Şişli Atölyesi (Harbiye Nezareti Resim Atölyesi)
Özet
20. yüzyılın başında batılı devletlerin saldırılarına maruz kalan Osmanlı İmparatorluğu, dağılma sürecine girmiştir. Sonraki süreçte Sanayi-i Nefise Mektebi tarafından Avrupa’ya sanat eğitimi için gönderilen öğrenciler I. Dünya Savaşı’nın başlaması ile birlikte ülkeye geri dönmek zorunda kalmışlardır. Osmanlı Devleti, savaşlarda alınan yenilgiler sonucu görsel propagandanın çok önemli olduğunu kavramış ve oluşan algıları tersine çevirmek için tekrar Osmanlının eski günlerine döndüğünü temsil edecek kompozisyonlar oluşturulması düşüncesi doğmuştur. Bu doğrultuda askere gitmeyen ressamlar için Harbiye Nazırı Enver Paşa, dönemin istihbarat başkanı Seyfi Paşa’dan İstanbul’un Şişli semtinde Şişli Atölyesinin kurulma emrini vermiştir. Şişli Atölyesi, 1914 kuşağı ressamlarından oluşmuş ve bu ressamlar arasında İbrahim Çallı, Ruhi Arel, Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Hüseyin Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran, Namık İsmail, Sami Yetik ve Ali Sami Boyar, Ali Cemal Beyrutlu gibi ressamlar yer almaktadır. Miralay Seyfi Bey’in yoğun uğraşları sonucu Almanya’dan resim malzemeleri getirtilmiş, 1917 yılında açılan Şişli Atölyesi’nde ilk kez canlı modelden çalışılmış ve birden fazla figürün bulunduğu büyük boyutlu kompozisyonlar oluşturulmuştur. Şişli Atölyesi ressamlarının üretmiş oldukları bu eserler, 1917 yılında Galatasaraylılar Yurdu’nda “Savaş Resimleri ve Diğerleri” adıyla 1918 yılında da Viyana da çağdaş Türk resim sanatında uluslararası alanda gerçekleştirilen ilk sergi olan “Viyana Sergisi” adıyla sergiler açılmıştır. Sonuç olarak, I. Dünya Savaşının Osmanlı toplumu üzerindeki savaşın yıkıcı etkilerinin ilk elden anlatılması yönünden ve sanatın batılı devletlere karşı da bir propaganda aracı olarak kullanılması yönünden Şişli Atölyesi, Harbiye Nezareti tarafından desteklenen önemli bir proje olarak görülmüş ve ressamlara her türlü imkânlar sağlanmıştır. Bu dönemde Şişli atölyesi içinde yer alan Türk resim sanatımızın önemli ressamları, Osmanlı toplumunun milli mücadele ruhunu arttırmak için daha çok savaş, kahramanlık, cesaret ve fedakârlık konularında resimler yapmışlardır. Dolayısıyla o döneme kadar manzara, portre ve natürmort yapan Osmanlı sanatçılarına Şişli atölyesi, farklı bir bakış açısı getirmiş, büyük ebatlı tuvallere oluşturdukları kompozisyonlar ile üretilen eserler, sanatçıların farklı tarzlarda eser üretmelerini sağlayarak yurt dışında açılan sergi ile Türk resmini Avrupa da temsil etmiştir. Ayrıca 1914 sanatçı kuşağındaki sanatçıların Çağdaş Türk resminin oluşmasına öncülük ettiklerini söylemek de mümkündür.
As a result of the defeats in the wars, the Ottoman Empire realized that visual propaganda was very important, and in order to reverse the perceptions, the idea of creating compositions that would represent the return of the Ottoman Empire to its old days was born. In this regard, Minister of War Enver Pasha ordered the establishment of Şişli Art Studio in the Şişli district of Istanbul from Seyfi Pasha, the head of intelligence at the time, for the painters who did not enlist in the military. Şişli Art Studio consisted of painters of the 1914 generation, and among these painters there are painters such as İbrahim Çallı, Ruhi Arel, Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Hüseyin Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran, Namık İsmail, Sami Yetik and Ali Sami Boyar, Ali Cemal Beyrutlu. As a result of Miralay Seyfi Bey's intense efforts, painting materials were brought from Germany, and in the Şişli Art Studio opened in 1917, live models were used for the first time and large-sized compositions with more than one figure were created. These works produced by Şişli Art Studio painters were exhibited in Galatasarayliler Dormitory in 1917 under the name of "War Paintings and Others", and in 1918 in Vienna under the name of "Vienna Exhibition", which was the first exhibition held internationally in contemporary Turkish painting art. As a result, Şişli Art Studio was seen as an important project supported by the Ministry of War in terms of explaining first-hand the devastating effects of World War I on Ottoman society and the use of art as a propaganda tool against Western states, and all kinds of opportunities were provided to painters. During this period, the important painters of our Turkish painting in the Şişli Art Studio painted paintings on war, heroism, courage and sacrifice to increase the national struggle spirit of the Ottoman society. Therefore, the Şişli Art Studio brought a different perspective to the Ottoman artists who had been painting landscapes, portraits and still lifes until that period, and the works produced with the compositions they created on large-sized canvases enabled the artists to produce works in different styles, thus representing Turkish painting in Europe with the exhibition opened abroad. It is also possible to say that the artists of the 1914 artist generation pioneered the formation of Contemporary Turkish painting.
Referanslar
Ağaroğlu, S. (2019). At imgesinin plastik çözümlemesi: şişli atölyesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Antalya.
Arsızsanat, (2018). Türk resminde savaşın betimi ve bir savaş cephesi olarak şişli atölyesi. https://arsizsanat.com/turk-resminde-savasin-betimi-ve-bir-savas-cephesi-olarak-sisli-atolyesi/, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
Atli, Ç. (2019). Çağdaş türk resminde milli mücadele temalı resimler. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Antalya.
Başkan, S. (2008). Son Dönem Osmanlı Resminde Figüratif Anlayış ve Tarih Yorumu. ERDEM İnsan ve Toplum Dergisi, 51, 1-22. DOI: 10.32704/erdem.2008.51.001.
Berk, N. ve Gezer, H. (1973). 50 yılın Türk resim ve heykeli. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Çoruhlu, T. (2023). Ünlü Ressamımız: Sami Yetik. Erişim Adresi: http://www.antikalar.com/sami-yetik, Erişim Tarihi: 03.12.2023.
Demirbaş, A. (2009). Birinci dünya savaşının sanat ortamına etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Dilmaç, O. (2012). Avrupa’da eğitim gören sanatçılarımızın çağdaş türk sanatının gelişimindeki rolü. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 2 (4), Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iujad/issue/8723/614883
Doğaner, G. (2022). Çağdaş türk resim sanatında kadın ve şiddet. Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Düzce, S. (2015). 1923-1950 yılları arasındaki türk resim sanatının günümüz resim sanatı eğitimine etkisi ve ortaöğretim kurumlarındaki resim derslerine yansıması. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Ersay Yüksel, A. (2021). I. Dünya savaşı yıllarında osmanlı devleti’nde modern sanatlar. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(77), 441-462.
Fazlıoğlu, A. (2005). Dolmabahçe Sarayı’nda Çanakkale haritalı bir halı ve Çanakkale Savaşı'nın Türk sanatı’na etkileri. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 3(3), 58-91.
Fikriyat. (2018). 11 Türk ressamın fırçasından milli mücadele. https://www.fikriyat.com/tarih/2018/01/12/11-turk-ressamin-fircasindan-milli-mucadele, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
Giray, K. (2020). Ankara resim ve heykel müzesi başyapıtlar-cilt II. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü Yayınları.
Gören, A. K. (2020). Yenileşme döneminden cumhuriyet dönemine türk resim sanatının evreleri. Erişim Adresi: https://www.altayli.net/yenilesme-doneminden-cumhuriyet-donemine-turk-resim-sanatinin-evreleri.html, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Gül, E. A. (2021). Türk resim sanatının görsel ideolojisi: 1850-1950. Yüksek Lisans Tezi, Işık Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Gülaçtı, İ. E. (2017). Osmanlı resim sanatında propaganda: padişah resimleri ve şişli atölyesi. Yıldız Journal Of Art And Design Volume: 4, Issue: 1, 2017, pp 29-65.
Gürçağlar, A. (2023). Denizin ve gemilerin romantik yorumcusu: Diyarbakırlı Tahsin. http://www.antikalar.com/diyarbakirli-tahsin, Erişim Tarihi: 03.12.2023.
İnan, Ö. (2019). Cumhuriyet dönemi türk resim sanatında toplumsal içerikli figüratif resmin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Karakılıç, S. (2019). Bir serginin ilginç hikâyesi ve “viyana’da savaş resimleri ve diğerleri”. Erişim Adresi: http://trdergisi.com/bir-serginin-ilginc-hikayesi-veviyanada-savas-resimleri-ve-digerleri/, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Keskin, C. (2014). I. Dünya Savaşı ve Sonrası Türkiye’de Kültür Sanat Ortamı ve Türk Resmi. Gazi Akademik Bakış, 7 (14), - . DOI: 10.19060/gav.23804.
Özdemir, M. (2015). Batılılaşma döneminden bugüne türk resim sanatı. İSMEK El Sanatları Dergisi, 20/205, 72-77.
Özpınar, Y. (2007). 1883-1925 yılları arasında paris‟te eğitim alan türk ressamlar ve yapıtlarının analizi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
Papila, A. (2008). Osmanlı İmparatorluğu’nun Batılılaşma Döneminde Resim Sanatının Ortaya Çıkışı ve Osmanlı Kimliğinin Resimsel Anlatımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 117-134. https://doi.org/10.18603/std.02349
Soylu, R. (2023). Şişli atölyesi, birinci dünya savaşı yıllarında sanat. https://rasimsoylu.tr.gg/SiSLi-ATOLYESi.htm, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Tansuğ, S. (2008). Çağdaş türk sanatı. (8. Baskı), İstanbul: Remzi Kitabevi.
Thearthistoryjournal. (2011). İbrahim çallı. Erişim Adresi: http://thearthistoryjournal.blogspot.com/2011/02/ibrahim-call.html, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Yamaner, H. A. (1986). Türk resminde yeni yönelmeler. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,1(1), 189-196.
Yasa Yaman, Z. (2012). Ankara resim ve heykel müzesi. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sanat Eserleri Dizisi 486. Ankara: Sistem Ofset Basın Yayın.
Yavaşca, M. (2010). Türk resim sanatı’nda çanakkale savaşları. Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
Referanslar
Ağaroğlu, S. (2019). At imgesinin plastik çözümlemesi: şişli atölyesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Antalya.
Arsızsanat, (2018). Türk resminde savaşın betimi ve bir savaş cephesi olarak şişli atölyesi. https://arsizsanat.com/turk-resminde-savasin-betimi-ve-bir-savas-cephesi-olarak-sisli-atolyesi/, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
Atli, Ç. (2019). Çağdaş türk resminde milli mücadele temalı resimler. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Antalya.
Başkan, S. (2008). Son Dönem Osmanlı Resminde Figüratif Anlayış ve Tarih Yorumu. ERDEM İnsan ve Toplum Dergisi, 51, 1-22. DOI: 10.32704/erdem.2008.51.001.
Berk, N. ve Gezer, H. (1973). 50 yılın Türk resim ve heykeli. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Çoruhlu, T. (2023). Ünlü Ressamımız: Sami Yetik. Erişim Adresi: http://www.antikalar.com/sami-yetik, Erişim Tarihi: 03.12.2023.
Demirbaş, A. (2009). Birinci dünya savaşının sanat ortamına etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Dilmaç, O. (2012). Avrupa’da eğitim gören sanatçılarımızın çağdaş türk sanatının gelişimindeki rolü. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 2 (4), Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iujad/issue/8723/614883
Doğaner, G. (2022). Çağdaş türk resim sanatında kadın ve şiddet. Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Düzce, S. (2015). 1923-1950 yılları arasındaki türk resim sanatının günümüz resim sanatı eğitimine etkisi ve ortaöğretim kurumlarındaki resim derslerine yansıması. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Ersay Yüksel, A. (2021). I. Dünya savaşı yıllarında osmanlı devleti’nde modern sanatlar. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(77), 441-462.
Fazlıoğlu, A. (2005). Dolmabahçe Sarayı’nda Çanakkale haritalı bir halı ve Çanakkale Savaşı'nın Türk sanatı’na etkileri. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 3(3), 58-91.
Fikriyat. (2018). 11 Türk ressamın fırçasından milli mücadele. https://www.fikriyat.com/tarih/2018/01/12/11-turk-ressamin-fircasindan-milli-mucadele, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
Giray, K. (2020). Ankara resim ve heykel müzesi başyapıtlar-cilt II. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü Yayınları.
Gören, A. K. (2020). Yenileşme döneminden cumhuriyet dönemine türk resim sanatının evreleri. Erişim Adresi: https://www.altayli.net/yenilesme-doneminden-cumhuriyet-donemine-turk-resim-sanatinin-evreleri.html, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Gül, E. A. (2021). Türk resim sanatının görsel ideolojisi: 1850-1950. Yüksek Lisans Tezi, Işık Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Gülaçtı, İ. E. (2017). Osmanlı resim sanatında propaganda: padişah resimleri ve şişli atölyesi. Yıldız Journal Of Art And Design Volume: 4, Issue: 1, 2017, pp 29-65.
Gürçağlar, A. (2023). Denizin ve gemilerin romantik yorumcusu: Diyarbakırlı Tahsin. http://www.antikalar.com/diyarbakirli-tahsin, Erişim Tarihi: 03.12.2023.
İnan, Ö. (2019). Cumhuriyet dönemi türk resim sanatında toplumsal içerikli figüratif resmin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Karakılıç, S. (2019). Bir serginin ilginç hikâyesi ve “viyana’da savaş resimleri ve diğerleri”. Erişim Adresi: http://trdergisi.com/bir-serginin-ilginc-hikayesi-veviyanada-savas-resimleri-ve-digerleri/, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Keskin, C. (2014). I. Dünya Savaşı ve Sonrası Türkiye’de Kültür Sanat Ortamı ve Türk Resmi. Gazi Akademik Bakış, 7 (14), - . DOI: 10.19060/gav.23804.
Özdemir, M. (2015). Batılılaşma döneminden bugüne türk resim sanatı. İSMEK El Sanatları Dergisi, 20/205, 72-77.
Özpınar, Y. (2007). 1883-1925 yılları arasında paris‟te eğitim alan türk ressamlar ve yapıtlarının analizi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
Papila, A. (2008). Osmanlı İmparatorluğu’nun Batılılaşma Döneminde Resim Sanatının Ortaya Çıkışı ve Osmanlı Kimliğinin Resimsel Anlatımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 117-134. https://doi.org/10.18603/std.02349
Soylu, R. (2023). Şişli atölyesi, birinci dünya savaşı yıllarında sanat. https://rasimsoylu.tr.gg/SiSLi-ATOLYESi.htm, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Tansuğ, S. (2008). Çağdaş türk sanatı. (8. Baskı), İstanbul: Remzi Kitabevi.
Thearthistoryjournal. (2011). İbrahim çallı. Erişim Adresi: http://thearthistoryjournal.blogspot.com/2011/02/ibrahim-call.html, Erişim Tarihi: 29.11.2023.
Yamaner, H. A. (1986). Türk resminde yeni yönelmeler. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,1(1), 189-196.
Yasa Yaman, Z. (2012). Ankara resim ve heykel müzesi. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sanat Eserleri Dizisi 486. Ankara: Sistem Ofset Basın Yayın.
Yavaşca, M. (2010). Türk resim sanatı’nda çanakkale savaşları. Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
