çağdaş Türk resminin modernleşme süreci tam olarak anlaşılamaz. Bu çalışmada D Grubu ressamlarının çağdaş Türk resim sanatının gelişimine katkılarının incelenmesi amaçlanmış ve literatür taraması yöntemiyle elde edilen veriler betimsel olarak bir araya getirilmiştir.
When we examine the history of contemporary Turkish painting art, it is seen that the miniature art, which has an important place in Turkish Islamic arts, preserved its effectiveness until the 19th century. The westernization movements, which intensified since the beginning of the 18th century, were effective in the field of painting, and the economic, social and political developments in the Ottoman Empire and the innovation movements in the art of painting were also seen. It started with the transition to canvas painting at the beginning of the 19th century. During this period, Turkish painters who went to Europe to receive education pioneered this development. Within this westernization process, there are artistic activities that took place before the D group in contemporary Turkish painting. Among these activities, we can count the contributions of Primitive painters to Turkish painting art, the opening of the Sanayi-i Nefise School, the activities of the 1914 generation painters, the establishment of the Independent Painters and Sculptors Association. Although these activities, which took place in a short time, have a very important place for the development of Turkish painting art, they have lagged behind the art movements of Western art. Group D, which was founded in 1933, quickly integrated with Western art and brought the popular art movements of the period to Turkey and took action to reflect contemporary art movements and art views in our country. Group D argued that the greatest defect of contemporary Turkish painting is its intellectual aspect and sought ways to remedy this defect. In this section, the contributions of the D Group, which has left permanent traces in the modernization of Turkish painting art from the day it emerged, to the contemporary Turkish painting art are examined. What modernization and renewal, which started with the Tanzimat, mean as a historical transformation, is what it means for contemporary Turkish painting in Group D. Our young artists, who went to Europe to receive art education after 1926, were heavily influenced by the fauvism, cubism and expressionism they encountered in the art environment they were in. Innovative artists such as Zeki Faik İzer, Zühdü Müridoğlu and Cemal Tollu, who have returned home with the education, feelings and impressions they received in Europe, have realized that the spirit of the time is no longer in favor of academic understanding. Artists who rebelled against the Impressionist understanding of art and academic teaching agreed on the necessity of artistic production processes to be as free as possible. However, they established Group D in 1933 in order to act with common sense. With the establishment of the D Group, a new era has begun for contemporary Turkish painting. The modernization process of contemporary Turkish painting cannot be clearly understood without considering the D Group period. In this study, it was aimed to examine the contributions of Group D painters to the development of contemporary Turkish painting art, and the data obtained by the literature review method were brought together descriptively.
Referanslar
- ARSEVEN, C.E. (1959) Türk Sanatı Tarihi,Cilt:I,İstanbul
- ARSLAN, N. (1997). Eyüboğlu Eren, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 1. Cilt, İstanbul
- ARSLAN, N. (1997). Zaim Turgut, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 3. Cilt, İstanbul
- BAŞKAN, S. (1989) Türkiye İş Bankası Yayınları, Yayın no :212, Türk Ressamları Dizisi:I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
- BAŞKAN, S. (1991) On Dokuzuncu Yüzyıldan Günümüze Türk Ressamları. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.
- BAYAV, D. (2011). 19. yy. sonu ve 2011 başında kadın ressamlarımız, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 29, Nisan 2011, s.15-28
- BAYRAK, T. (2006) Çağdaş Türk Resminde Kübist Eğilimler, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, YYLT
- BAYRAMOĞLU, M. (2013). 20. Yüzyıl Türk Resim Sanatında Geleneksel Türk Sanat Örneklerinin Etkisi, Kalemişi- Türk Sanatları Dergisi 2: s.1-40.
- BAYSAL, A.M. (2021) D Grubu’nun Türk Resim Sanatında Özgünlük Açısından Önemi, Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, s.29-46
- BERK, N. (1939) D Grubu’nu Takdim-d Grubu Sergi Broşürü, İstanbul.
- BERK, N. (1983), “D” Grubu, Sanat Çevresi, Ekim, S.60, s.4-11.
- BERK, N. ve GEZER, H. (1973) 50 Yılın Türk Resim ve Heykeli, Türkiye İş Bankası Kültür ve Sanat Yayınları, İstanbul.
- BERK, N. (1972) Resim ve Heykel, Akbank Yayınları, İstanbul.
- BERK, N ve TURANİ, A. (1981) Başlangıcından Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi, Cilt:2, Tiglat Basımevi, İstanbul
- BERK, N. ve ÖZSEZGİN, K. (1983). Cumhuriyet dönemi Türk resmi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 3. Baskı, Ankara
- BOYAR, S.P. (1948) Türk Ressamları, Jandarma Basımevi, Ankara
- BULUNDAY, H. S. (2005). “Bir sanatçı ve zanaatçı olarak Sabri Fettah Berkel”, Antik Dekor, 90, Eylül-Ekim 2005, Ankara, s. 130-136.
- Büyük Larousse (1986) Zeki Faik İzer Maddesi, 12. Cilt, İnterpres Yayınları, İstanbul.
- ÇEKEN, B. (2004) Resim Sanatında Halk bilimsel Öğelerden Yararlanmak, Millî Folklor. Sayı 64, s.94–97.
- DAL, E. (1983) D Grubu ve Türk Resmindeki Yeri, Yeni Boyut Dergisi, sayı 15
- DAL, E.Y. (1984), “Türk Resminde Grupların Yeri”, Yeni Boyut, Kasım, Sayı 26, s.3-10.
- DOĞANAY, S. (1992) Türk Resminde D Grubu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
- Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, (1998), Cilt 2, Yapı Endüstrisi Merkezi Yayınları
- EDEER, Ş. (2015) Abidin Dino ve Eller. Anadolu Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 5 (8) , s. 149-162 Eskişehir.
- EDGÜ, F. (1995). Abidin Dino, Kısa Hayat Öyküm, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
- EDGÜ, F. (1994). Eren Eyüboğlu, Ada Yayınları, İstanbul
- ELMAS, H. (1998). Çağdaş Türk resminde minyatür etkileri, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Resim Eğitimi Anabilim Dalı, Konya
- ERİNÇ, M. S. (1990) Zeki Faik İzer 1905–1988. Ankara: Türkiye Halk Bankası Yayını.
- EROL, T. (1986) Resmimizin Son On Beş Yılı, Sanat Tenkitçileri Cemiyeti Yayınları, Ankara.
- EROL, T. (1984). Günümüz Türk resminin oluşum sürecinde Bedri Rahmi Eyüboğlu, Yetişme Koşulları, Sanatçı Kişiliği, Cem Yayınevi, İstanbul
- ERSOY, A. (1998). Günümüz Türk resim sanatı, Bilim Sanat Galerisi, 1. Baskı, İstanbul
- ERZEN, J. N. (1982). Sabri Berkel ile söyleşi ve düşündürdükleri, Yeni Boyut Plastik Sanatlar Dergisi, Ocak 1982 Yıl:1 Sayı:1, s.6-11.
- ERZEN, J. N. (1997). Sabri Berkel, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 1. Cilt, İstanbul
- EYÜBOĞLU, B.R. (2012) Resme Başlarken, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
GEÇEN, F., & KÖSEM, A. (2019). Osmanlı Döneminden Cumhuriyet’e Minyatür Resimlerinde Manzarada Mimari Kullanımı. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 365-374.
- GENÇ, M. A. (2012) D Grubu Ressamlarının Türk Resim Sanatının Gelişimine Olan Katkıları, İDİL, Cilt 1, Sayı 5 / Volume 1, Number 5 s. 405-417
- GİRAY, K. (1994) D Grubu ve Türk Resim Sanatında Üslup Güdümünün Başlaması, Türkiye’de Sanat, S.15, s.36-39.
- GİRAY, K. (2000), Türkiye İş Bankası Resim Koleksiyonu, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- GİRAY, K. (2010). Ziraat Bankası Yüzyılın Sergisi, Başak Matbaacılık ve Tanıtım, Ankara.
- GÖREN, A.K. (2002), “Cumhuriyet’in Kuruluşundan Günümüze Türk Resim Sanatı”, Türkler Ansiklopedisi, Ankara, C.18, s.273-292.
- GÜVEMLİ, Z. (1987) Resim Sanatı ve Türk Resmi. İstanbul, Ak Yayınları.
- İNDİRKAŞ, Z. (2001) Ana Tanrıçalar, Kybele ve Çağdaş Türk Resmindeki İzdüşümleri. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayını.
- İSKENDER, K. (1983), İskender, Kemal “Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinde Resim”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, C.6, s.1678-1710.
- İSKENDER, K. (1983-2) “Cumhuriyet Türkiye’sinde Sanat ve Estetik”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, C.7, s.1746-1757.
- KARAYAĞMURLAR, B. (2001). “Nurullah Berk ve Kübizm”, D.E.Ü. Buca Eğitim Fakültesi – İzmir.
- KEÇELİOĞLU, T. (2010). Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun “Benek” söylemi ve etkileri üzerine, Atatürk Üniversitesi E-Dergileri, s.100-105.
- NACİ, E. (1983), “Ben Elif Naci, ‘d’ Grubunun Çığırtkanı...”, Sanat Çevresi, Ekim, S.60, s.12-15.
- ÖZDOĞRU, N. (1974). Bedri Rahmi ve Eren Eyüboğlu’nun aynı yazmalarda emeği var, Milliyet Sanat Dergisi, 11 Ocak 1974, Sayı: 62, s.8-9.
- ÖZSEZGİN, K. (1981) Sanat Üzerine Yazılar. İstanbul: Cumalı Sanat Galerisi Yayını.
- ÖZSEZGİN, K. (1998). Mustafa Pilevneli, yetmiş beşinci yıla armağan Türk plastik sanatlar, Bilim Sanat Galerisi, İstanbul
- ÖZSEZGİN, K. (1999), Cumhuriyet’in 75 Yılında Türk Resmi, İş Bank. Yay., İstanbul.
- PEKPELVAN, B. (1999) “Geleneksel değerlerimizin Çağdaş Değerlere Ulaştırılması”, Sempozyum Bildirileri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayını, s.238–244.
- RENDA, G. ve TURAN, E. Başlangıcından Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi I. İstanbul, Tiglat Yayınları.
- SADAK, Y. (1992). Sabri Berkel üzerine okuma notları, Türkiye de Sanat, Sayı 5, Eylül-Ekim 1992, s. 18-24.
- ŞERBETÇİ, F. (2008) D Grubu Sanatçılarının Türk Resim Sanatının Gelişim Sürecine Kazandırdığı Farklı Bakış Açıları, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, YYLT
- TANSUĞ, S. (1992) Bir Grup Çabası, Sanat Çevresi Dergisi, Sayı:161: s.189,190
- TANSUĞ, S. (1995). Türk Resminde Yeni Dönem, İstanbul: Remzi Kitabevi.
- TANSUĞ, S., (2003), Çağdaş Türk Sanatı, Remzi Kitabevi, İstanbul.
- TUNCAY, M. ve KOÇAK, C. (1990) Türkiye Tarihi 4 Çağdaş Türkiye 1980, Cem Yayınevi, İstanbul
- TURANİ, A. (1984) Batı Anlayışına Dönük Türk Resim Sanatı, Ankara, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- TÜRE, A. (2002). 1940’tan sonra Türk resminde toplumsal gerçekçilik, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniverstesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya
- YAMAN, Z. (1992) 1930–1950 Arasında Kültür ve Sanat Ortamına Bir Bakış: D Grubu. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
-YARAR, E. (1983) D Grubu ve Türk Resmindeki Yeri, Yeni Boyut, Sayı:15, Ankara
Referanslar
- ARSEVEN, C.E. (1959) Türk Sanatı Tarihi,Cilt:I,İstanbul
- ARSLAN, N. (1997). Eyüboğlu Eren, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 1. Cilt, İstanbul
- ARSLAN, N. (1997). Zaim Turgut, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 3. Cilt, İstanbul
- BAŞKAN, S. (1989) Türkiye İş Bankası Yayınları, Yayın no :212, Türk Ressamları Dizisi:I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
- BAŞKAN, S. (1991) On Dokuzuncu Yüzyıldan Günümüze Türk Ressamları. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.
- BAYAV, D. (2011). 19. yy. sonu ve 2011 başında kadın ressamlarımız, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 29, Nisan 2011, s.15-28
- BAYRAK, T. (2006) Çağdaş Türk Resminde Kübist Eğilimler, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, YYLT
- BAYRAMOĞLU, M. (2013). 20. Yüzyıl Türk Resim Sanatında Geleneksel Türk Sanat Örneklerinin Etkisi, Kalemişi- Türk Sanatları Dergisi 2: s.1-40.
- BAYSAL, A.M. (2021) D Grubu’nun Türk Resim Sanatında Özgünlük Açısından Önemi, Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, s.29-46
- BERK, N. (1939) D Grubu’nu Takdim-d Grubu Sergi Broşürü, İstanbul.
- BERK, N. (1983), “D” Grubu, Sanat Çevresi, Ekim, S.60, s.4-11.
- BERK, N. ve GEZER, H. (1973) 50 Yılın Türk Resim ve Heykeli, Türkiye İş Bankası Kültür ve Sanat Yayınları, İstanbul.
- BERK, N. (1972) Resim ve Heykel, Akbank Yayınları, İstanbul.
- BERK, N ve TURANİ, A. (1981) Başlangıcından Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi, Cilt:2, Tiglat Basımevi, İstanbul
- BERK, N. ve ÖZSEZGİN, K. (1983). Cumhuriyet dönemi Türk resmi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 3. Baskı, Ankara
- BOYAR, S.P. (1948) Türk Ressamları, Jandarma Basımevi, Ankara
- BULUNDAY, H. S. (2005). “Bir sanatçı ve zanaatçı olarak Sabri Fettah Berkel”, Antik Dekor, 90, Eylül-Ekim 2005, Ankara, s. 130-136.
- Büyük Larousse (1986) Zeki Faik İzer Maddesi, 12. Cilt, İnterpres Yayınları, İstanbul.
- ÇEKEN, B. (2004) Resim Sanatında Halk bilimsel Öğelerden Yararlanmak, Millî Folklor. Sayı 64, s.94–97.
- DAL, E. (1983) D Grubu ve Türk Resmindeki Yeri, Yeni Boyut Dergisi, sayı 15
- DAL, E.Y. (1984), “Türk Resminde Grupların Yeri”, Yeni Boyut, Kasım, Sayı 26, s.3-10.
- DOĞANAY, S. (1992) Türk Resminde D Grubu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
- Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, (1998), Cilt 2, Yapı Endüstrisi Merkezi Yayınları
- EDEER, Ş. (2015) Abidin Dino ve Eller. Anadolu Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 5 (8) , s. 149-162 Eskişehir.
- EDGÜ, F. (1995). Abidin Dino, Kısa Hayat Öyküm, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
- EDGÜ, F. (1994). Eren Eyüboğlu, Ada Yayınları, İstanbul
- ELMAS, H. (1998). Çağdaş Türk resminde minyatür etkileri, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Resim Eğitimi Anabilim Dalı, Konya
- ERİNÇ, M. S. (1990) Zeki Faik İzer 1905–1988. Ankara: Türkiye Halk Bankası Yayını.
- EROL, T. (1986) Resmimizin Son On Beş Yılı, Sanat Tenkitçileri Cemiyeti Yayınları, Ankara.
- EROL, T. (1984). Günümüz Türk resminin oluşum sürecinde Bedri Rahmi Eyüboğlu, Yetişme Koşulları, Sanatçı Kişiliği, Cem Yayınevi, İstanbul
- ERSOY, A. (1998). Günümüz Türk resim sanatı, Bilim Sanat Galerisi, 1. Baskı, İstanbul
- ERZEN, J. N. (1982). Sabri Berkel ile söyleşi ve düşündürdükleri, Yeni Boyut Plastik Sanatlar Dergisi, Ocak 1982 Yıl:1 Sayı:1, s.6-11.
- ERZEN, J. N. (1997). Sabri Berkel, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, 1. Cilt, İstanbul
- EYÜBOĞLU, B.R. (2012) Resme Başlarken, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
GEÇEN, F., & KÖSEM, A. (2019). Osmanlı Döneminden Cumhuriyet’e Minyatür Resimlerinde Manzarada Mimari Kullanımı. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 365-374.
- GENÇ, M. A. (2012) D Grubu Ressamlarının Türk Resim Sanatının Gelişimine Olan Katkıları, İDİL, Cilt 1, Sayı 5 / Volume 1, Number 5 s. 405-417
- GİRAY, K. (1994) D Grubu ve Türk Resim Sanatında Üslup Güdümünün Başlaması, Türkiye’de Sanat, S.15, s.36-39.
- GİRAY, K. (2000), Türkiye İş Bankası Resim Koleksiyonu, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- GİRAY, K. (2010). Ziraat Bankası Yüzyılın Sergisi, Başak Matbaacılık ve Tanıtım, Ankara.
- GÖREN, A.K. (2002), “Cumhuriyet’in Kuruluşundan Günümüze Türk Resim Sanatı”, Türkler Ansiklopedisi, Ankara, C.18, s.273-292.
- GÜVEMLİ, Z. (1987) Resim Sanatı ve Türk Resmi. İstanbul, Ak Yayınları.
- İNDİRKAŞ, Z. (2001) Ana Tanrıçalar, Kybele ve Çağdaş Türk Resmindeki İzdüşümleri. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayını.
- İSKENDER, K. (1983), İskender, Kemal “Cumhuriyet Dönemi Türkiye’sinde Resim”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, C.6, s.1678-1710.
- İSKENDER, K. (1983-2) “Cumhuriyet Türkiye’sinde Sanat ve Estetik”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, C.7, s.1746-1757.
- KARAYAĞMURLAR, B. (2001). “Nurullah Berk ve Kübizm”, D.E.Ü. Buca Eğitim Fakültesi – İzmir.
- KEÇELİOĞLU, T. (2010). Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun “Benek” söylemi ve etkileri üzerine, Atatürk Üniversitesi E-Dergileri, s.100-105.
- NACİ, E. (1983), “Ben Elif Naci, ‘d’ Grubunun Çığırtkanı...”, Sanat Çevresi, Ekim, S.60, s.12-15.
- ÖZDOĞRU, N. (1974). Bedri Rahmi ve Eren Eyüboğlu’nun aynı yazmalarda emeği var, Milliyet Sanat Dergisi, 11 Ocak 1974, Sayı: 62, s.8-9.
- ÖZSEZGİN, K. (1981) Sanat Üzerine Yazılar. İstanbul: Cumalı Sanat Galerisi Yayını.
- ÖZSEZGİN, K. (1998). Mustafa Pilevneli, yetmiş beşinci yıla armağan Türk plastik sanatlar, Bilim Sanat Galerisi, İstanbul
- ÖZSEZGİN, K. (1999), Cumhuriyet’in 75 Yılında Türk Resmi, İş Bank. Yay., İstanbul.
- PEKPELVAN, B. (1999) “Geleneksel değerlerimizin Çağdaş Değerlere Ulaştırılması”, Sempozyum Bildirileri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayını, s.238–244.
- RENDA, G. ve TURAN, E. Başlangıcından Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi I. İstanbul, Tiglat Yayınları.
- SADAK, Y. (1992). Sabri Berkel üzerine okuma notları, Türkiye de Sanat, Sayı 5, Eylül-Ekim 1992, s. 18-24.
- ŞERBETÇİ, F. (2008) D Grubu Sanatçılarının Türk Resim Sanatının Gelişim Sürecine Kazandırdığı Farklı Bakış Açıları, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, YYLT
- TANSUĞ, S. (1992) Bir Grup Çabası, Sanat Çevresi Dergisi, Sayı:161: s.189,190
- TANSUĞ, S. (1995). Türk Resminde Yeni Dönem, İstanbul: Remzi Kitabevi.
- TANSUĞ, S., (2003), Çağdaş Türk Sanatı, Remzi Kitabevi, İstanbul.
- TUNCAY, M. ve KOÇAK, C. (1990) Türkiye Tarihi 4 Çağdaş Türkiye 1980, Cem Yayınevi, İstanbul
- TURANİ, A. (1984) Batı Anlayışına Dönük Türk Resim Sanatı, Ankara, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- TÜRE, A. (2002). 1940’tan sonra Türk resminde toplumsal gerçekçilik, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniverstesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya
- YAMAN, Z. (1992) 1930–1950 Arasında Kültür ve Sanat Ortamına Bir Bakış: D Grubu. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
-YARAR, E. (1983) D Grubu ve Türk Resmindeki Yeri, Yeni Boyut, Sayı:15, Ankara
